I SA/Op 332/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A sp. z o.o. w [...] od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 14 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 16 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 7 października 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił A Spółki z o.o. w [...] (dalej też określanej jako: "strona", "skarżąca" lub "Spółka") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r. WSA w Opolu, po rozpatrzeniu sprzeciwu Spółki, utrzymał w mocy powyższe postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 października 2016 r., wskutek czego stało się ono prawomocne. Odmawiając przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazano na następujące okoliczności. Spółka w złożonym pierwotnie wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że obecnie praktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej i ze względu na zajęcie egzekucyjne do czasu zakończenia sprawy nie ma możliwości podjęcia tej działalności, oraz że nie posiada własnego konta bankowego, gdyż umowa rachunku bankowego została wypowiedziana przez bank. W części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach Spółka wykazała brak środków trwałych, stratę za poprzedni rok obrotowy 139.324,80 zł oraz kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł. W celu weryfikacji twierdzeń strony zgromadzono dokumenty źródłowe w postaci: obrotów kont syntetycznych za miesiące od lutego do lipca 2016 r., bilansu z uwzględnieniem bufora na koniec lipca 2016 r. oraz kserokopii deklaracji podatkowych CIT-8 za lata 2013-2015 i deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2016 r., faktury dokumentującej należność z tytułu usługi wynajmu samochodu za lipiec 2016 r. (nabywca B), faktury dokumentującej ratę leasingu samochodu (sprzedawca C GmbH) za lipiec 2016 r. Podniesiono, że według złożonego bilansu na 31 lipca 2016 r. należności krótko -terminowe przysługujące Spółce wynoszą 909.086 zł, a inne należności 303.000 zł. Ogółem aktywa obrotowe Spółki to 1.495.540,62 zł, a zobowiązania i rezerwy na zobowiązania wynoszą 1.037.176,74 zł, czyli niższe niż aktywa, zatem deklarowany brak możliwości poniesienia kosztów sądowych nie jest do zaakceptowania. Zauważono, że wartość kosztów sądowych w sprawach zawisłych ze skarg Spółki przed WSA w Opolu jest znacznie niższa od kapitału własnego wykazywanego w przedłożonym bilansie na 484.565 zł, z czego sam kapitał (fundusz) zapasowy to 263.196 zł. Nadto, kontrola skarbowa, której efektem są ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji rozpoczęła się w listopadzie 2012 r. Z dokumentów podatkowych za lata 2013, 2014 i 2015 wynikało, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą posiadała w tym okresie znaczny potencjał finansowy przejawiający się wysokimi przychodami (11.170.418,55 zł), co umożliwiało zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie wszelkich kosztów postępowania sądowego. Odwołując się do ustaleń poczynionych w poprzednio zainicjowanej przez stronę sprawie, zakończonej wyrokiem tut. Sądu z dnia 8.06.2016 r. (I SA/Op 97/16) wskazano, że Spółka zbyła w 2014 r. nieruchomości stanowiące prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność budynków, na rzecz D Spółka z o.o. w [...] (osobowo powiązanej ze skarżącą, ten sam prezes zarządu i wspólniczka). W dniu 16.01.2015 r. Spółka dokonała cesji swojej wierzytelności należnej od "D" w kwocie 990.950,91 zł na rzecz cesjonariusza "E" Spółka z o.o. w [...]. Z powyższego wynikało, że Spółka wyzbyła się swego majątku i wierzytelności, a pozyskane z tego tytułu środki przeznaczyła na niewiadome cele, jednocześnie w toku postępowań sądowych powołując się na trudną sytuację i domagając się zwolnienia z kosztów prowadzonych postępowań. Dodatkowo w przypadku spółek szczególnym sposobem pozyskania środków finansowych jest uzyskanie dopłat od wspólników, które przewiduje przepis art. 117 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych. Na podstawie jawnych i ogólnodostępnych informacji wynikających z Krajowego Rejestru Sądowego ustalono, że wspólniczka Spółki A. Ł., prokurent i były członek zarządu J. Ł., oraz obecny prezes zarządu Spółki R. K., zaangażowani są w szereg innych podmiotów gospodarczych. A. Ł. aktywnie podejmowała i finansowała dalszą działalność w kolejnych spółkach, co wskazywało na to, że jej faktyczna sytuacja materialna jako wspólniczki skarżącej Spółki umożliwia jej dokonanie dopłat do Spółki także w celu pokrycia kosztów postępowania. Reasumując, stwierdzono, że Spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, może podejmować wszelkie działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, a w konsekwencji nie uzyskuje przychodów to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. W dniu 14 lutego 2017 r. Spółka złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego. We wniosku ponownie oświadczyła, że obecnie "praktycznie" nie prowadzi działalności gospodarczej i ze względu na wielomilionowe "zajęcia" do czasu zakończenia sprawy nie ma możliwości podjęcia tej działalności, oraz że nie posiada własnego konta bankowego, gdyż zostało wypowiedziane "z powodu nieopłacenia". Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach Spółka wykazała brak środków trwałych, stratę za poprzedni rok obrotowy 139.324,80 zł oraz stan kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych w wysokości 5.000 zł. Dodatkowo powołano się na oświadczenie wspólniczki A. Ł. oraz J. Ł., że nie dysponują oni środkami pieniężnymi, które mogliby przekazać w formie pożyczki, oraz że osoby wcześniej zatrudnione (takimi byli też prezesi Zarządu), a będące udziałowcami, nie są zainteresowane pożyczaniem Spółce pieniędzy. Postanowieniem z dnia 14 marca 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, że Spółka złożyła już kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, zaś pierwszy wniosek strony w tym zakresie został już merytorycznie i prawomocnie rozstrzygnięty. Prawomocne postanowienie w tym przedmiocie posiada moc wiążącą, zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – [zwanej dalej Ppsa]. Na mocy art. 165 Ppsa istnieje jednak możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego orzeczenia, ale tylko wówczas, gdy zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie musiała być to zmiana polegająca na pogorszeniu sytuacji finansowej wnioskodawcy. Poddając analizie informacje odnoszące się do sytuacji strony skarżącej zawarte w nowym wniosku i porównując je z danymi posiadanymi przez Sąd przy podjęciu prawomocnego orzeczenia, referendarz nie znalazł podstaw do odmiennej oceny sytuacji strony skarżącej od dokonanej wcześniej w prawomocnym postanowieniu. Strona skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności, które wpływałyby na odmienną ocenę jej sytuacji z punktu widzenia przesłanek przewidzianych w z art. 246 § 2 pkt 1 Ppsa. Nie świadczą o wystąpieniu nowych okoliczności przedłożone na obecnym etapie dodatkowe oświadczenia A. i J. Ł., że nie mogą oni przekazać na rzecz Spółki środków pieniężnych w formie pożyczki, gdyż takimi nie dysponują, oraz twierdzenie, że byli udziałowcy nie są zainteresowani aby pożyczać Spółce pieniądze. Oświadczenie o niedysponowaniu środkami pieniężnymi jest, po pierwsze tylko nieudokumentowanym (niepotwierdzonym) twierdzeniem, po drugie nie można z niego wywieść, że okoliczności opisane w nim są nowymi, nie istniejącymi już wcześniej. Z kolei twierdzenie o nieudzielaniu pożyczki przez byłych wspólników z uwagi na nieopłacalność jest jedynie intencją tych wspólników, nie zaś okolicznością odnoszącą się do stanu faktycznego. We wniesionym sprzeciwie Spółka podniosła, że "zablokowane" rachunki bankowe uniemożliwiają jej prowadzenie działalności gospodarczej, zaś złożone oświadczenia A. i J. Ł. o braku możliwości udzielenia Spółce pożyczek świadczą o pogorszeniu sytuacji finansowej strony. Stwierdziła, że nie można nakładać na osoby zarządzające Spółką obowiązku udzielenia jej wsparcia finansowego, kosztem innych podmiotów gospodarczych, w które są one zaangażowane. Nadto, część tych podmiotów ma zawieszoną działalność gospodarczą. Inne osoby zatrudnione w Spółce są zainteresowane zarabianiem pieniędzy, a nie inwestowaniem w Spółkę. Dodatkowo ewentualne przekazane skarżącej kwoty pieniężne i tak zostałyby zajęte przez komornika. Spółka nie posiada środków ze sprzedaży nieruchomości, gdyż w tym zakresie doszło do kompensaty wzajemnych należności, podobnie cesjonariusz jeszcze nie uregulował zobowiązania z tytułu cesji wierzytelności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. W myśl art. 260 § 1 Ppsa rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1 sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Jak słusznie zauważono w zaskarżonym postanowieniu, wobec prawomocnego rozpoznania poprzedniego wniosku Spółki (postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 października 2016 r., utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Opolu z dnia 5 grudnia 2016 r.) złożony obecnie przez Spółkę wniosek o przyznanie prawa pomocy jako dążący w istocie do zmiany prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie, należało uznać za wniesiony w trybie art. 165 Ppsa, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Trafnie wskazał referendarz sądowy, że zgodnie z art. 170 Ppsa orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej Spółki zawartej w poprzednio wydanym prawomocnym postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II OZ 1329/14, dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 Ppsa. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez nią fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 Ppsa nie będzie możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt II FZ 1009/15). Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść wniosku strony skarżącej, jak i treść prawomocnego postanowienia wydanego w przedmiocie prawa pomocy oraz informacje zawarte w sprzeciwie Sąd stwierdza, że referendarz sądowy prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności pozwalające na zmianę prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Spółka w złożonym powtórnie wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała na tożsame, co poprzednio okoliczności tj., że obecnie "praktycznie" nie prowadzi działalności gospodarczej i ze względu na wielomilionowe "zajęcia" do czasu zakończenia sprawy nie ma możliwości podjęcia tej działalności, oraz że nie posiada własnego konta bankowego, gdyż zostało wypowiedziane "z powodu nieopłacenia". Podobnie wykazała brak środków trwałych, stratę za poprzedni rok obrotowy 139.324,80 zł oraz stan kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych w wysokości 5.000 zł. Spółka we wniosku zawarła również polemikę z ocenami wcześniej wyrażonymi przez referendarza sądowego i Sąd. Dodatkowo przedłożyła oświadczenia wspólniczki A. Ł. oraz J. Ł., że nie dysponują oni środkami pieniężnymi, które mogliby przekazać w formie pożyczki, oraz wskazała, że osoby wcześniej zatrudnione (takimi byli też prezesi Zarządu), a będące udziałowcami, nie są zainteresowane pożyczaniem Spółce pieniędzy. Podkreślenia wymaga, że opisane okoliczności były już przedmiotem rozważań w ramach toczącego się wcześniej postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W zakresie przedłożonych na obecnym etapie oświadczeń A. i J. Ł. o braku możliwości dofinansowania Spółki, zasadnie uznał referendarz sądowy, że oświadczenia te nie mogą stanowić podstawy do zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Oświadczenia te nie poddają się jakiejkolwiek weryfikacji, a ponadto stoją w sprzeczności z pierwotnie ustalonymi i niezakwestionowanymi ustaleniami dotyczącymi podejmowania i finansowania przez A. Ł. dalszej działalności w kolejnych spółkach. Wbrew zapatrywaniom skarżącej, opisane w prawomocnym postanowieniu okoliczności związane z zaangażowaniem w działalność innych podmiotów wspólniczki oraz obecnych i byłych członków zarządu Spółki, nie miało na celu sugerowania, że osoby zajmujące się sprawami Spółki winny uszczuplić aktywa innych prowadzonych przez nie podmiotów gospodarczych na rzecz skarżącej. Powyższe ustalenia świadczyły jednak o tym, że pomimo pogarszającej się sytuacji finansowej Spółki, wymienione osoby decydowały się na dokonywanie dalszych inwestycji, nie podejmując przy tym stosowanych działań mających na celu poprawę i zabezpieczenie kondycji finansowej Spółki, co ma znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. Prawidłowo również referendarz ocenił, że twierdzenia o braku możliwości udzielenia pożyczki Spółce z uwagi na nieopłacalność tego przedsięwzięcia, nie stanowi okoliczności uzasadniającej zmianę poprzednio wydanego postanowienia w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy. Stanowiska referendarza zajętego w obecnie zaskarżonym postanowieniu nie podważa również argumentacja podniesiona przez stronę na obecnym etapie postępowania, stanowiąca w istocie polemikę z ocenami wcześniej wyrażonymi w prawomocnym postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżąca podnosi, że uzyskanie środków finansowych uniemożliwia jej dokonane przez organ egzekucyjny zajęcie rachunków bankowych, jednakże jak wskazano już poprzednio, w toku postępowania egzekucyjnego istnieje możliwość złożenia wniosku o zwolnienie spod zajęcia rachunku bankowego, co mogłoby umożliwić dalsze korzystanie z tych rachunków. Jednak Spółka nadal nie wykazała, że starała się odzyskać konta bankowe w celu prowadzenia działalności i poprawy swojej sytuacji finansowej. W żaden sposób nie zostały udokumentowane też twierdzenia o braku środków ze sprzedaży nieruchomości, z uwagi na kompensatę wzajemnych należności, jak i nieuregulowania przez cesjonariusza zobowiązania w związku z dokonaną przez stronę cesji wierzytelności. Nie podważono też faktu posiadania przez Spółkę należności krótkoterminowych i innych przewyższających zobowiązania Spółki, istnienia kapitału zapasowego jak i okoliczności, że w latach 2013, 2014 i 2015, kiedy to prowadzone było postępowanie zakończone obecnie zaskarżoną decyzją, Spółka prowadząc działalność gospodarczą posiadała w tym okresie znaczny potencjał finansowy przejawiający się wysokimi przychodami (11.170.418,55 zł), co umożliwiało zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie wszelkich kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11), stwierdzić należy, że aktualna pozostaje ocena dokonana w prawomocnym postanowieniu odmawiającym Spółce przyznania prawa pomocy. Reasumując, przedstawione powyżej okoliczności i ich ocena nie wskazują na zaistnienie tego rodzaju istotnej zmiany w sytuacji Spółki, która winna spowodować zmianę uprzedniego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Z tych powodów na podstawie art. 260 § 1 i art. 165 Ppsa w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 Ppsa, orzeczono jak w sentencji.