I SA/Op 300/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gerard Czech Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 listopada 2007r. sprawy ze skargi M. i E. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika kwoty zajętej wierzytelności. I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika kwoty zajętej wierzytelności Zaskarżone postanowienie wydano w następującym stanie sprawy. W dniu [...] M. B. i S.T. zawarli w formie aktu notarialnego umowę przedwstępną, z treści której wynikało, iż S. T. zobowiązuje się sprzedać M. i E. B. prawo użytkowania wieczystego działki wraz z prawem własności budynku. Tytułem zadatku państwo B. wpłacili kwotę 200.000zł na konto Urzędu Skarbowego w B. na poczet zobowiązań S.T. wobec Urzędu Skarbowego w B.. Jednocześnie strony umowy oświadczyły, że zawarcie umowy sprzedaży nastąpi najpóźniej do dnia 15 lutego 2007r., pod warunkiem uiszczenia przez zbywcę wszelkich należności ciążących na nieruchomości i po uzyskaniu zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej ujawnionej w dziale IV księgi wieczystej. Pozostała część umówionej ceny sprzedaży nieruchomości miała być wpłacona również najpóźniej do dnia 15 lutego 2007r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu mandatów karnych, podatku od nieruchomości i składek ubezpieczeniowych, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego S.T. W toku czynności egzekucyjnych organ, zawiadomieniem z dnia 4 stycznia 2007 r., dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności – M. B.. Wraz z zajęciem wierzytelności organ wezwał M. B., aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył organowi egzekucyjnemu oświadczenie czy uznaje zajęte wierzytelności zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu kwoty z zajętych wierzytelności na pokrycie należności lub, z jakiego powodu odmawia tego przekazania oraz w jakim sądzie lub, przed jakim organem toczy się sprawa o zajęte wierzytelności. Następnie organ egzekucyjny poinformował dłużnika zajętej wierzytelności pismem z dnia 13 lutego 2007r., o zmianie wysokości zajęcia. Ze względu na brak odpowiedzi dłużnika czy uznaje zajętą wierzytelność, organ egzekucyjny wystosował ponaglenie. W dniu 28 lutego 2007r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo M.B. z dnia 24 lutego 2007 r. z treści, którego wynikało, iż po pierwsze autor pisma miał wątpliwości czy powinien być adresatem pisma, skoro część zapłaty za nieruchomość, zgonie z zawartą umową przedwstępną, uregulował bezpośrednio do urzędu skarbowego i przed podpisaniem umowy sprzedaży i ostatecznym rozliczeniem, wspólnie z notariuszem sprawdził, czy sprzedający uregulował należności wobec urzędu skarbowego. Podkreślił również, iż sprzedający przedłożył wniosek urzędu skarbowego o wykreślenie hipoteki przymusowej, co świadczyło o braku ze strony urzędu roszczeń wobec sprzedającego. W tej sytuacji, zdaniem M.B., urząd skarbowy powinien po sprzedaży nieruchomości dochodzić roszczeń z innego majątku S.T., gdyż on nie przejmował żadnych zobowiązań sprzedającego, a podatek od nieruchomości został uregulowany, co potwierdzało stosowne zaświadczenie. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., działając na podstawie art. 71a § 9 i art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określił wysokość uznanej pismem z dnia 24 lutego 2007 r., a nie przekazanej zajętej wierzytelności pieniężnej na kwotę 22.712,02 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 4 stycznia 2007r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej przypadającej S. T. z tytułu sprzedaży M. B. nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]. Zajęcia dokonano na poczet zaległości wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych przez Urząd Miasta B., Zakład Ubezpieczeń w Ubezpieczeń. oraz Urząd Wojewódzki w O. Zajęcie wierzytelności pieniężnej zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 12 stycznia 2007r. Wobec braku odpowiedzi na dokonane zajęcie ponaglono dłużnika i w dniu 28 lutego do organu wpłynęło pisma dłużnika, z którego wynikało, że zajętą należność M. B. zapłacił S. T. Ustalenia te stały się podstawą do stwierdzenia przez organ, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, a zatem organ na podstawie art. 71 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zajętą wierzytelność lub jej część może ściągnąć od dłużnika zajętej wierzytelności. