I SA/Op 359/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 stycznia 2024 r., nr UP-47/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi wniesionej przez A. O. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.01.2024 r., którą organ ten działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) [zwanej dalej "k.p.a."] w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), [zwanej dalej "u.s.u.s."] – utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 2.11.2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2017 r. do sierpnia 2021 r. wraz z odsetkami i ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2017 r. do sierpnia 2021 r. wraz z odsetkami. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 3.11.2022 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od 5/2017 do 8/2021. Poinformował, że w czasie prowadzenia działalności gospodarczej, którą rozpoczął w 1990 r. jako zajęcie dodatkowe bez obowiązku uiszczania składek, nigdy nie osiągnął dochodu w wysokości umożliwiającej regulowanie składek, a w okresie od 2017 r. do 2021 r. osiągał zerowe dochody. Wspomniał, że jego sytuacja materialna była od wielu lat bardzo trudna, gdyż razem z żoną wychowywali czwórkę dzieci, w tym najmłodszą córkę A., która urodziła się jako dziecko niepełnosprawne z [...]. Oświadczył, że zaraz po jej urodzeniu żona zmuszona była zrezygnować z pracy, by sprawować stałą opiekę na dzieckiem. Ponadto w 1994 r. stracił nagle zatrudnienie jako członek Zarządu Miasta B. i jedynym źródłem dochodów w okresie od grudnia 1994 r. do lutego 1995 r. było wynagrodzenie za pracę skarżącego w prywatnej firmie E., a do roku 2010 r. diety radnego Rady Miejskiej B. i do około 2012 r. niewielkie kwoty z tytułu umów o dzieło z B. oraz dochody z jednoosobowej działalności gospodarczej. Wskazał, że utrata płynności finansowej zmusiła go do korzystania z kredytów bankowych. Wskazany okres zaległości dotyczył zaś najtrudniejszego okresu w życiu rodziny, gdy na utrzymaniu była trójka dzieci, która ukończyła studia wyższe z tytułem magistra. W 2009 r., kiedy córka A. ukończyła 18 lat, uzyskała prawo do renty socjalnej, a niedawno otrzymała dodatek 500,00 zł z tytułu całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Żona osiągnęła natomiast wiek emerytalny ponad dziesięć lat temu, a skarżący prawie pięć lat temu i nadal sprawują oni opiekę nad niepełnosprawną córką. Skarżący oszacował koszt utrzymania osoby o takim stopniu niepełnosprawności w placówce opiekuńczej na powyżej 4.000,00 zł, gdzie oprócz tego rodzice zobowiązani są do ponoszenia na bieżąco kosztów na leki [...], które nie są refundowane ([...]), w wysokości około 700,00 zł, a wystarczają one na około 1,5 miesiąca. Podał, że obecne dochody rodziny stanowią: emerytura skarżącego w wysokości 2.676,88 zł, emerytura żony w takiej samej wysokości, renta socjalna niepełnosprawnej córki A. w kwocie 1.838,44 zł, a także niepodlegający podatkowi i oskładkowaniu dodatek w kwocie 492,74 zł. Wskazał, że w związku z zaawansowanym wiekiem zarówno on jak i żona, zmagają się z wieloma własnymi schorzeniami, które również wiążą się z dodatkowymi wydatkami. Dlatego też porównując uzyskiwane dochody do kosztów utrzymania rodziny, w opinii skarżącego można jednoznacznie stwierdzić, że brak jest możliwości realnego uregulowania powstałego zadłużenia wobec ZUS. Podniósł, że spłata zaległych składek mimo stałych w ostatnim czasie dochodów, nie mogłaby odbyć się bez uszczerbku dla egzystencji całej rodziny. Z opisanej przez stronę sytuacji materialnej rodziny wynika bowiem, że od momentu, kiedy żona zrezygnowała z zatrudnienia, aby opiekować się niepełnosprawnym dzieckiem wynika, że całe obciążenie za zapewnienie rodzinie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych spadło na skarżącego. Podkreślił, że opiekę należało zapewnić też pozostałej trójce dzieci, którym stworzono normalne warunki, aby mogły realizować swoje marzenia życiowe. Zatem sytuacja materialna i zdrowotna rodziny wskazuje na zasadność występowania przesłanek rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z 2.11.2023 r. ,nr 2173/2023, odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W wyniku złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 22.01.2024 r. W uzasadnieniu wskazał, że należności z tytułu składek są wymagalne, a to z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z postępowaniem w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia od 6.06.2022 r. do 24.06.2023 r. (kiedy to uprawomocnił się wyrok sądu wydany w tej sprawie) oraz wdrożeniem postępowania egzekucyjnego od dnia 14.08.2023 r. W dniu 28.09.2022 r. została wydana decyzja określająca wysokość zadłużenia, zaś odwołanie od niej zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia 26.04.2023 r. Kolejno organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: 1. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, 2. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 3. