I SA/Op 338/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 28 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Przedmiotem skargi A. C. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 27 czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. Wartość przedmiotu sporu stanowi kwota 13.112,30 zł. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 400 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 200 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). A. C., zwany dalej wnioskodawcą, na sporządzonym w dniu 2 września 2011 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że w wyniku powodzi mającej miejsce w lipcu 1997r., w lipcu 2008 r. i maju 2010 r. poniósł znaczne szkody ( zgodnie z jego twierdzeniem mieszczące się w granicach 70.000 zł ), że w kilku sprawach uiścił wpisy od złożonych skarg, że wraz z żoną są i w niedalekiej przyszłości będą zobowiązani do uiszczenia kilku wpisów od skarg, oraz że z powodu powodzi nie uzyskano z gospodarstwa rolnego żadnych przychodów. Jednocześnie odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawca oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną M. C., a jedynymi dochodami uzyskiwanymi w tym gospodarstwie domowym są dochody jego żony z najmu mieszkań i czasowej renty łącznej w wysokości 1.370,39 zł brutto. Z prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej za 2010 r. i za lipiec 2011 r. wykazał stratę, zaś z prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa rolnego brak przychodów. Z kolei, zgodnie jego oświadczeniem, na posiadany przez niego i żonę majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 150 m² z budyniem gospodarczym, dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 17.000 zł. Poza tym wnioskodawca oświadczył, że wspólnie z żoną obciążeni są kredytami bankowymi na kwotę 160.000 zł zaciągnięte na spłatę zobowiązań podatkowych. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez wnioskodawcę we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 9 września 2011 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i żonę kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu i wymienionych w formularzu PPF mieszkań ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - informacji odnośnie obciążeń dochodów wnioskodawcy i jego żony innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan ( w przypadku kredytów wezwano do przedłożenia umów kredytowych łącznie z harmonogramem spłaty ), - dowodów potwierdzających oświadczenie wnioskodawcy o stratach poniesionych w gospodarstwie rolnym jego i żony ( z który wynikałaby m.in. skala tych strat ), - kserokopii deklaracji podatkowych wnioskodawcy dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT ) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za kwiecień, maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2011 r., - dokumentów dotyczących najmu mieszkań ( m.in. umów i odpowiednich deklaracji za ostatni okres ) - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy i jego żony za ostatnie trzy miesiące. Przedłożone przez wnioskodawcę pismo z 16 września 2011 r. ( karta 32 ), a także dokumenty w postaci faktur dotyczących wywozu nieczystości, dostawy energii elektrycznej, gazu i wody oraz wyciągów bankowych ( k. 33-43 ) w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku nałożonego w/w wezwaniem. Wnioskodawca nie przedłożył przede wszystkim pełnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie oraz innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te wydatki ( w przypadku kredytów wezwano bowiem wnioskodawcę do przedłożenia umów kredytowych łącznie z harmonogramem spłaty ). W przypadku kosztów bieżącego utrzymania wnioskodawca ograniczył się jedynie do kosztów związanych z wywozem nieczystości, dostawą energii elektrycznej, gazu i wody. Natomiast jeżeli chodzi o pozostałe wydatki obciążające dochody wnioskodawcy i jego żony należy stwierdzić, że poza wskazaniem ogólnej kwoty uzyskanych kredytów w wysokości 160.000 zł nie przekazał jakiejkolwiek informacji odnośnie spłacanych rat obciążających miesięczne dochody oraz kserokopii umów kredytowych łącznie z harmonogramem spłaty, o których przekazanie został wezwany. Referendarz oceniający sytuację wnioskodawcy, nie posiadając pełnych danych odnośnie kosztów aktualnie obciążających dochody jego gospodarstwa domowego pozbawiony jest możliwości dokonania tej oceny w sposób wnikliwy i rzetelny. Wcześniej znana była bowiem referendarzowi sytuacja odnośnie spłaty kredytów na podstawie pisma wnioskodawcy z 30 czerwca 2010 r., przekazanym w związku z rozpatrywaniem wniosku jego żony o przyznanie prawa pomocy przy sprawie o sygn. I SA/Op 250/10. Zgodnie z oświadczeniem w nim zawartym gospodarstwo domowe wnioskodawcy i jego żony obciążone jest stałymi miesięcznymi kosztami w wysokości 3.490,78 zł związanymi ze spłatą kredytów bankowych ( Polanku – 2.195,01 zł, Citihandlowy – 845 zł, Alior Bank – 450,77 zł ). Zatem przy przyjęciu wskazanej wielkości miesięcznych kosztów związanych jedynie ze spłatą kredytów i porównaniu jej ze wykazaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy wielkością obecnie uzyskiwanych miesięcznych dochodów w wysokości 1.370,39 zł brutto należałoby uznać za mało wiarygodne oświadczenie wnioskodawcy odnośnie dochodów jego gospodarstwa domowego. Kwestia spłaty miesięcznych kosztów związanych z obsługą kredytów w kwocie znacznie przekraczającej wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów nie została przez wnioskodawcę wyjaśniona ( również nie została wyjaśniona przy wcześniej składanych wnioskach o przyznanie praw pomocy ). Oznaczać to może, iż wnioskodawca bądź też osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne źródła dochodów lub korzystają z pomocy osób trzecich. Nie udokumentował jednakże ani rodzaju pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Również nie przekazał aktualnych deklaracji podatkowych dotyczących prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz działalności w postaci najmu lokali ( PIT i VAT ). Wszystko to dopełnia mało wiarygodny i niespójny obraz sytuacji finansowej przedstawiony przez wnioskodawcę. Skoro wnioskodawca nie uzupełnił w pełni danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na szczątkowych, niepotwierdzonych i do tego mało wiarygodnych danych zawartych w tym wniosku. W związku z powyższym, w sytuacji gdy wnioskodawca nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji ( Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05 ). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 9 września 2011 r. został do tego wezwany. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.ps.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.