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego wobec dłużnika zajętej wierzytelności jest postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty. Na powyższe postanowienie E. i M. B. złożyli zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w O. W uzasadnieniu podnieśli, iż w związku z nabyciem nieruchomości przy ul. [...] w B., wpłacili na konto Urzędu Skarbowego w B. kwotę 200.000 zł. Kwota ta wynikała z uzgodnień pomiędzy urzędem a zbywcą nieruchomości i stanowiła zadatek przy umowie przedwstępnej. Żalący podkreślili, iż nabyli nieruchomość w dobrej wierze, działając w przekonaniu, iż wpłacone przez nich kwoty pokrywają wszystkie zobowiązania sprzedającego, o czym zresztą świadczyły przedstawione przez niego zaświadczenia ze Starostwa Powiatowego i Burmistrza Miasta B. o niezaleganiu z opłatami oraz wniosek urzędu skarbowego o wykreślenie hipoteki. Na brak dodatkowych obciążeń wskazywały również zapisy w księdze wieczystej. Dyrektor Izby Skarbowej w O. postanowieniem z dnia [...] zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Dyrektor podzielił stanowisko organu I instancji, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co było podstawą wydania postanowienia, w którym określono wysokość nieprzekazanej kwoty. Zdaniem Dyrektora, dłużnik zajętej wierzytelności nie miał podstaw do tego aby sądzić, iż organ egzekucyjny mylnie skierował do niego pismo o zajęciu. Jak wynika bowiem z treści zawiadomienia o zajęciu, organ dokonał zajęcia wierzytelności u M. B. z tytułu należności za zakup nieruchomości od zobowiązanego S. .T Dłużnik zajętej wierzytelności nie zareagował na skierowane do niego wraz z zajęciem wezwanie o złożenie oświadczenia czy uznaje zajętą wierzytelność, pomimo iż z zajęcia jednoznacznie wynikało, do kogo jest ono skierowane, czego dotyczy i na poczet, jakich zaległości dokonano zajęcia. Zawiadomienie zawierało wezwanie do przekazania organowi egzekucyjnemu (zamiast zobowiązanemu) kwoty zajętej wierzytelności oraz pouczenie, iż brak zapłaty spowoduje ściągniecie ww. należności w trybie egzekucji administracyjnej. Nadto Dyrektor stwierdził, iż przedstawienie przez S. T. dokumentów potwierdzających uregulowanie zaległości wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego, Starostwa Powiatowego i Burmistrza Miasta B.., nie dawało podstaw do tego, aby sądzić, iż uregulowane zostały również zaległości wobec Gminy Miasta B. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział O.i Urzędu Wojewódzkiego w O., a to właśnie na tytuły wykonawcze wystawione przez tych wierzycieli powołał się organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności u M. B. Nadto organ II instancji podkreślił, iż dłużnik zajętej wierzytelności, miał możliwość wstrzymania wypłaty należności zobowiązanemu i przekazania jej organowi egzekucyjnemu, bowiem zawiadomienie o zajęciu otrzymał przed zawarciem w formie aktu notarialnego umowy kupna-sprzedaży. . Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem M. i E. B. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zarzucając naruszenie prawa, poprzez określenie błędnej podstawy wydania zaskarżonego postanowienia, w szczególności błędną interpretację przepisów 89,91 i 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący wskazali, iż nigdy nie byli dłużnikami zajętej wierzytelności, a zatem nie byli zobowiązani do przekazania żadnych kwot na żądanie organu egzekucyjnego. W dniu 4 stycznia 2007 r. tj. w dacie, kiedy organ dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną, wierzytelność jeszcze nie istniała. W dniu 22 grudnia 2006 r. skarżący zawarli ze S. T.jedynie umowę przedwstępną, zobowiązującą do sprzedaży prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z prawem własności budynków znajdujących się na tym gruncie. Do dnia zawarcia umowy sprzedaży, co miało miejsce dopiero w dniu 9 lutego 2007r., nie istniała żadna wierzytelność skarżących względem S. T. Skarżący przed zawarciem umowy sprzedaży mogli odstąpić od zapłaty pozostałej kwoty i mieli prawo decydowania o tym czy do umowy sprzedaży przystąpią. W tej sytuacji ich zadaniem, w dniu 4 stycznia 2007r. nie istniała jeszcze wierzytelność pieniężna, która mogłaby ulec zajęciu, a w dniu 13 lutego 2007r., czyli w dacie zmiany wysokości zajętej kwoty wierzytelności, skarżący byli już właścicielami nieruchomości i całość kwoty z tytułu nabycia zapłacili sprzedającemu. Nadto skarżący wskazali, iż Dyrektor błędnie przyjął, że w piśmie z dnia 24 lutego M. B. uznał wierzytelność. Treść pisma, ich zdaniem nie pozwala na takie stwierdzenie. Dyrektor Izby Skarbowej w O. w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko i argumenty wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Uzupełniająco