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - według informacji widniejących w CEIDG 11.08.2021 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem skarżący uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, którego kwota pozwala na sukcesywne egzekwowanie zaległości z tytułu składek. Od września 2023 r. dokonywane są potrącenia ze świadczenia na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w O., które wynoszą aktualnie 761,57 zł. Ponadto skarżący jest właścicielem na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 49,27 m2 oraz współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej 1/255 części nieruchomości gruntowej (drogi) o powierzchni 0,0970 ha. - nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest oczywiste, że w toku przymusowego dochodzenia należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skoro prowadzone przez Dyrektora ZUS Oddział w O. postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia wypłacanej skarżącemu emerytury pozwala na skuteczne egzekwowanie należności ZUS. Począwszy od września 2023 r. comiesięcznie dokonywane są potrącenia ze świadczenia na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w O., które obecnie wynoszą 761,57 zł. W tym okresie wyegzekwowano i przekazano do dnia dzisiejszego na poczet zaległości z tytułu składek łącznie kwotę 3.046,28 zł. Ponadto posiadany przez stronę majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Równocześnie w ocenie organu w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Nie zachodzi również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem problemy zdrowotne skarżącego i jego rodziny nie pozbawiają skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie składek, gdyż jego źródłem utrzymania jest obecnie świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Natomiast ustalona sytuacja finansowa skarżącego nie świadczy o tym, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym zakresie ustalono, że dochód gospodarstwa domowego strony wynosi łącznie 6.646,15 zł (po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych z emerytury strony) i kształtuje się na poziomie wyższym od minimum socjalnego ustalonego 5.12.2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego (4.635,04 zł) - przyjętego tylko ze względu na fakt, że nie istnieją dane dla trzyosobowego modelu gospodarstwa emeryckiego i pozwala na zaspokajanie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych, które zostały oszacowane na łączną kwotę 1.934,13 zł. Wskazana sytuacja nie nosi znamiona ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Porównując łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego z podanymi przez niego wydatkami, można z całą pewnością przyjąć, że egzystencja rodziny nie jest zagrożona. Sytuacja finansowa w kontekście przedstawionych wydatków jest również na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżący zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Spłaca również zobowiązania cywilnoprawne (po 314,40 zł miesięcznie). Zdaniem organu należy tak zarządzać posiadanymi środkami finansowymi, by zapewnić równe traktowanie wszystkich wierzycieli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, a skarżący nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Skorzystanie z prawa do umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności, a taka sytuacja nie występuje w przedmiotowej sprawie. We wniesionej skardze skarżący podniósł zarzuty naruszenia: - prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Na tej podstawie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r. poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nie mającym tu zastosowania). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 22.01.2024 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 75.935,43 zł, w tym: 1. ubezpieczenia społeczne – za okres 07/2017 – 08/2021 w łącznej kwocie 53.820,07 zł ,w tym z tytułu składek – 41.622,07 zł; odsetek liczonych na 3.11.2022 r. – 12.198,00 zł 2. ubezpieczenie zdrowotne – za okres 07/2017 – 08/2021 w łącznej kwocie 22.115,36 zł, w tym z tytułu: składek – 17.133,36 zł; odsetek liczonych na 3.11.2022 r. Na wstępie zaznaczyć należy, że zadłużenie z tytułu należności objętych wnioskiem o umorzenie zostało określone decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28.09.2022 r. nr [...], która jest ostateczna w związku z oddaleniem wniesionego od niej odwołania wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia 26.04.2023 r. sygn. akt [...] (zob. k. 26 – 28 akt adm.). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanych należności w związku z postępowaniem w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia od 6.06.2022 r. do 24.06.2023 r. (kiedy to uprawomocnił się ww. wyrok sądu okręgowego wydany w tej sprawie) oraz wdrożeniem postępowania egzekucyjnego od dnia 14.08.2023 r., w toku którego doszło do zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącego od września 2023 r. (k. 5 -6 akt adm.). Organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem 3a ustawy. