I SA/Op 330/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 28 kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych 2010 r., p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. W dniu 4 sierpnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek G. K. (dalej jako skarżący), sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Wniosek sporządzono w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia z dnia 28 kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych 2010 r. Wartość przedmiotu sporu w tej sprawie opiewa na kwotę 720 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymującą się (po zlikwidowaniu działalności gospodarczej) jedynie z prac dorywczych oraz pomocy matki swojej córki, z którą pozostaje w konkubinacie i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (wskazał w tym względzie, że obecnie mieszka w lokalu należącym do konkubiny, albowiem ponad 2 lata temu został eksmitowany z mieszkania, które samodzielnie zajmował). W dalszej części wniosku skarżący oświadczył, że w jego gospodarstwie domowym pozostaje również niepełnoletnia córka, zaś dochody tego gospodarstwa opiewają na kwotę około 1.650 zł (skarżącego w kwocie około 600 zł, konkubiny w wysokości 1.050 zł). Jednocześnie wskazał, że na stałe miesięczne koszty składają się opłaty za lokal mieszkalny w wysokości 220 zł, dostawę energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych w kwocie 450 zł, a także spłata kredytu w kwocie 180 zł. W załączeniu do wniosku skarżący przekazał zaświadczenie wystawione w dniu 1 lipca 2016 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] o zarejestrowaniu od 31 marca 2014 r. jego osoby jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanek określonych w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 29 sierpnia 2016 r. wezwano skarżącego do przekazania: - informacji na temat kosztów na bieżące utrzymanie ponoszonych przez niego i domowników w skali miesiąca (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania wydatków) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - dowodów potwierdzających fakt i wysokość uzyskania dochodów opisanych w formularzu PPF jako dochody z "prac dorywczych" oraz dochody konkubiny ze stosunku pracy, - pisemnej informacji odnośnie innych źródeł dochodów niż wykazane w formularzu PPF, które umożliwiają pokrycie wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i konkubinę w 2015 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył; - pisemne zestawienie kosztów utrzymania, gdzie wykazał miesięczne koszty utrzymania w łącznej kwocie 1.583 zł (zakup żywności - 600 zł, opłata czynszowa – 200 zł, energia elektryczna – 100 zł, gaz – 140 zł, usługi telekomunikacyjne – 389 zł, "zaległy ZUS" – 104 zł, spłata kredytu – 50 zł), - pismo skarżącego (sporządzone 3 września 2016 r.), w którym oświadczył, że ani on ani konkubina nie posiadają rachunków bankowych, oraz że od 1 do 19 lipca 2016 r. z "prac dorywczych" uzyskał dochody w wysokości 470 zł, zaś od czasu opuszczenia zakładu karnego w dniu [...] nie pozyskał żadnych dochodów (jedynie wraz z opuszczeniem zakładu karnego otrzymał kwotę 50,77 zł, - kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego w 2015 r. przez konkubinę skarżącego dochodu (PIT-37), - świadectwo zwolnienia z zakładu karnego, - zaświadczenie wystawione w dniu 31 sierpnia 2016 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] o zarejestrowaniu jego osoby jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku, - kserokopie umów zlecenia dotyczącej świadczenia przez konkubinę prac porządkowych w maju, czerwcu i lipcu 2016 r. wraz z pokwitowaniem odbioru wynagrodzenia w wysokości 1.050,10 zł, - kserokopie dokumentów potwierdzających dokonanie zapłaty raty kredytu, składki na ubezpieczenie oraz opłat za dostawę usług telekomunikacyjnych, energii elektrycznej i gazu. W ocenie referendarza informacje oraz dane zwarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też wynikające z dokumentów wskazują na wyjątkową sytuację skarżącego w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 1 p.p.s.a. Referendarz uznał bowiem, iż z dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym w wysokości około 1.650 zł, obciążonych kosztami zakupu żywności, środków czystości i higieny (których skali wprawdzie nie określono, a które niewątpliwie są ponoszone przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym), a także wydatkami związanymi ze spłatą raty kredytu oraz opłatami za mieszkanie, dostawę energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych wykazanych w przekazanym piśmie, skarżący nie jest w stanie wygenerować jakichkolwiek środków pieniężnych umożliwiających mu zapłatę kosztów postępowania sądowego w całości bądź w części. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.