I SA/Op 402/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant st. sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi Ł. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) podatku VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu. Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13.07.2011 r. , którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 30.03.2011 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 55.104,93 zł. Decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy: M.G.zobowiązania wobec ZUS odziedziczył, przyjmując spadek po zmarłym ojcu. W dniu 6.12.2010 r. do ZUS wpłynął wniosek M.G. o umorzenie należności z uwagi na stan majątkowy, który uniemożliwia wywiązanie się z zadłużenia niezawinionego przez wnioskodawcę. W uzasadnieniu wniosku przedstawiono , iż zobowiązany osiąga dochód w kwocie 1.500 zł brutto z tego opłaca składki na ubezpieczenie społeczne, niezbędne zakupy, opłaty za telefon komórkowy, pozostałe wydatki w tym odzież i obuwie. Wskazał również, iż spłaca kredyt w kwocie 151,32 zł . Opisana sytuacja materialna spowodowała, że zobowiązany zamieszkał z matką , która również ma niewielkie środki na swoje utrzymanie , bowiem wydaje dodatkowo część dochodów z emerytury w kwocie 1.410 zł. na niezbędne leki. Tym samym po opłaceniu niezbędnych wydatków do ich wspólnej dyspozycji pozostaje kwota 1.084,65 zł. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek C.G. – ojca wnioskodawcy. Ustalono w oparciu o zebrany materiał dowodowy w tym ustalenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, że zobowiązany wraz z matka prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Łączny dochód rodziny wynosi 2.680 zł , zaś miesięczne wydatki w tym zakup leków wynoszą 735 zł. Zatem zdaniem organu do dyspozycji pozostaje dochód w kwocie 1.945 zł. na miesiąc. Ustalono, że rodzina M. G. nie korzystała i nie korzysta z żadnych form pomocy oferowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie. Ustalono, że wobec M. G. w dniu 25.10.2010 r. skierowano do Sądu Rejonowego w O. Wydział VI Ksiąg Wieczystych wniosek o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej jego własność w ¼ części , dokonano również zabezpieczenia na udziale matki A. G.. Wobec wnioskodawcy nie wdrożono postępowania egzekucyjnego. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał wniosek o umorzenie zadłużenia uwzględniając zebrany materiał dowodowy, nie stwierdzając przesłanie, które uzasadniałyby pozytywne rozstrzygnięcie. W ponownie wniesionym wniosku o umorzenie należności z dnia 27.04.2011 r. M. G. nadal utrzymywał, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej . Wydanej w dniu 30.03.2011 r. decyzji zarzucał, że zawiera niewłaściwą ocenę sytuacji finansowej, bowiem nie uwzględniono ponoszonych kosztów związanych z opłaceniem czynszu, energii elektrycznej, gazu, telefonu stacjonarnego. Nie uwzględniono również w pełni wydatków na leki oraz spłaty pożyczek zaciąganych w związku z problemami finansowymi. M. G. podkreślił, że zobowiązania wobec ZUS , które ciążą na nim i na matce to perspektywa dożywotnego ciężaru przekraczającego ich możliwości finansowe. W ponownie rozpoznawanym wniosku organ przywołał art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585) z treści którego wynika, że należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności są wymienione w art. 28 ust.3 wyżej powołanej ustawy. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym 5) wysokość nieopłaconej składki me przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym 6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu całkowita nieściągalność nie zachodzi, gdyż M. G. uzyskuje dochód w postaci wynagrodzenia za pracę, a nadto jest współwłaścicielem mieszkania, na którym ustanowiono zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej. Zdaniem organu okoliczność, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności powoduje, że umorzenie należności w oparciu o wskazany przepis jest niedopuszczalne. Zbadał również organ pozostałe przesłanki umorzenia należności, a to na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie może nastąpić w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności składek. Na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 28 ust. 3b ustawy systemowej Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił przypadki, w których organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli ubezpieczony wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to w szczególności sytuacje, w których : 1. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, 2. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić wnioskodawcę możliwości dalszego prowadzenia działalności 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Również analiza przesłanek wynikająca z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie dała podstaw do umorzenia wnioskowanej należności. Zdaniem organu M. G. nie dołożył starań aby odrzucić spadek po zmarłym ojcu a nadto nie złożył odwołania od decyzji orzekającej o jego odpowiedzialności za zobowiązania ojca, co należało uznać za zgodę na obciążenie odpowiedzialnością za te zobowiązania. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu , wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu podniesiono zarzuty , iż udzielona odmowa umorzenia należności jest niesprawiedliwa. W następstwie nieprzemyślanych działań w zakresie przyjęcia spadku po ojcu zaistniała sytuacja, której nie można w żaden sposób odwrócić, a która powoduje źródło rodzinnej tragedii. Powstały niewyobrażalne kłopoty finansowe, które doprowadzają skarżącego oraz jego matkę do skrajnego wyczerpania nerwowego. Skarżący nie zgadza się z wyliczeniem kosztów utrzymania przedstawionym przez ZUS w decyzjach. Aktualnie sytuacja finansowa jest tak zła, że spowodowała konieczność posiłkowania się pożyczką zaciągniętą przez matkę. Z wyliczeń skarżącego wynika, że po opłaceniu wszelkich zobowiązań na życie dla dwóch osób pozostała kwota 83,12 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej tj. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi –( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Badając zaskarżoną decyzję w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć, ani też odmówić umorzenia wnioskowanych należności. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r. Nr 205. poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. o sygn. akt II UZP 6/04, Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 tej ustawy., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające zbadały, że skarżący uzyskuje dochody ze świadczenia pracy i jest współwłaścicielem mieszkania. Wobec skarżącego nie wszczęto postępowania egzekucyjnego, zatem prawidłowo ustaliły organy, iż nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o wspomniany przepis art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy wskazał, iż skarżący uzyskuje stały dochód w wysokości ok. 1.500,00 złotych. Matka skarżącego ma na swoje otrzymanie emeryturę w kwocie 1.454,57 zł. Przeanalizowano jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponoszone są niezbędne wydatki na utrzymanie rodziny i oceniono, że opłacanie należności wobec ZUS jest możliwe. W związku z powyższym organ stosując tzw. uznanie administracyjne uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do umorzenia należności mimo braku całkowitej nieściągalności . W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 141/07 Sąd postawił tezę, iż decyzja, o której stanowi przywołany art. 28 ust. 1 ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Stwierdzenie skarżącego, iż zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powstały z winy jego ojca, zaś przeniesiona została na niego odpowiedzialność za jego zobowiązania na skutek nieznajomości prawa, pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Jak słusznie zauważył organ, skarżący we właściwym czasie nie odrzucił spadku po ojcu jak również nie kwestionował treści decyzji przenoszącej na niego i matkę odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy. Okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. W ocenie Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego jak i prawa materialnego. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów, skarżący może ponownie wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę a to na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. W zakresie kosztów zastępstwa procesowego strony reprezentowanej z urzędu przez pełnomocnika będącego adwokatem orzeczono stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).