I SA/Op 331/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi A. J. (dalej jako skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - zwanej dalej p.p.s.a., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z matką, bratem i niepełnoletnią córką, że miesięczne dochody gospodarstwa domowego wynoszą 2.000 zł (skarżącego z rządowego programu "500 plus" w wysokości 500 zł, jego matki z tytułu emerytury w wysokości 1.500 zł), oraz że ponosi stałe miesięczne zobowiązania i wydatki związane z żywnością, szkołą, zakupem gazu, energii elektrycznej, wody i lekarstw oraz wywozem śmieci i spłatą raty kredytu w łącznej kwocie 1.873 zł, a także sezonowe i roczne koszty związane z zakupem opału, opłatą podatku od nieruchomości, składki na KRUS, ubezpieczenia domu oraz ubezpieczenia samochodów marki [...],[...] i [...] w wysokości 5.995 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zatem wniosek skarżącego dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się również, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 5 października 2017 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia kosztów wykazanych w piśmie załączonym do urzędowego formularza PPF (w przypadku kredytów i pożyczek należy przedłożyć kopie odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu), - szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów, w szczególności kosztów ponoszonych przez jego brata na opłacenie składek KRUS (pouczono zarazem, że należy przekazać informację odnośnie źródeł finansowania wykazanych kosztów utrzymania, zaś w przypadku gdyby zarówno skarżący jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie były w stanie same pokryć wykazanych wydatków wezwano do przekazania szczegółowego opisu rodzaju i wysokości pomocy udzielanej przez instytucje publiczne i osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym bądź osoby z sąsiedztwa) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - szczegółowej informacji na temat źródeł utrzymania brata, - szczegółowej informacji na temat pożytków uzyskiwanych z posiadania majątku w postaci samochodów marki [...],[...] i [...], - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego oraz pozostałych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesięcy. W odpowiedzi skarżący przekazał oryginał zaświadczenia o uczęszczaniu jego córki do Szkoły Podstawowej w [...] wraz z odpisem druku wpłat za obiaty oraz dowodem wpłaty za środki czystości, a także kserokopie: faktur dotyczących rozliczenia za energię elektryczną i telefon stacjonarny, dowodów zapłaty za gospodarowanie odpadami, wydruków rozrachunków za dostawę wody, informacji o wysokości składki ubezpieczeniowej KRUS wraz dowodami zapłaty, przekazów emerytury matki skarżącego, wydruków bankowych (wymienione dokumenty znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Op 331/17). W ocenie referendarza sądowego, dokonanej po analizie informacji zawartych w urzędowym formularzu PPF, w załączonym do niego piśmie, a także wynikających z przekazanych dodatkowo dokumentów, skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego. Skarżący bowiem nie przekazał wszystkich żądanych informacji i dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową. Przede wszystkim skarżący nie dostosował się do wezwania, w którym żądano wyjawienia i udokumentowania źródeł utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z treści pisma załączonego do urzędowego formularza PPF wynika bowiem, że miesięcznie w jego gospodarstwie domowym ponoszone są stałe wydatki w wysokości 1.873 zł oraz rocznie koszty w łącznej kwocie 5.995 zł (co wskazuje na kwotę około 500 zł średnio w skali miesiąca dodatkowych kosztów). Z kolei w treści urzędowego formularza skarżący oświadczył, że dochody gospodarstwa domowego opiewają na łączną kwotę 1.500 zł. Wezwany do wyjawienia i udokumentowania źródeł finansowania wykazanych kosztów skarżący ograniczył się jedynie do potwierdzenia dowodami wykazanych kosztów. W wezwaniu skierowanym do skarżącego zażądano bowiem szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów ponoszonych w gospodarstwie domowym (pouczono m.in., że w przypadku gdy nie jest w stanie sam pokryć wydatków na własne utrzymanie winien szczegółowo opisać rodzaj i wysokość pomocy udzielanej przez instytucje publiczne i osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym bądź osoby z sąsiedztwa). Nie przekazał również jakiejkolwiek informacji na temat ewentualnych pożytków pozyskiwanych z posiadanych pojazdów mechanicznych. Opisane wyżej okoliczności wskazują, że w oparciu tylko o przekazane przez skarżącego informacje i dokumenty nie sposób ustalić jak kształtuje się rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa jego gospodarstwa domowego. W postanowieniu z dnia 19 sierpnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącego, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi" (sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212). To w interesie skarżącego leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał informacji, potwierdzonych odpowiednimi dowodami, mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.