Dyrektor wskazał, że zawarta umowa przedwstępna z określonymi w niej warunkami, jednoznacznie wskazuje, iż skarżący byli zobowiązani do zapłaty określonej kwoty w podanym w umowie terminie. Z tego faktu Dyrektor wywiódł istnienie wierzytelności pieniężnej, a tym samym prawo do dokonania zajęcia tej wierzytelności. Jednocześnie Dyrektor podkreślił, iż umowa przedwstępna ma na celu takie związanie stron umowy, aby w przyszłości każda z nich mogła liczyć na zawarcie umowy, a w razie potrzeby strony mogłyby dochodzić jej zawarcia przed sądem. Organ odwoławczy nie ustosunkował się natomiast do zarzutu błędnego odczytania treści pisma M.B. datowanego nadzień 24 lutego 2007r., a wskazał jedynie, że skarżący uchylali się od obowiązku poinformowania organu o uznaniu zajętej wierzytelności, nie przekazali kwoty zajętej wierzytelności i nie wskazali, jaka jest przyczyna odmowy przekazania kwoty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności, przeprowadzona zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jedn. z 2005r. Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Stosownie do § 2 wskazanego artykułu, zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, a w przypadku zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Z kolei w myśl § 3 pkt 1 powołanego artykułu, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu, organ egzekucyjny, wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania i w jakim sądzie lub przed jakim organem, toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b. Taki zapis znalazł się w art. 91 cytowanej ustawy. Natomiast powołany przepis art. 71 b pozwala organowi egzekucyjnemu na ściągnięcie wierzytelności lub jej części od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, którym mowa w art. 71 a §9. W postanowieniu tym organ określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji określające dłużnikowi zajętej wierzytelności kwotę nieprzekazanej wierzytelności. Oznacza to, iż Sąd dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia winien ocenić czy zostały spełnione przesłanki pozwalające na wydanie takiego postanowienia. Stosownie do powołanego wcześniej art. 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 71 b ma zastosowanie, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna. Zdaniem organów, dłużnik uznał zajętą wierzytelność w piśmie z dnia 24 lutego 2007r. Dłużnik natomiast kwestionuje fakt uznania wierzytelności i wskazuje w skardze, iż we wskazanym piśmie wyraźnie stwierdza, że nie przejmował żadnych zobowiązań i nie rozumie, dlaczego organy zwracają się do niego w tej sprawie. Odnosząc się do tej kwestii należy w pierwszym rzędzie stwierdzić, iż faktycznie z treści pisma nie wynika, aby skarżący uznał wierzytelność, a wprost przeciwnie skarżący poddał w wątpliwość to, czy w ogóle powinien być adresatem w tej sprawie. Wyjaśnił wprawdzie, że przed podpisaniem aktu notarialnego i ostatecznym rozliczeniem sprawdził wspólnie z notariuszem czy S.T. uregulował zaległości wobec urzędu skarbowego i czy został złożony wniosek o wykreślenie hipoteki przymusowej, jednak podkreślił, że w dniu zakupu nieruchomości nie przejmował żadnych zobowiązań. W tej sytuacji nie rozumie treści pism urzędu i żądań do niego kierowanych, bowiem po sprzedaży nieruchomości urząd powinien dochodzić roszczeń z innego majątku S. T. Przytoczone sformułowania z pewnością nie wskazują na uznanie zajętej wierzytelności, a świadczą jedynie o niezrozumieniu treści otrzymywanych przez skarżącego pism. Z uznaniem mielibyśmy do czynienia gdyby strona potwierdziła istnienie wierzytelności, bądź w inny wyraźny sposób przyznała, że łączy ją stosunek zobowiązaniowy ze S.T.Z treści pisma strony nic takiego nie wynika. Aby mówić, iż postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest zgodne z obowiązującym prawem, konieczne jest stwierdzenie, że zostały spełnione warunki do jego wydania. Jak już wskazano wcześniej oznacza to, stosownie do treści art.91 powołanej ustawy, tylko łączne spełnienie trzech wymienionych tam przesłanek. W niniejszej sprawie organy nie wykazały, że dłużnik uznał wierzytelność. Wprawdzie w toku postępowania wskazywały, że uznanie nastąpiło i miało to miejsce w piśmie skarżącego z dnia 24 lutego 2007r., to jednak takie stanowisko nie zasługuje na aprobatę ze względów opisanych wyżej. Z żadnego z użytych w tym piśmie sformułowań nie wynika, aby skarżący uznał wierzytelność. Brak jest ustaleń dotyczących wymagalności zajętej wierzytelności, jak również istnieją poważne wątpliwości dotyczące uchylania