I SA/Op 296/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska (spr.) Sędziowie WSA Grzegorz Gocki WSA Anna Wójcik Protokolant st. sekretarz sądowy Joanna Zamojska - Jaszczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn I. oddala skargę II. przyznaje adwokatowi M. F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 73,20 zł (siedemdziesiąt trzy złote 20/100), w tym podatek VAT 13,20 zł. Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia [...] Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] o nr [...] ustalającą Panu Z. K. zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn w kwocie 186,99 zł. Decyzja wydana została w oparciu o następujący stan faktyczny ustalony w toku postępowania przed organami : Postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w O. Wydział I Cywilny stwierdził, że Pan Z. K. nabył w drodze dziedziczenia ustawowego w całości spadek po zmarłej dnia 05 grudnia 2004r. matce - Pani F. K. Zeznaniem złożonym w Drugim Urzędzie Skarbowym w O. w dniu 25 stycznia 2007r. do opodatkowania, jako masę spadkową, zgłoszono kwotę 15.823,15 zł zasądzoną na rzecz matki skarżącego, przez Sąd Okręgowy w O. oraz dwie nieruchomości gruntowe. położone w województwie L., powiat P., gmina Ż., miejscowość B.: o powierzchni 2,5 ha, której wartość została określona przez skarżącego na kwotę 17.500,00 zł i o powierzchni 0,1400 ha, przedstawioną przez jako działka budowlana o wartości 5.000,00 zł, którą zamierzał skarżący sprzedać osobie nie pochodzącej z rodziny. W pismach kierowanych do organu podatkowego I instancji z dnia 17 stycznia 2007r. i 24 stycznia 2007r., dołączonych do zeznania podatkowego, podatnik w odniesieniu do nieruchomości o pow. 2,5 ha wyjaśnił , że jest to rola od jakiegoś czasu uprawiana przez kuzyna , który uiszcza z tego tytułu stosowne podatki. Zamiarem podatnika jest przekazanie tej nieruchomości w drodze darowizny temu właśnie kuzynowi w zamian za dodatek do emerytury. W związku z powyższym podatnik wnosił o naliczenie stosownego podatku z tytułu nabycia spadku i wydanie zaświadczenie pozwalającego na prawne uregulowanie przekazania ziemi, przy czym Jego zdaniem podatek od nabycia nieruchomości powinien zapłacić wspomniany kuzyn. W piśmie z dnia 24 lutego 2007 r. oraz z dnia 14 marca 2007r zwrócił się skarżący z prośbą do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w O. o przyśpieszenie załatwienia sprawy uzasadniając to swoim wiekiem jak również potrzebę dokonania darowizny . Wezwaniem z dnia 03 kwietnia 2007r., Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w O. wystąpił o dołączenie do zeznania podatkowego brakujących dokumentów dotyczących zgłoszonych jako masa spadkowa nieruchomości, tj. odpisu z księgi wieczystej, wypisu z rejestru gruntów oraz nakazu płatniczego, informując, że powyższe jest niezbędne do prawidłowego ustalenia składników spadku i następnie ustalenia wysokości podatku. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 05 kwietnia 2007r., podatnik szczegółowo wyjaśniał okoliczności związane z otrzymaniem spadku po matce, podtrzymując prośbę o wydanie przez organ podatkowy stosownego zaświadczenia. Podtrzymał swoje stanowisko, że podatek od otrzymanych w spadku nieruchomości zapłacić powinien kuzyn, któremu zamierza przekazać ziemię. Ponadto podatnik podkreślił, że wszelkie niezbędne w sprawie dokumenty, tj. dotyczące kwoty 15.823,15 zł, przedłożył już w Urzędzie Skarbowym, odnośnie zaś dokumentów żądanych przez organ podatkowy I instancji wskazał, że jest niepotrzebnie męczony, bo przecież grunty - o których otrzymanie nie upominał się i które dobrowolnie ujawnił w zeznaniu podatkowym aby być w porządku wobec Państwa -zostaną przekazane kuzynowi, który uiści stosowny podatek. W trakcie toczącego się przed organem I instancji postępowania w sprawie wymiaru podatku od spadku podatnik złożył do Dyrektora Izby Skarbowej w O. ponaglenie z dnia 10 kwietnia 2007r. na niezałatwienie przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w O. sprawy w terminie, a następnie pismami z dnia 23 kwietnia 2007r. i 17 maja 2007r., szczegółowo opisał okoliczności towarzyszące sądowemu otrzymaniu spadku. Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] nr [...] podjął rozstrzygnięcie w zakresie ponaglenia, uznając je za nieuzasadnione, natomiast pismem z dnia 28 maja 2007r. dokonał wyjaśnień o charakterze zasadniczym odnośnie poruszonych przez podatnika kwestii związanych z dziedziczeniem. W dniu 19 kwietnia 2007r. organ podatkowy I instancji skontaktował się telefonicznie z kuzynem podatnika wskazanym jako przyszły właściciel nieruchomości, wobec której toczy się postępowanie w sprawie wymiaru podatku od spadku. Poinformował , że jest w posiadaniu dokumentów potwierdzających tytuł prawny spadkodawczyni do nieruchomości gruntowych i zobowiązał się do ich przesłania. W dniu 27 kwietnia do Drugiego Urzędu Skarbowego w O. wpłynęły pocztą kserokopie: postanowienia Sądu Rejonowego w O. I Wydział Cywilny z dnia [...], sygn.akt [...] stwierdzającego nabycie spadku po zmarłej F. K., akt własności ziemi z dnia 26 listopada 1972r., wypis z rejestru gruntów oraz nakaz płatniczy. Z dokumentów tych wynikało, iż przedmiotem nabycia spadku są środki pieniężne wypłacone spadkobiercy zarządzeniem Sądu Okręgowego z dnia 4 stycznia 2007 r. w kwocie 15.823,15 zł oraz gospodarstwo rolne bez zabudowań o powierzchni 2,95 ha P. W B. Gm. Z. Pismem z dnia 14 maja 2007r., wniesionym w związku z postanowieniem z dnia 09 maja 2007r. wyznaczającym termin do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, opisując okoliczności otrzymania kwoty pieniężnej przynależnej w drodze dziedziczenia po matce, poprosił podatnik o pisemne udokumentowanie decyzji z uwagi na problemy zdrowotne. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w O. dokonał wymiaru podatku od spadków i darowizn należnego z tytułu nabycia spadku po zmarłej matce, ustalając podstawę opodatkowania na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego na kwotę - 15.823,00 zł; po odliczeniu kwoty wolnej od opodatkowania w I grupie podatkowej podatek wyniósł 186,00 zł. Organ pierwszej instancji uznał, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o podatku od spadków i darowizn zwolnieniu od podatku podlega nabycie własności i prawa użytkowania wieczystego gospodarstwa rolnego lub jego części z wyjątkiem budynków mieszkalnych, zatem gospodarstwo rolne wchodzące w skład masy spadkowej nie podlega opodatkowaniu wskazanym podatkiem od spadków i darowizn. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu podatkowego I instancji, podatnik wniósł odwołanie, w którym wnosił o sprawdzenie przez Dyrektora Izby Skarbowej czy naliczony przez organ podatkowy I instancji podatek jest prawidłowy i zgodny z przepisami prawa. Odwołujący się uważa, że nie powinien być obciążony żadnym podatkiem, bowiem rzeczy majątkowe przynależne matce przechodziły bezpośrednio na Niego jako jedynego syna, w drodze dziedziczenia w całości, a nie w spadku czy z darowizny. Ponadto wystosował zapytanie, kto dokona zwrotu poniesionych w związku z postępowaniem podatkowym, niewymiernych kosztów związanych z moralnym umęczeniem i stresami, ponawiając prośbę o wydanie przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w O. zaświadczenia z uwagi na brak obowiązku uiszczenia podatku od spadku. Jednocześnie wskazał odwołujący się, że wbrew własnemu przeświadczeniu o celowości podatku uiścił podatek naliczony przez organy skarbowe. W piśmie z dnia 29 maja 2007r., nawiązując do odpowiedzi organu odwoławczego udzielonej w dniu 28 maja 2007r. pismem nr [...], odwołujący się wskazał, że jego zdaniem naruszono uregulowania art. 21 ust. 1 Konstytucji poprzez równoprawne traktowanie pojęcia dziedziczenie z pojęciami spadek i darowizna, wystąpił ponownie o nienaliczanie żadnego podatku, podkreślając, że kwota pieniężna i grunty są Jemu przynależne poprzez dziedziczenie w całości jako jedynakowi. Ponadto zwrócił uwagę, że już dawno winien był otrzymać żądane zaświadczenie. Zaświadczenie, o treści żądanej przez Pana F. K. zostało wydane przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w O. w dniu [...]. Z jego treści wynikało, że stosowny podatek został uiszczony, stąd nie ma przeszkód na ujawnienie nabytych praw majątkowych w księgach wieczystych. Pismem z dnia 01 czerwca 2007r, skierowanym do organu podatkowego I instancji, a przekazanym do ewentualnego wykorzystania w postępowaniu odwoławczym Dyrektorowi Izby Skarbowej w O., zarzucił odwołujący się pracownikowi Urzędu Skarbowego prowadzącemu sprawę wymiaru podatku naruszenie art. 21 i art. 30 Konstytucji. Wskazał, że zaświadczenie zostało wydane w sposób nieprawidłowy - na podstawie przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn zamiast zgodnie z prawem dziedziczenia. Ponownie, wskazując na okoliczność umęczenia działaniami Urzędu, podkreślił, że oprócz stresów dokumentowanie swej niewinności kosztowało także dużo pieniędzy. Pismem z dnia 17 lipca 2007r., wystosowanym w związku z wyznaczonym przez tut. organ - na podstawie art. 200 ustawy Ordynacja podatkowa - siedmiodniowym terminem wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego (postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] ) powtórzył odwołujący