I SA/Op 391/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. M., R. W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 22 lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi T. M., R. W. jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 22 lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżący T. M. na sporządzonym w dniu 7 października 2011 r. (wpływ do WSA w Opolu miał miejsce 10 października 2011 r. ) urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, uzyskując dochody miesięczne łącznie w wysokości 2.285 zł ( ze stosunku pracy – 1.385 zł, z działalności gospodarczej – 900 zł ) oraz posiadając majątek w postaci zaoszczędzonych środków pieniężnych w kwocie 3.400 zł i samochodu osobowego marki Smart o wartości 13.000 zł (współwłasność). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ( art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. ) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie ( przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ( art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. ) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 25 października 2011 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego kosztów na bieżące utrzymanie, łącznie z kosztami utrzymania mieszkania ( tj. wyodrębniając te koszty na poszczególne pozycje ) wraz z kserokopią dokumentów potwierdzających te wydatki, - szczegółowej informacji na temat wydatków obciążających jego dochody innych niż koszty bieżącego utrzymania wraz z kserokopią dokumentów potwierdzających tę okoliczność, - kserokopię zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2010 r., - kserokopie deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT-5 ) oraz podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2011 r. składanych w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące bieżącego roku. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kserokopie wyciągów bankowych zestawieniem operacji bankowych w mBank, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2011 r., kserokopię zeznania PIT-36 za 2010 r., rozliczenie dochodu z remanentem za okres styczeń-wrzesień 2011 r. oraz pismo sporządzone w dniu 10 listopada 2011 r., w którym skarżący oświadczył, iż mieszka wspólnie z rodzicami, partycypując z nimi w utrzymaniu domu własnymi środkami pieniężnymi w kwocie od 400 do 600 zł miesięcznie i ponosząc jednocześnie koszty na zakup żywności i ubrań w granicach od 500 zł do 1.000 zł. Mając na względzie informacje zawarte we wniosku o prawo pomocy jak też wynikające z przedłożonych dokumentów oraz pisma z 10.11.2011 r. uznano, iż zapłata kosztów sądowych wymaganych zarówno na etapie skargi wniesionej do WSA w Opolu w kwocie 100 zł jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. Dotyczy to również kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. O powyższej ocenie zdecydowały następujące okoliczności. Po pierwsze: dysponowanie przez skarżącego środkami finansowymi wystarczającymi na pokrycie wymaganych kosztów postępowania. Otóż we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na druku PPF skarżący oświadczył, iż obecnie posiada zasoby pieniężne w wysokości 3.400 zł. Zatem skarżący dysponując środkami finansowymi znacznie przekraczającymi wielkość kosztów sądowych i mając świadomość wymagalności tych kosztów winien uwzględnić konieczność ich zapłaty a dalszej kolejności uregulować zobowiązania cywilno prawne. Po drugie: dochody pozwalające na uregulowanie wymaganych kosztów sądowych i nieponoszenie pełnych kosztów utrzymania domu mieszkalnego w związku z partycypacją rodziców w jego utrzymaniu. Z kserokopii zeznań podatkowych o wysokości dochodów osiąganych w 2010 r. wynika bowiem, iż w tym okresie skarżący osiągnął dochody w łącznej wysokości 35.852,36 zł ( miesięcznie oznacza to kwotę około 2.987 zł ) przy przychodach 56.039 zł ( w skali miesiąca około 4,670 zł ). Z kolei we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wykazał dochody miesięczne w wysokości 2.285 zł., Zatem mając na względzie dochody uzyskiwane w takiej skali i porównując je z wykazanymi przez skarżącego kosztami bieżącego utrzymania na minimalnym poziomie w wysokości 9.000 zł oraz mając na uwadze to, iż w kosztach utrzymania domu partycypuje z rodzicami należało uznać, iż skarżący jest w stanie wygenerować dodatkowe środki pieniężne w celu pokrycia wskazanych wyżej kosztów sądowych. Po trzecie: posiadanie przez skarżącego potencjału do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada nawet większe znaczenie niż dochody jako różnica między przychodami a kosztami ich uzyskania. Jak wynika z przedłożonego zeznania podatkowego za 2010 r. jego przychody wyniosły 56.039 zł i przewyższały uzyskiwane dochody o 20.186,64 zł. Odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia adwokata należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy stwierdzić, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych ( art. 35 § 1 p.p.s.a ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.