I SA/Op 286/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za marzec 2008 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W postępowaniu wszczętym ze skargi Z.P> na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 czerwca 2012 r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za marzec 2008 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, skarżący złożył na druku PPF wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż prowadząc działalność gospodarczą w ostatnich okresach rozliczeniowych poniósł straty. Oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie a na posiadany majątek składa się nieruchomość rolna o powierzchni 1,76 ha. W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył kserokopie informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2011 (PIT/B) i podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do kwietnia 2012 r. Nadto, w odpowiedzi na wezwanie referendarza, skarżący przedłożył: kserokopie dwóch faktur VAT na kwoty 48,15 zł i 69,90 zł za świadczone usługi telekomunikacyjne oraz z tytułu opłat abonamentowych za telewizję, telefon i Internet, kserokopię zestawienia transakcji i operacji z rachunku karty kredytowej Santander Consumer Banku (z saldem zadłużenia na dzień 27 sierpnia 2012 r. w wysokości 5.573,85 zł,) kserokopię zestawienia transakcji i operacji z rachunku w Sygma Banque S.A., w którym skarżący posiada limit kredytowy na kwotę 5.000 zł, kserokopie podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do lipca 2012 r., deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7) za miesiące kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2012r. oraz kserokopie wyciągu z rachunków skarżącego prowadzonych przez PKO Bank Polski S.A. i rachunku prowadzonego przez Bank Zachodni WBK S.A. Postanowieniem z dnia 13 września 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - /dalej P.p.s.a./. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż dla oceny zasadności wniosku nie mógł mieć decydującego znaczenia wskazywany przez skarżącego ujemny wynik działalności gospodarczej, gdyż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Analizując zatem przedłożone przez skarżącego dokumenty uznano, że skarżący posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający w postaci uzyskiwanych przychodów. Z zapisów podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynikało bowiem, że skarżący za okres styczeń – lipiec 2012 r. osiągnął przychody w wysokości 773.555,66 zł, (przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości 834.043,25 zł), zaś w okresie od kwietnia do lipca 2012 r. dokonał sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 426.264 zł (według deklaracji VAT-7). Ponadto referendarz sądowy stwierdził, że skarżący w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. dysponował znacznymi środkami finansowymi, które wpłynęły na jego konta bankowe (m.in. z tytułu utargu) w łącznej wysokości 25.032 zł. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem, w ramach którego skarżący, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że pozbawione racjonalnych podstaw było stwierdzenie, że o dostępności środków finansowych decydują przede wszystkim przychody, a nie dochody. Oczywistym jest bowiem, że osiągając ujemny wynik finansowy, skarżący nie mógł poczynić oszczędności na koszty sądowe. Podniósł, że w związku z panującym kryzysem, coraz więcej kontrahentów, pomimo nabycia towaru lub usługi nie wywiązuje się z obowiązku zapłaty należności na czas lub wręcz po dokonaniu transakcji unika jej finalizacji. Powoduje to powstanie przychodu i dochodu na papierze, bez realnych, dostępnych środków finansowych. Jednocześnie działalność skarżącego w znacznej mierze opiera się na kredytowaniu przez bank, co wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów rat. Tym samym, wbrew stwierdzeniu referendarza skarżący nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi z tytułu utargu. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem o pierwszeństwie kosztów sądowych przed innymi zobowiązaniami cywilnoprawnymi, w tym wobec banków. Podniósł, że w jego sytuacji spłata kredytu jest konieczna, gdyż oddala w ten sposób ryzyko dochodzenia przez bank całości zobowiązań kredytowych, co doprowadziłoby do konieczności spłaty w trybie natychmiastowym wszystkich jego zobowiązań, czemu nie jest w stanie podołać Końcowo skarżący podniósł, że od dnia 24 sierpnia 2012 r. zmuszony był do zawieszenia działalności gospodarczej z uwagi na brak środków finansowych nawet na bieżące regulowanie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Podkreślił, że obecnie pozostaje na utrzymaniu rodziny. Tym samym praktycznie utracił możliwość pozyskania jakichkolwiek środków finansowych nie tylko na koszty sądowe ale również na życie. Wskazał, iż w razie odmowy uwzględnienia wniosku nie będzie mógł ponieść wymaganych kosztów, będąc tym samym pozbawiony prawa do obiektywnego wyroku Sądu w swej sprawie. Do sprzeciwu skarżący załączył wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzający zawieszenie działalności gospodarczej skarżącego z dniem 24.08.2012 r. Nadto skarżący w piśmie z dnia 19.11.2012 r. oświadczył, iż od połowy miesiąca sierpnia nie jest w stanie regulować swych zobowiązań kredytowych i nie posiada żadnych dochodów. Nie posiada środków nawet na opłacenie składek ZUS za miesiąc sierpień. Wskazał, iż dotychczas mógł liczyć jedynie na pomoc córki M.P., która we wrześniu i październiku zakupiła mu artykuły żywnościowe, pozwalające na przeżycie. Stwierdził także, że w wieku 54 lat trudno jest mu znaleźć pracę, zwłaszcza w okresie zimowym. W wykonaniu wezwania Sądu w trybie art. 255 P.p.s.a. skarżący do pisma załączył następujące dokumenty: kserokopie wyciągów kont bankowych w banku PKO BP S.A z wykazanym saldem ujemnym na dzień 31.10.2012 r. (w tym na rachunku firmowym w kwocie – 139,43 oraz na rachunku osobistym w kwocie – 18,83 zł), kserokopię rachunku w WBK BZ, z którego wynika, że skarżący na rachunku bieżącym posiada zadłużenie w wysokości 165.036,77 zł oraz zadłużenie z tytułu kredytu w kwocie 11.000 zł, monit z PKO BP o spłatę raty pożyczki nr [...], z informacją, że łączne zadłużenie z tytułu tej pożyczki na dzień 13.09.2012 r. wynosi 64.112,99 zł, kserokopię zawiadomienia z PKO BP z dnia 05.10.2012 r. o przejęciu zadłużenia przez Centrum Restrukturyzacji i Windykacji oraz pisma banku o wpisanie do Bankowego Rejestru Dłużników, kserokopię wezwania do zapłaty przed wypowiedzeniem z Centrum Monitoringu i Windykacji WBK BZ z dnia 29.10.2012 r. dot. spłaty zaległości z tytułu kredytu w wysokości 22.450,41 zł, trzy monity z Gettin Noble Bank wzywające do uregulowania całości zaległości z tytułu umów kredytowych nr [...], [...] i [...] w wysokości odpowiednio 2.058,91 zł, 906,33 zł i 1.494,10 zł, kserokopię pisma z ww. banku z dnia 08.10.2012r. z propozycją restrukturyzacji kredytu gotówkowego, kserokopię wezwania z doręczeniem aktu oskarżenia z Sądu Rejonowego w B., oświadczenie M.P., iż w dniach 09.09.2012 r. i 14.10.2012 r. dokonała zakupu artykułów spożywczych dla ojca na wartość 230 zł i 220 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi skarżący, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości) może być przyznane przyznanie osobie fizycznej gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). Zatem w tego rodzaju sprawach Sąd ocenia zasadność wniosku w dwóch aspektach: uwzględniając wysokość obciążeń, które strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz uwzględniając jej możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe powołane poniżej orzeczenia). Na obecnym etapie postępowania skarżący jest obowiązany do uiszczenia wpisu od skargi, który zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – stanowi kwotę 100 zł. Oprócz niniejszego postępowania, przed tut. Sądem toczy się obecnie kilkanaście innych postępowań (zarejestrowanych pod sygn. I SA/Op 282/12 do 345/12) i łączna wysokość wpisów należnych od wszystkich skarg z udziałem skarżącego stanowi kwotę 5.391 zł. Uwzględnić również należy, iż na dalszych etapach postępowania skarżący mógłby być zobowiązany do poniesienia dalszych kosztów sądowych, na które składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku (w wysokości 100 zł w każdej sprawie, co łącznie daje kwotę 1.500 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu należnego od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 ww. rozporządzenia). Wskazać również należy, iż rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Użyte w art. 246 określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uznał, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż skarżący wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przedstawionych w sprzeciwie okoliczności oraz przedłożonych dokumentów wynika, że sytuacja finansowa skarżącego jest niestabilna. Prowadzona przez niego działalność została zawieszona z dniem 24 sierpnia 2012 r., wskutek czego skarżący nie dysponuje żadnym stałym źródłem przychodu. Aktualnie pozostaje on na utrzymaniu córki, która dokonuje na jego rzecz niewielkich zakupów artykułów spożywczych. Jednocześnie z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego wynika, że nie dysponuje on żadnymi zasobami pieniężnymi. Nadto skarżący posiada ogromne zadłużenie wobec instytucji bankowych, a okazane wezwania i monity o zapłatę świadczą, że obecnie zobowiązania te nie są spłacane. W tych okolicznościach Sąd uznał, iż konieczność ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych, których wysokość na obecnym etapie rozpoznania sprawy wynosi łącznie 5.391 zł stanowiłaby dla strony realną barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.