I SA/Op 316/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 4 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 30 maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółki z o. o. za zaległości w podatku od towarów i usług, p o s t a n a w i a przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Przedmiotem skargi S. B. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 30 maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółki z o. o. za zaległości podatku od towarów i usług. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). S. B., zwany dalej wnioskodawcą, na sporządzonym 31 sierpnia 2011 r. ( data wpływu do tut. Sądu 2 września 2011 r. ) urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach wnioskodawca oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i trojgiem dzieci, że poza domem mieszkalnym nie posiadają żadnego majątku oraz że jedynymi dochodami gospodarstwa domowego są dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę i jego żonę ze stosunku pracy w łącznej kwocie 3.386 zł ( kwota brutto ). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Dotyczyć to będzie m.in. osoby charakteryzujące się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie wnioskodawcy zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest on obowiązany, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez wnioskodawcę we wniosku o przyznanie prawa pomocy należało stwierdzić, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 7 września 2011r. został wezwany do przekazania: - zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawcę i jego żonę w 2010 r. ( PIT ), - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące utrzymania domu mieszkalnego ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy oraz jego żony za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi wnioskodawca przekazał: - pismo z 25 września 2011 r., w którym oświadczył, iż zarówno on jak i żona nie posiadają lokat bankowych ani oszczędności na kontach, zaś miesięczne koszty utrzymania związane dostawą energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych (telefon, abonament RTV), wywozem nieczystości stałych, dojazdem do pracy (transport publiczny) oraz z związanych z obowiązkiem zapłaty podatku od nieruchomości stanowią łącznie kwotę około 834 zł ( w piśmie wnioskodawca wskazał również, bez wykazania konkretnej kwoty, na fakt ponoszenia kosztów związanych z zakupem żywności, odzieży, gazu, opału na zimę oraz wydatków związanych z leczeniem 2 dzieci ), - zaświadczenie o wynagrodzeniu wnioskodawcy ( zgodnie z zaświadczeniem wnioskodawca w sierpniu 2011 r. uzyskał dochody w wysokości 1.386 zł; netto do wypłaty 1.032,34 zł ). - kserokopie deklaracji podatkowej PIT-37, z których wynika, że wnioskodawca w 2010r. uzyskał dochody brutto w wysokości 14.469 zł; natomiast jego żona w tym samym okresie – zgodnie z deklaracją - uzyskała dochody w wysokości 21.950, 33 zł, - kserokopie faktur i dowodów wpłaty dotyczących dostawy energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych ( telefon, abonament RTV ), wywozu nieczystości stałych, kosztów dojazdu do pracy ( bilety PKS ), zakupu odpadów drzewnych, a także kserokopie decyzji podatkowej odnośnie podatku od nieruchomości oraz dwóch kart leczenia lekarskiego ( karty 54-63 ), - wyciąg z konta bankowego żony wnioskodawcy obrazujący transakcje na tym koncie za okres od 1.06.2011 r. do 1.09.2011 r. Zatem dokonując analizy sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej wnioskodawcy wykorzystano informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i wynikające z materiału dowodowego przekazanego wraz z pismem wnioskodawcy z 25 września 2011 r. W wyniku dokonanej analizy referendarz uznał, iż w przypadku wnioskodawcy zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie wnioskowanego prawa pomocy w zakresie z zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W ocenie referendarza wnioskodawca z dochodów w wysokości około 2.352 zł ( kwota netto ) uzyskiwanych z żoną w ramach wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego, po poniesieniu stałych miesięcznych kosztów utrzymania związanych dostawą energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych ( telefon, abonament RTV ), wywozem nieczystości stałych, dojazdem do pracy ( transport publiczny ) i z obowiązkiem zapłaty podatku od nieruchomości w wysokości około 834 zł, a także wydatków związanych z zakupem żywności, odzieży, gazu, opału na zimę oraz leczeniem 2 dzieci, nie jest w stanie wygenerować środków pieniężnych, które umożliwiłyby mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie ustalono, że w gospodarstwie domowym wnioskodawcy brak jest zgromadzonych zasobów finansowych ( na co wskazuje m.in. przekazany wyciąg z rachunku bankowego ), a także majątku, który umożliwiłby pozyskanie dodatkowych środków finansowych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.