I SA/Op 340/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Ś. i S. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2010 r. na skutek sprzeciwu S. Ś. na postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 18 października 2017 r. sygn. akt. I SA/Op 340/17 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Przedmiotem skargi wniesionej przez E. Ś. i S. Ś. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. Wnioskiem z dnia 2 października 2017 r. S. Ś. wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu postanowieniem z dnia 18 października 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy, ustalając następujący stan faktyczny: E. i S. Ś. prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i uzyskują miesięczne dochody (pochodzące ze świadczenia przedemerytalnego oraz emerytury) w wysokości 1.731,31 zł netto, obciążone jednocześnie stałymi kosztami utrzymania związanymi z zakupem usług telekomunikacyjnych, energii elektrycznej, gazu i węgla, a także podatkiem od nieruchomości, opłatą za wodę, odprowadzenie ścieków i leczenie w łącznej kwocie 1.244,31 zł. Wnioskodawca oświadczył, że posiada wraz z żoną dom mieszkalny o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość o powierzchni [...] arów. Do wniosku załączono kserokopię zaświadczenia o emeryturze pobieranej przez E. Ś. w wysokości 981,49 zł oraz potwierdzenie wypłaty S. Ś. świadczenia przedemerytalnego w wysokości 750 zł. Ponadto referendarz sądowy w oparciu o akta sprawy o sygn. I SA/Op 379/16 ustalił, iż małżonkowie byli posiadaczami kilku nieruchomości usytuowanych w [...] przy ul. [...] (tj. nieruchomości położonych na działce nr a obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem biurowo-socjalnym, dwukondygnacyjnym, niepodpiwniczonym o powierzchni użytkowej [...] m², działce nr b obszaru [...] ha, niezabudowanej, przeznaczonej pod budownictwo przemysłowe oraz działce nr c obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem barakowym, parterowym, niepodpiwniczonym o konstrukcji drewnianej, o powierzchni użytkowej [...] m²). Przy czym na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. wnioskodawca oświadczył, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr c zostały zbyte w grudniu 2015 r. Z kolei na rozprawie przeprowadzonej w sprawie ze skargi małżonków Ś. o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r. skarżący S. Ś. oświadczył, że nieruchomości zostały sprzedane za kwotę 80.000 zł i 115.000 zł w 2015r. Referendarz sądowy powołał się na przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wskazujący przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz generalną zasadę postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., którą jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W tym kontekście należy wskazać, że zasadność wniosku strony oceniana jest z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). W ocenie referendarza informacje oraz dane odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej gospodarstwa domowego wnioskodawczyni nie wskazują na jej wyjątkową sytuację w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 1 P.p.s.a. Nie negując oceny, że miesięczne dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę i jego żonę są niskie, to jednak pozyskanie przez nich zasobów finansowych pochodzących ze zbycia opisanych wyżej nieruchomości położonych na działkach o nr a i nr c w łącznej kwocie 195.000 zł (której wykorzystania w żaden sposób nie udokumentowano), a także posiadanie w dalszym ciągu majątku w postaci innej nieruchomości przeznaczonej pod zabudowę przemysłową świadczy według referendarza o znacznym potencjale finansowym ich gospodarstwa domowego, dającym możliwości uregulowania wymaganych kosztów sądowych. We wniesionym sprzeciwie z dnia 14 listopada .2017r. strona podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko wskazując, że sytuacja materialna jej gospodarstwa domowego nie pozwala na opłacenie skargi w sprawie zawisłej przed Sądem, że nie może sprzedać całego majątku oraz, że ustalony podatek jest zawyżony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na podstawie art. 259 § 1 P.p.s.a. od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy, przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 tej ustawy w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane stronie gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, odwołujące się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe). Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowanej tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., sygn. II SA/Wr 432/14). Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zarzuty zawarte w sprzeciwie Sąd stwierdza, że referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania (w tym wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w sprawie niniejszej, który wynosi 174 zł). Z informacji podanych we wniosku wynika, że E. i S. Ś. prowadzą gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny są dochody ze świadczenia przedemerytalnego wnioskodawcy w wysokości 750 zł oraz świadczenia emerytalnego małżonki wnioskodawcy w wysokości 981,49 zł. Zarówno skarżący, jak i jego żona z powodu licznych schorzeń nie są w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Natomiast pozostające w dyspozycji małżonków środki finansowe, które po opłaceniu stałych kosztów utrzymania stanowiących kwotę 1244,31 zł, przeznaczane są na pozostałe wydatki. Z oświadczenia złożonego przez stronę wynika również, że majątek wspólny stanowi dom mieszkalny oraz niezabudowana nieruchomość o powierzchni [...] ha, przeznaczona pod budownictwo przemysłowe. Z kolei na podstawie akt sprawy o sygn. I SA/Op 379/16 referendarz ustalił, że skarżący i jego żona poza nieruchomościami w postaci domu mieszkalnego oraz działki o powierzchni [...] ha (działka nr b obszaru [...] ha, niezabudowana, przeznaczona pod budownictwo przemysłowe) posiadali jeszcze nieruchomości usytuowane w [...] przy ul. [...] (tj. działka nr a obszaru [...] ha, zabudowana budynkiem biurowo-socjalnym, dwukondygnacyjnym, niepodpiwniczonym o powierzchni użytkowej [...] m², oraz działka nr c obszaru [...] ha, zabudowana budynkiem barakowym, parterowym, niepodpiwniczonym o konstrukcji drewnianej, o powierzchni użytkowej [...] m²). Przy czym na rozprawie przeprowadzonej w sprawie ze skargi E. i S. Ś. o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r. wnioskodawca oświadczył, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr c zostały zbyte w grudniu i listopadzie 2015 r. za kwotę odpowiednio 80.000 zł i 115.000 zł. Trafnie referendarz sądowy przyjął, że uzyskanie przez małżonków zasobów finansowych pochodzących ze zbycia opisanych wyżej nieruchomości a także posiadanie w dalszym ciągu majątku w postaci nieruchomości przeznaczonej pod zabudowę przemysłową świadczy o znacznym potencjale finansowym ich gospodarstwa domowego, dającym możliwości poniesienia wymaganych kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Strona nie uprawdopodobniła też, że nie jest możliwe gospodarcze wykorzystanie posiadanej nieruchomości (chociażby uzyskiwanie dodatkowych dochodów w postaci pożytków cywilnych) w celu wsparcia domowego budżetu. Skarżący nie podważył w żaden sposób, również na etapie obecnie toczącego się postępowania przyczyn, które zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Opisana wyżej sytuacja, przy ustalonej okoliczności uzyskania znacznych środków ze sprzedaży nieruchomości – łącznie 195.000 zł (wielokrotnie przekraczających wysokość wpisów we wszystkich zainicjowanych przez małżonków Ś. sprawach) przemawia za odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona skarżąca ma możliwość ponieść koszty postępowania ograniczające się na razie do wpisu sądowego. Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle przedłożonych dokumentów skarżący S. Ś. nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.