I SA/Op 41/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 14 grudnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r., p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. W dniu 4 lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek G. K. (dalej jako skarżący), sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Wniosek sporządzono w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 14 grudnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. w wysokości 3.121 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymującą się (po zlikwidowaniu działalności gospodarczej) jedynie z prac dorywczych oraz pomocy matki swojej córki, z którą pozostaje w konkubinacie, prowadząc zarazem wspólne gospodarstwo domowe (wskazał w tym względzie, że obecnie mieszka w lokalu należącym do konkubiny, albowiem ponad rok temu został eksmitowany z mieszkania, które samodzielnie zajmował). W dalszej części wniosku skarżący oświadczył, że w jego gospodarstwie domowym pozostaje również niepełnoletnia córka, zaś dochody tego gospodarstwa opiewają na kwotę około 1.650 zł (skarżącego w kwocie około 600 zł, konkubiny w wysokości 1.050 zł). Jednocześnie wskazał, iż na stałe miesięczne koszty składają się opłaty za lokal mieszkalny w wysokości 200 zł, dostawę energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych w łącznej kwocie 410 zł, a także spłata raty kredytu w kwocie 211 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanek określonych w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dokonując oceny sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, poza informacjami zawartymi w urzędowym formularzu PPF, referendarz sądowy wykorzystał również materiał dowodowy przekazany przez niego w trakcie postępowania uruchomionego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Op 548/15 (materiał dowodowy przekazany w odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu z 16 listopada 2015 r.). Pismem tym wezwano skarżącego do przekazania: - informacji na temat kosztów na bieżące utrzymanie ponoszonych przez niego w skali miesiąca (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania wydatków) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - dowodów potwierdzających fakt i wysokość uzyskania dochodów opisanych w formularzu PPF jako dochody z prac dorywczych oraz dochody ze stosunku pracy, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy i jego konkubiny za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że w listopadzie 2015 r. z "prac dorywczych" uzyskał dochody w wysokości 560 zł. W załączeniu przedłożył zaświadczenie wystawione w dniu 23 listopada 2015 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] o zarejestrowaniu jego osoby jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku, a także kserokopie: pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z [...] informującego o wszczęciu egzekucji i wzywającego zarazem do zapłaty należności głównej w wysokości 14.700 zł i odsetek w kwocie 2.057,20 zł, umowy zlecenia dotyczącej świadczenia przez konkubinę prac porządkowych w miesiącu wrześniu 2015 r. wraz z pokwitowaniem odbioru wynagrodzenia w wysokości 1.050 zł, dokumentów potwierdzających dokonanie zapłaty raty kredytu oraz opłat za dostawę usług telekomunikacyjnych, energii elektrycznej i gazu. Wymienione dokumenty znajdują się w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Op 548/15. W ocenie referendarza informacje oraz dane zwarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też wynikające z opisanych dokumentów wskazują na wyjątkową sytuację skarżącego w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 1 p.p.s.a. Referendarz uznał bowiem, iż z dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym w wysokości około 1.650 zł, obciążonych kosztami zakupu żywności, środków czystości i higieny (których skali wprawdzie nie określono, a które niewątpliwie są ponoszone przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym), a także wydatkami związanymi ze spłatą raty kredytu oraz opłatami za mieszkanie, dostawę energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych w łącznej kwocie 821 zł, skarżący nie jest w stanie wygenerować jakichkolwiek środków pieniężnych umożliwiających mu zapłatę kosztów postępowania sądowego w całości bądź w części. Dodatkowo wzięto pod uwagę fakt prowadzonej względem skarżącego egzekucji pieniężnej i związanych z tym znaczących ograniczeniach w prawie do swobodnego dysponowania pozyskiwanymi zasobami pieniężnymi. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.