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.), 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.), 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: 1. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, 2. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 3. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - według informacji widniejących w CEIDG 11.08.2021 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem skarżący uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, którego kwota pozwala na sukcesywne egzekwowanie zaległości z tytułu składek. Od września 2023 r. dokonywane są potrącenia ze świadczenia na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w O., które wynoszą aktualnie 761,57 zł. Ponadto skarżący jest właścicielem na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 49,27 m2 oraz współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej 1/255 części nieruchomości gruntowej (drogi) o powierzchni 0,0970 ha. - nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest oczywiste, że w toku przymusowego dochodzenia należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skoro prowadzone przez Dyrektora ZUS Oddział w O. postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia wypłacanej skarżącemu emerytury pozwala na skuteczne egzekwowanie należności ZUS. Począwszy od września 2023 r. comiesięcznie dokonywane są potrącenia ze świadczenia na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w O., które obecnie wynoszą 761,57 zł. W tym okresie wyegzekwowano i przekazano do dnia dzisiejszego na poczet zaległości z tytułu składek łącznie kwotę 3.046,28 zł. Ponadto posiadany przez stronę majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości Sądu. Jednocześnie w ocenie Sądu organ dopuścił się naruszeń przepisów prawa przy ocenie wystąpienia okoliczności określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Przypomnieć należy, że zaległości dotyczyły składek na ubezpieczenie własne skarżącego, a zatem w sprawie zastosowanie miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku organ, który może, ale nie musi, wydać rozstrzygnięcia pozytywnego dla zobowiązanego. Należy jednak podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego orzeczenia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia wnioskowanych należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Sąd badając zaskarżoną decyzję bada zatem, czy nie nosi ona cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający w sprawie zebrał dostatecznie materiał dowodowy w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego (tutaj: art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia) i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych występujących w badanej sprawie, a także, czy właściwie uzasadnił swoje stanowisko. Przepis art. 107 § 3 k.p.a. bowiem stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś rozstrzygnięcia odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z rozstrzygnięć takich musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja ZUS wymagała uchylenia, gdyż organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 7 k.p.a. i wbrew wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. - nie przedstawił argumentacji przekonującej do podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności w kontekście okoliczności występujących w badanej sprawie, a dokonana ocena materiału dowodowego jest nieprawidłowa i narusza zasady logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu, organ błędnie ocenił rzeczywistą sytuację zobowiązanego z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a są to przesłanki całkowicie niezależne od tych, jakie wymieniono w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Mimo że w rozpoznawanej sprawie organ podjął działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego gromadząc dowody w celu ustalenia wystąpienia ustawowych przesłanek, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia i zajął stanowisko co do każdej przesłanki z osobna, to jednak, w ocenie Sądu, rozważania w tym zakresie nie są pełne i wystarczające, a ocena przedstawiona w uzasadnieniu decyzji nie jest wsparta zasadami logiki i doświadczenia życiowego. To zaś uzasadnia wniosek, o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów. O naruszeniu tej zasady można mówić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W tym miejscu zdaniem Sądu należy podkreślić, że przewidziana w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby będą zaspokojone. Stąd, w celu ustalenia, czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, organ obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać, czy jego dochody, w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 26 lutego 2020 r., I SA/Op 17/20). Nie negując uprawnienia organu do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, należy jednak mieć na względzie prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko, że interes publiczny także w sprawach dotyczących umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 349/09). Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06). Sąd zaznacza, że podziela stanowisko, zgodnie z którym z umorzenia nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z regulowania zaległych składek oraz, że za ryzyko związane z prowadzeniem działalności odpowiada podmiot prowadzący działalność. Zaznaczyć jednak należy, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zadłużenia podmiotów, które prowadząc działalność gospodarczą nie regulowały składek ZUS i że nie można czynić reguły z odmowy umorzenia zadłużenia. Takie postępowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją instytucji prawnej możliwości umorzenia zadłużenia posiadanego wobec ZUS. Wydanie decyzji w przedmiocie ulgi powinno być każdorazowo poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki, a dopiero w konsekwencji stwierdzenia ich zaistnienia - może ważyć, czy pomimo to ulga danemu płatnikowi przysługuje. Nie budzą wątpliwości ustalenia w zakresie oceny przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Natomiast z ustaleń poczynionych w zakresie sytuacji życiowej skarżącego wynika, że łączony dochód gospodarstwa domowego wynosi 6.646,15 zł (na który składają się świadczenie emerytalne żony skarżącego, świadczenie emerytalne skarżącego po potrąceniu egzekucyjnym w wysokości 761,57 zł, renta socjalna niepełnosprawnej córki skarżącego). Uwzględnione przez organ koszty utrzymania wynoszą - 1.934,13 zł, w tym: czynsz - 239,45 zł; opłaty eksploatacyjne - 869,14 zł; koszty związane z leczeniem - 825,54 zł. Organ odniósł powyższe dochody rodziny skarżącego do minimum socjalnego ustalonego 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego (4.635,04 zł) i stwierdził, że sytuacja skarżącego nie nosi znamion ubóstwa i nie świadczy o wystąpieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie Sądu organ dopuścił się naruszeń przy ocenie wystąpienia powyższej przesłanki, co w konsekwencji powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ nie poczynił zindywidualizowanych ustaleń odnośnie do sytuacji życiowej skarżącego. Zwrócić tu należy uwagę na obciążający już od lat skarżącego i jego żonę obowiązek sprawowania opieki nad dorosłą, ale niezdolną do samodzielnego funkcjonowania córką chorującą na [...], która jest osobą [...]. Okoliczność powyższa została zbagatelizowana przez organ, o czym świadczy w szczególności zestawienie dochodu rodziny skarżącego z minimum socjalnym dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego. Organ wadliwie nie uwzględnił, że potrzeby finansowe rodziny znajdującej się w szczególnej sytuacji z uwagi na sprawowanie opieki nad niezdolną do samodzielnego funkcjonowania dorosłą córką znacząco różnią się od potrzeb przeciętnego, statystycznego gospodarstwa domowego tworzonego przez osoby zdrowe i pracujące zarobkowo. Argumenty organu we wskazanym zakresie nie obejmują wskazanych przez skarżącego okoliczności związanych z sytuacją zdrowotną niepełnosprawnej córki, koniecznością rezygnacji z zatrudnienia przez żonę skarżącego, trudnościami materialnymi wynikającymi z tej sytuacji skutkującymi koniecznością zaciągania pożyczek celem pokrycia kosztów utrzymania w latach poprzednich. Organ nie poczynił także bardziej szczegółowej analizy odnośnie do sytuacji zdrowotnej skarżącego (który leczy się z powodu [...], przebytego [...] i jest po operacji [...]) i jego żony, którzy są emerytami i – jak podniesiono we wniosku o umorzenie- zmagają się z wieloma własnymi schorzeniami, które również wiążą się z dodatkowymi wydatkami. W świetle powyższych okoliczności nie jest dopuszczalne stwierdzenie, że skarżący nie wykazał innych niż wskazane wyżej koszty utrzymania w kwocie - 1.934,13 zł, zwłaszcza, że oczywistym jest, iż jego gospodarstwo domowe musi ponosić nie tylko wydatki związane z niezbędnym utrzymanie (np. wyżywienie, środki higieniczne, odzież) ale również szczególne wydatki wynikające ze stanu zdrowia niepełnosprawnej córki zobowiązanego jak i samego skarżącego oraz małżonki, będących osobami w podeszłym wieku. W ocenie Sądu argumentacja organu przedstawiona w kontekście przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia jest nieprzekonywująca, nieprzystająca do szczególnej i trudnej sytuacji życiowej skarżącego oraz niezgodna z zasadami doświadczenia życiowego. Sąd nie podziela argumentacji organu mającej dowodzić brak podstaw do umorzenia należności. Wskazywany przez organ fakt, iż postępowanie egzekucyjne jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji nie uwzględnia wyżej opisanej szczególnie trudnej sytuacji życiowej skarżącego, która wiąże się z ponoszeniem ponadprzeciętnych obciążeń, a tym samym zachowanie minimum egzystencji przeciętnego gospodarstwa domowego może tu być niewystarczające. Jak wskazano już powyżej, organ w sposób nieuprawniony zaniechał dokładnego zbadania sytuacji skarżącego, ponoszonych wydatków, trudności w codziennej egzystencji związanych z opieką nad całkowicie niesamodzielną dorosłą córką, ograniczając się przytoczenia danych