się wyrażone już we wcześniejszych pismach, stanowisko o przejęciu spadku po zmarłej matce w drodze dziedziczenia stosownie do uregulowań art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1,2, i 3 Konstytucji. Wskazał przy tym, iż Sąd Okręgowy w O. niezgodnie z prawem, a przede wszystkim z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji, uznał, iż własność rzeczy i praw majątkowych po zmarłej matce otrzymał skarżący w drodze spadku czy też darowizny, a nie dziedziczenia, na dowód czego powołał Zarządzenie Sądu Okręgowego w O. III Wydział Karny z 21 sierpnia 2006r. W dalszej części pisma odwołał się skarżący do prowadzonego przed Sądem z udziałem Ministra Sprawiedliwości postępowania, zarzucając władzy sądowniczej naruszenie art.: 9, 30, 31, 37, 38, 40-43, 47, 49,52,77,79, 87, 148, 151 i 178 Konstytucji RP. W wyniku wniesionego odwołania Dyrektor Izby Skarbowej O. dokonał analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, stwierdzając, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Wspomniana analiza akt wykazała, że przeprowadzone przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w O. postępowanie mające na celu ustalenie podatku od spadków i darowizn nie narusza prawa i zgodne jest z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Decyzja Dyrektora Izby Skarbowej stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W uzasadnieniu skargi podniesione zostały zasadniczo argumenty tożsame ze wskazanymi w odwołaniu oraz dodatkowych pismach procesowych. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko, iż majątek po zmarłej matce otrzymał w drodze dziedziczenia a nie spadku, zatem podatkowi od spadku nie podlega. Dodatkowo wnosił skarżący o zwrot poniesionych w trakcie postępowania podatkowego kosztów w wysokości 300 zł oraz zadośćuczynienia za moralne upodlenie w wysokości 1.000 zł i zasądzenie na cele charytatywne kwoty 10.000 zł. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w O. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje : Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa a zatem nie ma podstaw do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Jak wynika z akt sprawy, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...], sygn.akt [...] został Pan skarżący uznany z mocy ustawy za jedynego spadkobiercę zmarłej w dniu 05 grudnia 2004r. matki - Pani F. K. Z nabyciem własności w drodze dziedziczenia wiążą się skutki podatkowe określone w ustawie z dnia 28 lipca 1983r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2004r., nr 142, poz. 1514 ze zm. )zgodnie bowiem z art. 1 wskazanej ustawy, podatkowi od spadków i darowizn podlega m.in. nabycie w drodze spadku przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych w kraju. Nabywcy spadku obowiązani są, stosownie do uregulowań art. 17a ustawy, do złożenia w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. Do składanego zeznania podatnik ma również obowiązek dołączyć dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania, tj. potwierdzające: nabycie rzeczy lub praw majątkowych, posiadanie przez zbywcę (spadkodawcę) tytułu prawnego do rzeczy lub praw majątkowych wymienionych w zeznaniu oraz istnienie długów i ciężarów, o czym stanowi rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 26 lipca 2006 r. w sprawie zeznań podatkowych składanych przez podatników podatku od spadków i darowizn (Dz. U. Nr 139, poz. 988 ze zm.). Wyżej wymienionego obowiązku skarżący nie dopełnił składając w dniu 25 stycznia 2007r. zeznanie podatkowe, w którym jako schedę spadkową ujawnił kwotę 15.823,15 zł oraz dwie nieruchomości gruntowe położone w B., zaś jako dowody potwierdzające prawo do spadku dołączył jedynie postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...], sygn.akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku oraz Zarządzenie Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] sygn.akt [...], którym polecono wypłacić określoną kwotę. Prawidłowo organy skarbowe wskazały, że w przypadku dziedziczenia niezbędne jest właściwe udokumentowania miedzy innymi tytułu prawnego spadkodawcy do dziedziczonej nieruchomości, danych dotyczących jej charakteru to znaczy czy jest zabudowana czy też nie i czy stanowi np. gospodarstwo rolne. Dane te są potrzebne także dla zastosowania ewentualnych zwolnień lub ulg podatkowych. W związku z powyższym, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w O., najpierw telefonicznie w dniu 24 marca 2007r., a następnie pismem z dnia 03 kwietnia 2007r., nr [...], występował o uzupełnienie złożonego zeznania podatkowego o dokumenty niezbędne do merytorycznego i skutecznego rozpoznania sprawy, tj. odpisu z księgi wieczystej, wypisu z rejestru gruntów oraz nakazu płatniczego dot. zgłoszonych gruntów. Skarżący w toku postępowania przed organami skarbowymi wielokrotnie powtarzał swoje stanowisko, że podatek należny od nabycia nieruchomości winien zapłacić kuzyn, w związku z czym nie musi żadnych dokumentów z tym związanych przedkładać. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy w tym również podeszły wieku podatnika utrudniający zdobycie żądanych dokumentów, w celu zakończenie postępowania podatkowego, podjęto stosowne działania. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w O. wykazał, zdaniem Sądu dużo dobrej woli wyręczając skarżącego , między innymi poprzez kontakt telefoniczny ze wskazywanym kuzynem, z obowiązku dostarczenia dokumentów. Dokumenty zostały skompletowane i na ich podstawie ustalono składniki majątkowe spadku po zmarłej matce skarżącego – F. K. Niesporne w sprawie jest, że środki pieniężne w wysokości 15.823,15 zł, zasądzone zmarłej matce postanowieniem Sądu Okręgowego w O. dnia [...] zostały wypłacone skarżącemu na podstawie Zarządzenia Sądu [...] sygn.akt [...] oraz, że w skład masy spadkowej wchodziło gospodarstwo rolne o powierzchni 2,95 ha położone we wsi B. gmina Ż. Prawidłowo zdaniem Sądu organ pierwszej instancji dokonał oceny zebranego materiału dowodowego stwierdzając , że z uwagi na uregulowania art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2006r., zgodnie z którym zwalnia się od podatku nabycie własności i prawa użytkowania wieczystego gospodarstwa rolnego lub jego części oraz innych praw do takiego gospodarstwa lub jego części, i ustalając podstawę opodatkowania wyłączył z niej nieruchomość rolną, opodatkowując jedynie kwotę zasądzoną przez Sąd Okręgowy. W związku z zaliczeniem podatnika jako spadkobiercy do I grupy podatkowej ( art. 14 ustawy) od tak ustalonej podstawy opodatkowania odliczono, zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, kwotę wolną od podatku w wysokości 9.637,00 zł; należny podatek naliczony według skali podatkowej zawartej w art. 15 ustawy wyniósł 186,00 zł. Organy obu instancji wielokrotnie wyjaśniały Skarżącemu w toku postępowania, że operuje dwoma pojęciami: dziedziczenie i spadek, traktując je błędnie jako dwie różne instytucje. Nabycie w drodze spadku to w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983r. o podatku od spadków i darowizn - nabycie w drodze dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, nabycie w drodze zapisu lub dalszego zapisu oraz nabycie z polecenia testamentowego. W przypadku Skarżącego nabycie spadku nastąpiło w drodze dziedziczenia ustawowego, stąd nie można się zgodzić, że nabywając po matce majątek w drodze dziedziczenia nie nabył Skarżący spadku. Z chwilą śmierci spadkodawcy jego majątek przechodzi, zgodnie z przepisami prawa cywilnego, na spadkobierców. Jako jedyny syn odziedziczył zatem Skarżący po matce cały majątek, który był Jej własnością. Zostało to stwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w O. Bez znaczenia w sprawie są okoliczności, z powodu których doszło do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Prowadzone przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego postępowanie było uregulowaną prawnie konsekwencją nabycia spadku w drodze dziedziczenia. Celem tego postępowania było ustalenie masy spadkowej a następnie zobowiązania podatkowego od nabytego spadku. Nie można w żadnym razie traktować prowadzonego postępowania jako aktu złej woli organów skarbowych, bowiem wykonywały one prawidłowo swój ustawowy obowiązek. Wobec powyższego nie dopatrzył się Sąd naruszenia przez organy skarbowe przepisów prawa podatkowego oraz przepisów Konstytucji RP. Również wniosek dotyczący zadośćuczynienia za "moralne upodlenie" jak to określił Skarżący w kwocie 1.000 zł, i zasądzenie na cele charytatywne kwoty w wysokości 10. 000 zł. a także zwrot poniesionych wydatków w związku z toczącym się postępowaniem przed organami nie może zostać rozpoznany po myśli skarżącego. Zakres kognicji sądu administracyjnego ograniczony jest do kontroli legalności decyzji i wyłącza możliwość czynienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ustaleń, które miałyby służyć wnioskom wskazanym wyżej. Reasumując, brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji , zatem skargę należało oddalić a to po myśli art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153,poz. 1270 ze zm./. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono w oparciu o § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu / Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm./.