I SA/Op 35/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 28 października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty podatku do zapłaty, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi D. R. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 28 października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty podatku do zapłaty. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 25.737 W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 773 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 387 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 22 maja 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że dochody netto gospodarstwa domowego skarżącego, prowadzonego wspólnie z synem, konkubiną i rodzicami konkubiny, w wysokości 6.610 zł netto (skarżącego ze stosunku pracy – 2.887 zł, konkubiny ze stosunku pracy – 1.800 zł, rodziców konkubiny z tytułu renty – 1.923 zł,), obciążają koszty związane z leczeniem, kosztami alimentów, zapłaty podatku oraz spłaty kredytów w łącznej kwocie około 4.148 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba ta nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 25 maja 2017 r. wezwano skarżącego do przekazania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca na bieżące utrzymanie przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów leczenia, ogrzewania domu, zapłaty podatków, zakupu wody, gazu i energii elektrycznej, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz z dowodami potwierdzającymi te koszty, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (zaznaczono, że w przypadku kredytów i pożyczek należy przedłożyć kopie odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu), - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w 2016 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo (sporządzone 14 czerwca 2017 r.), w którym oświadczył, że koszty zakupu wyżywienia oraz środków czystości i higieny wynoszą około 1.000 zł, oraz że zarówno on jak i pozostałe osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają lokat bankowych. W załączeniu do pisma skarżący przekazał kserokopie: paragonów fiskalnych, oświadczenia potwierdzającego otrzymanie świadczenia alimentacyjnego, dowodów dokumentujących wielkość dochodów uzyskiwanych za pracę świadczoną w [...], zaświadczenia o wynagrodzeniu otrzymanym przez konkubinę skarżącego w marcu i kwietniu 2017 r., umów kredytowych wraz z harmonogramem spłaty, zawiadomienia o zmianie numeru konta bankowego dotyczącego opłaty za gospodarowanie odpadami, umowy ubezpieczeniowej, decyzji rentowych, nakazów płatniczych w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego, deklaracji rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A). W ocenie referendarza, dokonanej po analizie informacji zawartych zarówno w urzędowym formularzu PPF jak i wynikających z przekazanego pisma oraz załączonych dokumentów, skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego. Przede wszystkim skarżący nie dostosował się do wezwania, w którym żądano przekazania wyciągów z rachunków bankowych jego i pozostałych domowników. Poza lokatami bankowymi, których – jak nadmienił – zarówno on jak i pozostali domownicy nie posiadają, zażądano również przekazania wyciągów z rachunków bankowych opisujących operacje bankowe za ostatnie 3 miesiące. Brak tych dokumentów w sposób wpłynął na ograniczenie referendarzowi możliwości dokonania rzetelnej oceny potencjału finansowego gospodarstwa domowego skarżącego. Poza tym skarżący nie zastosował się w pełni do wezwania tut. Sądu w zakresie informacji i udokumentowania kosztów bieżącego utrzymania. Opisane okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącej w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Wobec powyższego ocenę sytuacji skarżącego należało oprzeć na danych wynikających tylko z przekazanych przez niego informacji i dokumentów. Z danych tych jednakże wynika, iż potencjał finansowy gospodarstwa domowego skarżącego umożliwia mu realizację obowiązku związanego z opłaceniem kosztów postępowania sądowego. Wskazują one bowiem, że w gospodarstwie domowym skarżącego uzyskiwane są dochody miesięczne w wysokości 6.610 zł. Jednocześnie skarżący wykazał, iż miesięcznie w gospodarstwie domowym realizowane są bieżące wydatki związane zakupem żywności, środków czystości i higieny, opłatą za media, zapłatą podatku, leczeniem i alimentami w łącznej kwocie około 2.501 zł (w wykazanych kosztach zawarto kwotę podatku, będącą uśrednionym wynikiem podziału przez 12 miesięcy rocznego podatku w wysokości 1.360 zł). Zatem dysponując w ramach gospodarstwa domowego dochodami znacznie przekraczającymi koszty bieżącego utrzymania i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżący winien uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania. W ocenie referendarza za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać okoliczność obsługi kredytów. Należy bowiem wskazać, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). W tym kontekście należy nadmienić, że istniejący w ramach gospodarstwa domowego skarżącego potencjał finansowy stwarza możliwości uregulowania kosztów postępowania sądowego, w tym ustanowienia zawodowego pełnomocnika, nawet w sytuacji, gdyby w rozliczeniu uwzględnione zostały koszty związane z zapłatą raty kredytu w wysokości około 1.297,21 zł (takie koszty związane z obsługą kredytu zostały udokumentowane przekazanym harmonogramem spłaty). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.