I SA/Op 298/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 26 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. H. na interpretację indywidualną Ministra Finansów-Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 12 czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych, postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi D. H. jest interpretacja indywidualna Ministra Finansów-Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 12 czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 4 września 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego D. H. sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, iż w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i trojgiem niepełnoletnich dzieci, posiadając jednocześnie majątek w postaci lokalu mieszkalnego o powierzchni 52,50 m² i samochodu osobowego marki mazda MPV (rok 2002) o wartości około 11.000 zł oraz uzyskując miesięczne dochody ze stosunki pracy w wysokości 2.832 zł brutto. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z 31 sierpnia 2012 r. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. W konsekwencji czego przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy należy uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z 7 września 2012 r., oparte na mocy art. 255 p.p.s.a., skarżący przesłał: oświadczenie żony A. H., iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zajmującą się domem i wychowaniem dzieci, a w szczególności wychowaniem trzyletniej córki, zestawienie wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (łącznie wykazane w tym zakresie miesięczne wydatki stanowią kwotę 706,18 zł), zakupem żywności (stanowią miesięcznie kwotę 1.164 zł), dojazdem do pracy (miesięczny koszt zakupu paliwa wynosi około 200 zł), a także zestawienie wydatków dotyczących zakupu książek i przyborów szkolnych dla dzieci. Wraz z opisanymi wyżej oświadczeniem i zestawieniami kosztów skarżący przedłożył decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z 16 września 2011 r. w sprawie zasiłku rodzinnego, zaświadczenie z urzędu skarbowego odnośnie łącznych dochodów skarżącego i jego żony uzyskanych w 2011 r., decyzje Burmistrza Z. w sprawie podatku od nieruchomości na 2012 r., wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w WBK Bank Zachodni oraz kserokopie paragonów fiskalnych dotyczących zakupu żywności, faktur odnośnie zakupu wody, energii elektrycznej, usług telekomunikacyjnych i wywozu i zagospodarowania odpadów. Mając na względzie informację co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego, a wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy, przesłanych pism i dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż zapłata wymaganych w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych przekracza możliwości finansowe jego i pozostającej z nim wspólnie w gospodarstwie domowym rodziny. Powyższa ocena wynika z porównania skali dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego skarżącego w wysokości 2.205,13 zł (co wynika z przekazanego wyciągu dotyczącego historii rachunku bankowego) z wielkością niezbędnych kosztów utrzymania jego i rodziny związanych m.in. z zakupem żywności, węgla i drewna na opał, gazu, usług telekomunikacyjnych, paliwa do samochodu, energii elektrycznej, wody oraz opłatą podatku od nieruchomości i wywozem nieczystości w kwocie około 2.070 zł. Koszty te bowiem wraz wydatkami związanymi z zakupem ubrań, środków higieny oraz książek i przyborów do szkoły, które również należy uznać za niezbędne, w całości obciążają uzyskiwane dochody. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.