I SA/Op 325/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości postanawia: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W postępowaniu wszczętym ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 maja 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. skarżący, na druku PPF, zwrócił się o częściowe przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że w związku z wydatkami ponoszonymi na leczenie, prace polowe w gospodarstwie rolnym oraz obsługę kredytu nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych. W dalszej części wniosku skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z domownikiem P. H., który pomaga mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 17,46 ha, zabudowania gospodarcze i sprzęt rolniczy, oraz że miesięczne dochody z gospodarstwa rolnego (według wskaźnika GUS z 2012 r.) winny opiewać na kwotę 2.103 zł na osobę. Ponadto, na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – [dalej p.p.s.a.], skarżący przedłożył pismo, w którym oświadczył, że jedynym jego źródłem utrzymania są przychody z gospodarstwa rolnego, w którego prowadzeniu pomaga mu domownik P. H., otrzymując w zamian utrzymanie i środki na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne w KRUS. W załączeniu skarżący przedłożył: zestawienie kosztów utrzymania za czerwiec 2014 r. z paragonami fiskalnymi, zestawienie kosztów leczenia za okres od lutego do czerwca 2014 r. z fakturami i paragonami fiskalnymi, zestawienie innych wydatków poniesionych w okresie od marca do czerwca 2014 r. z fakturami, zestawienie przychodów osiąganych od stycznia do czerwca 2014 r. wraz z odpowiednimi dokumentami, umowę kredytu inwestycyjnego, kserokopię obciążenia hipoteką gospodarstwa jako zabezpieczenie kredytu, orzeczenie o stanie zdrowia. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 sierpnia 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek, nie potwierdzały, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono bowiem, iż skarżący z prowadzenia gospodarstwa rolnego w okresie od stycznia do czerwca 2014 r. osiągnął przychody w łącznej wysokości 32.396,69 zł (dopłata z Agencji Rolnej i Modernizacji Rolnictwa w Opolu, sprzedaż żywca). Z kolei na podstawie przekazanych zestawień kosztów i załączonych do nich paragonów i faktur ustalono, że koszty związane z bieżącym utrzymaniem (tj. zakupem żywności, wody, energii elektrycznej) wraz z wydatkami na leczenie osiągnęły w tym okresie poziom 6.186,33 zł a koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (m.in. zakup paliwa, nawozów, nasion, części do maszyn, itp.), obsługą kredytów, podatku rolnego i od nieruchomości - 17.981,93 zł. W tym stanie rzeczy referendarz uznał, iż skarżący, dysponując w ramach gospodarstwa domowego wykazanymi wyżej przychodami z prowadzenia gospodarstwa rolnego, znacznie przewyższającymi opisane koszty jest w stanie wygenerować dodatkowe środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. We wniesionym sprzeciwie skarżący podtrzymał swe stanowisko, że w związku z wydatkami ponoszonymi na leczenie, prace polowe w gospodarstwie rolnym oraz obsługę kredytu nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych. Jednocześnie skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, ponieważ on sam nie posiada wiedzy prawniczej. Skarżący zaznaczył, że opłaca pracownika i składki na rzecz KRUS. Podniósł również, że w wyniku zalania gruntów poniósł znaczne szkody, a odszkodowanie nie pokryło całkowicie strat. Wskazał również na swój stan zdrowia i podeszły wiek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Natomiast przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W tym celu należy zestawić wysokość kosztów obciążających stronę skarżącą w tym postępowaniu oraz szeroko rozumiane możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość opłat sądowych składa się wpis od skargi w kwocie 500 zł. Oprócz tej kwoty skarżący może zostać w przyszłości zobowiązany do uiszczenia wpisów należnych z tytułu wniesienia zażalenia, skargi kasacyjnej czy opłaty kancelaryjnej z tytułu sporządzenia uzasadnienia do wyroku tut. Sądu. Wskazać również należy, iż rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Użyte w art. 246 określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd uznał, że zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu należnego od skargi ponad kwotę 100 zł. Uwzględniając bowiem fakt, że oprócz obowiązku uiszczenia wpisu w sprawie niniejszej (500 zł) skarżący jest zobowiązany również do uiszczenia wpisu (również w kwocie 500 zł) w kolejnej sprawie zawisłej z jego skargi przed tut. Sądem o sygn. I SA/Op 326/14, że ze względu na sezonowość prac rolniczych, jego dochody nie są regularne, że w zestawieniu poniesionych kosztów dotyczących gospodarstwa rolnego nie uwzględniono kosztów wynagrodzenia pracownika (którą to okoliczność wskazano w sprzeciwie), Sąd doszedł do wniosku, że uiszczenie wymaganej na obecnym etapie sprawy łącznej kwoty 1.000 zł z tytułu wpisów należnych od skarg stanowiłoby nadmierne obciążenie jego gospodarstwa i wiązałoby się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania. Zdaniem Sądu analizowana sytuacja materialna skarżącego nie daje jednak podstaw do stwierdzenia, że nie jest on w stanie, chociażby w minimalnym stopniu, pokryć kosztów sądowych, związanych z przedmiotową sprawą. Podstawą tej oceny jest fakt, że wykazane przez skarżącego przychody w łącznej wysokości 32.396,69 zł nawet po uwzględnieniu ponoszonych wydatków pozwalają, zdaniem Sądu, wygenerować środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi do wysokości 100 zł zarówno w sprawie niniejszej jak i w sprawie o sygn. I SA/Op 326/14 (łącznie 200 zł). Sąd rozpatrując sytuację skarżącego nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Wskazać bowiem należy, że pozytywne rozpatrzenie wniosku o prawo pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić jedynie w stosunku do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). O takiej sytuacji nie można natomiast mówić w przypadku skarżącego. Ponadto Sąd podkreśla, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym, skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych ( art. 35 § 1 p.p.s.a ). W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji