I SA/Op 3/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 23 października 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej odmawiającej umorzenia odsetek od niezapłaconych w terminie zaliczek w zryczałtowanym podatku dochodowym oraz zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego za 2011 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi A. B. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 23 października 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej odmawiającej umorzenia odsetek od niezapłaconych w terminie zaliczek w zryczałtowanym podatku dochodowym oraz zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego za 2011 r. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - zwanej dalej p.p.s.a., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (od kwietnia 2014 r. posiada status osoby bezrobotnej i od tego czasu bezskutecznie poszukuje pracy), wspieraną w utrzymaniu gospodarstwa domowego przez najbliższą rodzinę. Zaznaczył przy tym, że przed uzyskaniem statusu bezrobotnego prowadził działalność gospodarczą, która stanowiła źródło utrzymania jego gospodarstwa domowego. Jednocześnie nadmienił, że obecnie spłaca (w ratach miesięcznych w wysokości 750 zł) kredyt otrzymany na budowę domu [...] w wysokości 350.000 zł. W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że w jego gospodarstwie domowym pozostaje również syn A. B., posiada oszczędności w wysokości 1.000 zł, zaś syn jest właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem [...] oraz współwłaścicielem motocykla marki [...] (rok produkcji 2010). Ponadto wykazał, iż dochody miesięczne uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego stanowią kwotę 820 zł (uzyskiwane przez syna z tytułu renty inwalidzkiej), zaś koszty utrzymania średnio miesięcznie opiewają na kwotę około 2.500 zł (zakup żywności – 600 zł, zakup środków higieniczno sanitarnych – 200 zł, zakup odzieży i obuwia – 100 zł, koszty spłaty raty kredytu –około 750 zł, opłaty za energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, internet, abonament telewizyjny –800 zł, inne wydatki - 100 zł). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 28 lutego 2018 r. wezwano skarżącego do przekazania: - dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia kosztów wykazanych w urzędowym formularzu PPF, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów za 2016 r., - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego, a także kserokopie: zaświadczenia o przyznaniu mu statusu bezrobotnego bez prawa do zasiłku, informacji o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi, decyzji ustalającej podatek od nieruchomości na rok 2018, dowodów zapłaty za wodę, ścieki, usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, gaz oraz polisę ubezpieczeniową(dowód zapłaty składki). W ocenie referendarza przekazane przez skarżącego kserokopie dokumentów w dalszym ciągu nie dają podstawy do uznania, iż przedstawiona sytuacja finansowa i majątkowa jego gospodarstwa domowego została w pełni wyjaśniona. W związku z tym należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przede wszystkim za niepełne, niespójne i zarazem sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania należy uznać informacje przekazane przez skarżącego odnośnie źródeł finansowania wykazanych przez niego kosztów utrzymania. Skarżący bowiem wykazał w tym względzie, iż ponosi stałe miesięczne koszty bieżącego utrzymania w kwocie około 2.500 zł, zaś jedynym źródłem pozyskiwania stałych środków finansowych w celu ich pokrycia są dochody netto syna A. B. w wysokości 820 zł. Oświadczył zarazem, że od kwietnia 2014 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Oznacza to, iż różnica między ujawnionymi dochodami w wysokości 820 zł a wykazanymi miesięcznymi kosztami ponoszonymi w gospodarstwie domowym w wysokości ok. 2.500 zł wynosi ok. 1.680 zł. Jednakże skarżący nie wykazał udokumentowanych źródeł pokrycia wydatków ponoszonych ponad kwotę wykazanych dochodów. W wezwaniu tut. Sądu zażądano bowiem od skarżącego ujawnienia źródeł pokrycia wykazanych kosztów gospodarstwa domowego wraz dowodami potwierdzającymi te informacje. Jednakże nie zastosowano się w tym względzie do wezwania. W tym kontekście należy wskazać, iż skarżący nie wyjawił również źródeł pokrycia ponoszonych wydatków od dnia otrzymania statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku (tj. od kwietnia 2014 r.). Jednocześnie nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącego, że będąc uprzednio osobą aktywną (gdyż za takie należy uznać osoby prowadzące działalność gospodarczą) nie mógł w okresie czterech ostatnich lat podjąć zatrudnienia. Powyższe oznaczać może, iż w gospodarstwie domowym skarżącego oprócz dochodów jego syna znajdują się inne źródła dochodów. Brak jakichkolwiek udokumentowanych danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków finansowych jakimi dysponuje. Wszystko to sprawia, że przedstawione przez skarżącego okoliczności faktyczne co do jego sytuacji finansowej i majątkowej są niewiarygodne. W postanowieniu z 19 sierpnia 2013 r., (sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach strony skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Opisane powyżej okoliczności wskazują jednocześnie na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). Dodatkowo należy podnieść, iż pomimo (jak twierdzi skarżący) trudnej sytuacji finansowej w jego gospodarstwie domowym w dalszym ciągu znajdują się oszczędności oraz majątek ruchomy w postaci motocykla [...]. Na marginesie, odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia, należy również wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez tut. Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.