I SA/Op 369/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy wraz z odsetkami, p o s t a n a w i a przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Przedmiotem skargi M. G. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Skarżący, na sporządzonym w dniu 26 października 2012 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) – zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach skarżący oświadczył, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z matką A.G., jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 51 m²., uzyskuje razem z matką dochody miesięczne w wysokości 2.622,86 zł (skarżącego ze stosunku pracy w kwocie 1.111,86 zł, jego matki z tytułu emerytury w kwocie 1.511 zł), ponosi miesięczne koszty związane: z utrzymaniem mieszkania w wysokości 649 zł, dostarczaniem mediów w kwocie 147, leczeniem matki w kwocie 900 zł, dojazdem do pracy w kwocie 126,50 zł oraz spłatą rat kredytu w kwocie 534 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyróżniają dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych (zgodnie art. 211 – 213 p.p.s.a. opłat sądowych – wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków): zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. W art. 239 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych. Wśród zwolnień przedmiotowych w art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. znajdują się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których należą m.in. szeroko rozumiane sprawy związane z płatnością składek na ubezpieczenie społeczne. Zatem skoro w sprawie z zakresu płatności składek na ubezpieczenie społeczne ma miejsce zwolnienie z mocy ustawy zasadnym staje się rozpoznanie wniosku skarżącego obejmującego jedynie żądanie ustanowienia adwokata. W związku z tym wniosek skarżącego należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten wskazuje również, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przedmiotem analizy referendarza sądowego były informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy (formularz PPF) oraz dane wynikające z kserokopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy (karty od 5 do 63). W wyniku analizy tych informacji i danych referendarz sądowy uznał, iż w przypadku skarżącego zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie wnioskowanego prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W ocenie referendarza za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia przede wszystkim okoliczność ponoszenia w gospodarstwie domowym skarżącego znacznych miesięcznych kosztów utrzymania (bez kosztów zakupu żywności) w łącznie w wysokości 2.356,50 zł (utrzymanie mieszkania – 649 zł, wydatki związane z leczeniem matki - 900 zł, dostarczenie mediów - 147 zł, dojazd do pracy – 126,50 zł, spłata rat kredytu - 534 zł) i stosunkowo niewielkich miesięcznych dochodów w wysokości 2.622,86 zł. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.