I SA/Op 299/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Z. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia w zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, wniesionej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia w zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r., Z. D. (dalej skarżący) złożył wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W złożonym wniosku skarżący oświadczył, że jest emerytem i ponosi znaczne wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją, że miesięczne dochody (pochodzące z tytułu emerytury) gospodarstwa domowego prowadzonego przez niego wspólnie z żoną wynoszą 4.300 zł brutto (netto 3.500 zł) oraz, że majątek obojga małżonków stanowi lokal mieszkalny o powierzchni 47 m². Rozpatrując, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 17 kwietnia 2014 r. został wezwany do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej (szczegółowej) informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania wydatków) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie wysokości kosztów, ponoszonych przez niego na leczenie wraz z dowodami potwierdzającymi informację w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych za 2013 r., - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przekazał pismo (sporządzone 26 kwietnia 2014 r.), w którym m.in. oświadczył, że obecnie wraz z żoną z tytułu emerytury otrzymują miesięcznie świadczenie w kwocie 3.598 zł, ponosząc zarazem koszty w wysokości 1.260 zł, związane z utrzymaniem samochodu osobowego, utrzymaniem lokalu mieszkalnego, wywozem śmieci, zakupem energii elektrycznej, gazu, usług telekomunikacyjnych, lekarstw i usług leczniczych (paliwo do samochodu wraz z naprawami i ubezpieczeniem - 300 zł, czynsz i wywóz śmieci - 400 zł, energia elektryczna i gaz – 130 zł, usługi telekomunikacyjne – 120 zł, leki ciągłe i okresowe - 170 zł, zabiegi lecznicze i ogólnowydolnościowe – 140 zł). W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o niepotwierdzone informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z w/w pisma, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy Powyższa ocena wynika z porównania skali dochodów skarżącego i jego żony, uzyskiwanych w ramach wspólnego gospodarstwa domowego, z wielkością kosztów wykazanych przez niego jako koszty bieżącego utrzymania i wysokością wymaganych kosztów sądowych. Referendarz sądowy uznał bowiem, iż skarżący, dysponując w ramach gospodarstwa domowego dochodami w wysokości 3.598 zł, po uwzględnieniu obciążenia ich miesięcznymi kosztami bieżącego utrzymania wykazanymi w kwocie 1.260 zł oraz miesięcznymi kosztami zakupu żywności, jest wstanie wygenerować dodatkowe środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 100 zł jak i inne koszty związane z uczestnictwem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Odnośnie ustanowienia doradcy podatkowego, poza przedstawionymi wyżej argumentami finansowymi przemawiającymi przeciwko wnioskowi w tym względzie, należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy stwierdzić, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.