statystycznych – nieprzystających jednakże do sytuacji strony. Wprawdzie w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ciężar dowodu spoczywa w głównej mierze na wnioskodawcy, jednak nie zwalnia to organu z dążenia do ustalenia faktycznej sytuacji życiowej i finansowej strony, zwłaszcza gdy wnioskodawca powołuje się na szczególne okoliczności, które muszą mieć znaczący wpływ na codzienne funkcjonowanie. Tym samym nie jest dopuszczalne stwierdzenie, że skarżący nie wykazał innych wydatków niż tych związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, lekarstwami, w momencie kiedy oczywistym jest, że musi ponosić on również inne wydatki, w tym zwłaszcza związane z bardzo trudną sytuacją rodzinną, opieką nad niezdolną do samodzielnej egzystencji córką. Całkowicie nieuprawniona jest także ocena organu, że skarżący w latach poprzednich nie zrezygnował z aktywności zawodowej i mógł poczynić większe starania celem uzyskania dochodu pozwalającego na regularne opłacenie należności z tytułu składek. W tym zakresie organ pomija to, że skarżący w związku z chorobą córki i rezygnacją jego żony z pracy zawodowej, stał się jedynym żywicielem rodziny mierzącej się z ponadprzeciętnymi trudnościami. Na jego utrzymaniu w latach poprzednich pozostawała jeszcze trójka niepełnoletnich wówczas dzieci. Powyższe okoliczności powodowały trudności finansowe i konieczność zaciągania pożyczek celem opłacenia kosztów utrzymania rodziny. Skarżący również szeroko opisał swoje trudności zawodowe, utratę pracy, konieczność poszukiwania alternatywnych źródeł utrzymania. Mając na względzie powyższe, nie można zgodzić się z organem, że umorzenie przedmiotowych zaległości byłoby nieuzasadnione w związku z tym, że skarżący spłaca innych wierzycieli – skoro z informacji podanych przez stronę wynika, że zobowiązania cywilnoprawne powstały w związku z koniecznością utrzymania rodziny znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji i ograniczonymi możliwościami zarobkowymi, bowiem żona skarżącego musiała całkowicie zrezygnować z aktywności zawodowej. Ponadto, skoro z wniosku o umorzenie wynika, iż rodzina skarżącego znalazła się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, stał się on jednym żywicielem rodziny, co spowodowało również konieczność zaciągania pożyczek celem pokrycia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, to całkowicie nietrafny jest argument organu, że skarżący w latach aktywności zawodowej miał możliwość pozyskania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji materialnej. Nie można zgodzić się z organem, że powstałe zadłużenie jest skutkiem braku wystarczających starań ze strony skarżącego – przeciwnie z akt sprawy wynika, iż na jego sytuację wpływ miała całkowicie niezależna od niego okoliczność – ciężka choroba córki, co skutkowało różnorodnymi trudnościami życiowymi, trwającymi aż do dnia dzisiejszego. Ponadto niedopuszczalna pozostaje wyrażona przez organ ocena, że posiadany przez stronę majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co umożliwi spłatę zadłużenia. Organ pomija, że majątek skarżącego stanowi zajmowany przez rodzinę lokal mieszkalny, zaspokajający podstawą potrzebę życiową. Zbycie tej nieruchomości wiązałoby się, zatem ze znacznym uszczerbkiem utrzymania koniecznego rodziny i utratą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu organ nieprawidłowo zatem ocenił okoliczności powołane przez stronę we wniosku, a ponadto nie poczynił wyczerpujących ustaleń co do sytuacji skarżącego. Przedwcześnie zrezygnował z własnej inicjatywy w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Zdaniem Sądu skarżący w toku postępowania powołał się na istotne okoliczności dotyczące jego sytuacji życiowej, a jeżeli budziły one wątpliwości organu lub wymagały doprecyzowania, to należało wezwać stronę do przekazania dodatkowych dokumentów, wyjaśnień. Nie można bowiem pomijać, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ również jest obowiązany do pełnego i rzetelnego ustalenia sytuacji zobowiązanego, co pozwala dopiero na właściwą ocenę wystąpienia przesłanek umorzenia. Analiza akt sprawy dowodzi, że organ nie wywiązał się ze swoich obowiązków w tym zakresie, a w konsekwencji ocena sytuacji skarżącego jest nieprawidłowa. Argumentacja powołana w zaskarżonej decyzji jest ogólna i nie przystaje do indywidualnych okoliczności przedmiotowej sprawy. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jako naruszająca przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiała zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe rozważania Sądu. W szczególności organ nie ponowi błędów i uchybień wyżej wyszczególnionych, w tym zwłaszcza nie powieli zakwestionowanych przez Sąd argumentów, co do oceny zasadności wniosku o umorzenie należności. Sąd nie orzekł w przedmiocie kosztów sądowych, gdyż niniejsza sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych jest zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., zaś strona skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika.