I SA/Op 294/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 12 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 24 maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r., p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi M. G. decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 24 maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). W dniu 16 sierpnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego M. G. sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, obarczoną obowiązkiem alimentacyjnym w kwocie 530 zł miesięcznie i posiadającą zaległości związane z nieuregulowaniem należności za mieszkanie, adwokata i alimenty. Skarżący wskazał jednocześnie, że korzysta z pomocy Kościoła Zielonoświątkowców. Natomiast w części wniosku dotyczącej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe oraz że nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Dodatkowo skarżący załączył wezwanie z 13 lipca 2011 r. do uiszczenia zaległych opłat wystawione przez Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Z. oraz kartę wypisową ze szpitala. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należało stwierdzić, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 22 sierpnia 2011 r. ( karta 33 ) wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego kosztów na bieżące utrzymanie, łącznie z kosztami utrzymania mieszkania ( tj. wyodrębniając te koszty na poszczególne pozycje i wskazując ich wielkość ) oraz informacji dotyczących innych kosztów ponoszonych przez niego niż koszty bieżącego utrzymania, - dokumentów potwierdzających powyższą informację w zakresie ponoszonych kosztów, - szczegółowej informacji odnośnie dochodów umożliwiających pokrycie kosztów utrzymania wraz z dowodami potwierdzającymi zarówno ich uzyskiwanie jak ich wielkość, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy odnośnie aktualnego statusu bezrobotnego wnioskodawcy, - odpowiednich dokumentów potwierdzających informacje zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie egzekucji pieniężnej prowadzonej wobec majtku wnioskodawcy ( w tym dokumentów wskazujących na skalę tej egzekucji ), - szczegółowej informacji odnośnie otrzymywania przez wnioskodawcę pomocy od osób trzecich i instytucji ( należy podać zakres i częstotliwość w jakiej ta pomoc jest przekazywana ) wraz z przekazaniem stosownych oświadczeń tych osób i instytucji (wezwanie to dotyczy również stosownych oświadczeń i dokumentów pochodzących od kościoła zielonoświątkowców, na pomoc których wnioskodawca powołał się w formularzu PPF), - wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez wnioskodawcę działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez niego podejmowane, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy za ostatnie trzy miesiące bieżącego roku. W odpowiedzi skarżący przesłał pismo z 1 września 2011 r. ( k.35 ), w którym oświadczył, że nie posiada żadnych kont bankowych ani majątku ( czego dowodem jest nieskuteczna egzekucja Komornika z K. i Urzędu Skarbowego z K. ), a jego sytuacja uległa pogorszeniu z uwagi na złamaną nogę ( z tego powodu nie może pojąć pracy; według twierdzenia zawartego w piśmie wcześniej pracował na umowę zlecenia ). Wraz z pismem skarżący przedłożył decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w K. o utracie przez skarżącego statusu bezrobotnego z dniem 18 lipca 2011 r., oświadczenie o ponoszonych opłatach (mieszkanie – 101,37 zł, energia – 84,90 zł, alimenty na dwoje dzieci – 530 zł, dostarczenie gazu – 57 zł), informację Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Dobroczynnego Oddział w Z. o tym, iż M. G. otrzymuje pomoc stowarzyszenia w postaci otrzymywanych produktów żywnościowych, zawiadomienie z 20 sierpnia 2009 r. o wszczęciu egzekucji poprzez zajęcie wierzytelności, dowód zapłaty za energię elektryczną oraz pismo Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Z. o wypowiedzeniu stawki czynszu do umowy najmu. Dążąc do pełnego wyjaśnienia sytuacji materialnej i finansowej skarżącego referendarz sądowy wykorzystał również informacje w tym zakresie zawarte w odpowiedzi na skargę na stronie 5 ( k.6 ). Z informacji tych wynika, iż skarżący utrzymuje się jedynie z prac sezonowych, osiągając dochód w granicach 1.000 zł oraz że przyznano mu 1-pokojowe mieszkanie socjalne o powierzchni 16,8 m², pozbawione kuchni i łazienki, do którego otrzymuje dodatek mieszkaniowy miesięcznie w kwocie 72,30 zł. Wskazano w nich również, że w zakresie wyżywienia korzysta z pomocy Kościoła Zielonoświątkowców, że posiada zadłużenie z tytułu czynszu za mieszkanie oraz że zobowiązany jest do świadczenia alimentacyjnego w wysokości 530 zł. W wyniku analizy przedstawionych wyżej informacji co do stanu finansowego i materialnego referendarz sądowy uznał, iż skarżący, mieszkający w lokalu socjalnym pozbawionym łazienki i kuchni i niebędący w stanie samodzielnie pokryć niewielkich kosztów jego utrzymania w wysokości 101,37 zł ( na co wskazuje fakt otrzymywania dodatku mieszkaniowego ), zmuszony jednocześnie do pobierania pomocy w zakresie wyżywienia od instytucji dobroczynnej i obciążony obowiązkiem alimentacyjnym, nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.