się przez dłużnika od przekazania zajętej kwoty. Podkreślić przy tym należy, że organy na etapie postępowania nie zajmowały się kwestią wymagalności wierzytelności. Dopiero w odpowiedzi na skargę Dyrektor stwierdził, iż z umowy przedwstępnej wynikało, że skarżący zobowiązał się zapłacić S.T. do dnia 15 lutego kwotę 175.000zł, a zatem w dniu zajęcia wierzytelności, wierzytelność pieniężna istniała. Poza rozważaniami Dyrektor pozostawił kwestię wymagalności tej wierzytelności. Zaznaczyć również trzeba i to, że z jednej strony Dyrektor wskazuje, iż została zajęta wierzytelność pieniężna, a z drugiej w odpowiedzi na skargę wywodzi, iż w przypadku umowy przedwstępnej stanowiącej przyrzeczenie sprzedaży nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego, stronom przysługuje prawo dochodzenia zawarcia tej umowy przed sądem. Należałoby w tej sytuacji postawić pytanie, co jest wierzytelnością w przypadku zawarcia przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości i czy wynikająca z tej umowy wierzytelność ma charakter pieniężny. Ta kwestia nie była rozważana przez organy, a z treści odpowiedzi na skargę można by wywnioskować, iż umowa taka jest źródłem obu wskazanych przez Dyrektora wierzytelności. Dodatkowo wypada także podkreślić, iż w zasadzie z treści zawiadomienia o zajęciu wierzytelności nie wynika, jaką wierzytelność zajęto. W nazwie zajęcia wymienia się wierzytelność pieniężną, w dalszej części wskazuje się dłużnika zajętej wierzytelności, zobowiązanego, opisuje tytuły wykonawcze wystawione na pokrycie dochodzonych należności, lecz nigdzie nie precyzuje wierzytelności, która ma być zajęta. Reasumując, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy materiałów i dowodów nie sposób stwierdzić, jaka wierzytelność została zajęta i czy była wymagalna. Dłużnik, do którego skierowano zajęcie nie uznał wierzytelności. Kontrowersyjne w takiej sytuacji jest również uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania kwoty zajętej wierzytelności. Skoro organ odwoławczy wskazuje, iż zajęta wierzytelność wynika z umowy przedwstępnej i zobowiązania zapłaty kwoty 175.000zł,która to kwota ma być zapłacona do dnia 15 lutego 2007r., to powinien ocenić i wskazać czy w momencie zajęcia była to kwota wymagalna. Jednocześnie organ dowodzi, iż w przypadku umowy przedwstępnej stronom przysługuje prawo dochodzenia przed sądem zawarcia przyrzeczonej umowy. Ten ostatni argument jest odpowiedzią na argumenty skarżących przytaczane w skardze, iż w chwili zajęcia nie istniała wierzytelność pieniężna i mogli oni jeszcze odstąpić od umowy. Skoro tak, to organ powinien rozważyć, czy na etapie umowy przedwstępnej w ogóle mamy do czynienia z wierzytelnością pieniężną czy też z wierzytelnością wynikającą z prawa związanego z możliwością dochodzenia zawarcia przyrzeczonej umowy. Nadto podnieść należy również i to, że z treści aktów notarialnych wynika, iż M.B. działał przy zawieraniu umów zarówno w swoim imieniu jak i imieniu żony E. Stosownie do treści art. 1a pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, oboje powinni zostać wskazani jako dłużnicy zajętej wierzytelności. Fakt ten przez organy został dopiero zauważony na etapie postępowania zażaleniowego. W postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z art. 18 ustawy egzekucyjnej, mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego z uwzględnieniem specyfiki postępowania egzekucyjnego, polegającej przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków. W postępowaniu egzekucyjnym będą miały jednak zastosowanie zasada wynikająca z art.6 Kodeksu – zasada praworządności, zasada udzielania informacji wynikająca z art.9 Kodeksu, a tam gdzie organy mają podjąć wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, również zasada wynikająca z art.7 Kodeksu- zasada prawdy obiektywnej. Treść wydanych w sprawie postanowień organów egzekucyjnych obu instancji, w ocenie Sądu jednoznacznie wskazuje na naruszenie art. 91 w zw. z art. 71 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także z uwagi na wskazane i opisane uchybienia na naruszenie zasady praworządności, zasady udzielania informacji i zasady prawdy obiektywnej, wynikających z powołanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania egzekucyjnego miało wpływ na wynik sprawy, a wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem na podstawie art. 145§1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd zaskarżoną decyzję uchylił, a na podstawie art. 152 powołanej ustawy określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.