I SA/Op 344/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 10 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A Spółki z o. o. w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi A Spółki z o. o. w [...] (dalej jako strona skarżąca, Spółka) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności. W związku z tym strona skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) – zwanej dalej p.p.s.a, strona skarżąca zwróciła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek strona skarżąca powołała się na przedłużający się termin zwrotu podatku VAT jako powód funkcjonowania na "granicy upadłości". Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach Spółka wykazała brak środków trwałych, stan kont bankowych 0,31 zł, stratę za poprzedni rok obrotowy w wysokości 3.414.069,71 zł, wielkość kapitału zakładowego opiewającego na kwotę 10.000 zł. Jednocześnie strona skarżąca oświadczyła, że na dzień 31 lipca 2016 r. stan środków w kasie wyniósł 8.731,82 zł, strata – 910.239,47 zł, zobowiązania – 299.593,96 zł, czynsz – 560 zł, księgowość – 1.230 zł, telefon i Internet - 260 zł. W wykonaniu wezwania referendarza strona skarżąca przedłożyła dodatkowo bilans na dzień 31 sierpnia 2016 r., zestawienie obrotów i sald, rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych oraz kserokopie deklaracji podatkowej CIT-8 za 2015 r. i deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące styczeń, luty, lipiec i sierpień 2016 r. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osoba prawna może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego), gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (m.in. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości) staje się możliwe wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza strona skarżąca nie wykazała, że spełnia którąkolwiek z powyższych przesłanek. Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). W tym kontekście należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; CBOSA). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne na stronach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyniku analizy informacji i danych wynikających z przekazanych dokumentów ustalono, iż Spółka posiada znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, co umożliwia zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie wszelkich kosztów postępowania sądowego. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572). Otóż z kserokopii zeznania podatkowego (CIT-8) wynika, iż przychody z prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej w 2015 r. wyniosły 3.576.124,12 zł. Z kolei na podstawie przekazanych deklaracji podatkowych VAT-7 sporządzanych dla celów opodatkowania podatkiem od towarów i usług ustalono, że Spółka styczniu, lutym, lipcu i sierpniu 2016 r. dokonała sprzedaży towarów i usług za styczeń, luty, lipiec i sierpień 2016 r. na łączną kwotę 2.342.759 zł, z czego tylko lipcu i sierpniu 2016 r. na kwotę 734.800 zł. Zatem dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych strona skarżąca winna uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować zobowiązania cywilno prawne. Strona skarżąca jednak nie podjęła jakiejkolwiek próby uregulowania zobowiązania dotyczącego kosztów sądowych, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.