I SA/Op 421/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 24 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie zajęcia wynagrodzenia za pracę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 21.12.2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił D. K. (dalej jako: skarżąca, strona) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca opłaciła w dniu 21.11.2017 r. wpis sądowy od skargi (100 zł), zaś dalsze koszty sądowe jakie mogą wystąpić w sprawie to wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku (100 zł). W formularzu PPF (wpływ do tut. Sądu – 24.11.2017 r.) skarżąca odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczyła, że w jej gospodarstwie domowym pozostaje również mąż i pełnoletnia córka, a dochody miesięczne uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego stanowią kwotę 8.872,20 zł netto (uzyskiwane przez skarżącą ze stosunku pracy w wysokości 6.752,87 zł oraz męża ze stosunku pracy w kwocie 2.119,33 zł), że stałe wydatki i zobowiązania gospodarstwa domowego wynoszą około 5.000 zł, oraz że posiada majątek w postaci dwóch domów mieszkalnych (dom o powierzchni [...] m² i wartości 140.000 zł, dom o powierzchni [...] m² i wartości 50.000 euro), lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (wartości 70.000 zł), nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] arów (wartości 15.000 zł) i oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych w wysokości 5.000 zł. Na wezwanie referendarza dokonane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, zwanej dalej p.p.s.a.), skarżąca przekazała pismo zawierające zestaw nieudokumentowanych miesięcznych kosztów utrzymania jej i rodziny wynoszących łącznie 5.300 zł (wyżywienie – 2.000 zł, opłaty mieszkaniowe, w tym media – około 1.000 zł, środki czystości – około 200 zł, edukacja i kultura – około 200 zł, sport i zajęcia dodatkowe – około 200 zł, dojazdy do pracy i sklepu – 500 zł, kultura i rekreacja – około 200 zł, odzież i obuwie – około 500 zł, pozostałe wydatki – około 500 zł). W załączeniu do pisma skarżąca przedłożyła paragony fiskalne oraz kserokopie zeznań podatkowych o wysokości osiągniętych przez nią, męża i córkę dochodów w roku podatkowym 2016. W oparciu o powyższe informacje referendarz sadowy uznał, że nieuzasadnionym byłoby zastosowanie wobec skarżącej instytucji prawa pomocy w swej istocie przeznaczonych dla ludzi ubogich. Wyjaśnił, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (skierowane przykładowo do osób pozbawionych dochodów lub osób, których dochody są tak niewielkie, że nie są w stanie pokryć niezbędnych kosztów utrzymania). Tymczasem sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej w zestawieniu z kosztami sądowymi, jakie mogą wystąpić w sprawie jak i ewentualnym kosztem zatrudnienia profesjonalnego pełnomocnika, nie świadczą o wystąpieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie sposób uznać, że z miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego w wysokości 8.872,20 zł netto oraz majątku składającego się z trzech nieruchomości mieszkalnych (z dwóch domów i jednego mieszkania), nieruchomości gruntowej i oszczędności w wysokości 5.000 zł skarżąca nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo skarżąca, pomimo wezwania, nie udokumentowała rzetelnie ponoszonych kosztów utrzymania, jak i nie przedłożyła stosowych wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych, co wskazuje na brak współdziałania w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W uzasadnieniu odwołała się do informacji pochodzących z Głównego Urzędu Statystycznego dotyczących kosztów wyżywienia przeciętnej polskiej rodziny pracowniczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (skierowane przykładowo do osób pozbawionych dochodów lub osób, których dochody są tak niewielkie, że nie są w stanie pokryć niezbędnych kosztów utrzymania). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. Zatem zwolnienie to przyznawane jest w sytuacjach szczególnych, wyjątkowych, gdyż takie zwolnienie winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie. Instytucja prawa pomocy ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Przyznanie prawa pomocy może nastąpić w stosunku do osób, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma charakter wyjątkowy. Stosowane jest wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Z powyższego wynika zatem, że prawo pomocy powinno być udzielane osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, podzielić należy stanowisko referendarza sadowego, że sytuacja finansowa i majątkowa strony nie świadczy o wystąpieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Poniesienie zarówno kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie, nie przekracza możliwości finansowych skarżącej. Z treści formularza PPF oraz przedłożonej przez stronę dokumentacji wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką, łączny dochód rodziny to 8.872,20 zł netto, a wydatki na bieżące utrzymanie wynoszą ok. 5300 zł (do dyspozycji rodziny pozostaje zatem ok. 3572,20 zł). Strona posiada majątek w postaci dwóch domów mieszkalnych (dom o powierzchni [...] m² i wartości 140.000 zł, dom o powierzchni [...] m² i wartości 50.000 euro), lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (wartości 70.000 zł), nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] arów (wartości 15.000 zł) i oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych w wysokości 5.000 zł. Analizując powyższe dane trafnie referendarz sądowy uznał, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki finansowe na zapłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, na które składają się uiszczony już przez skarżącą wpis od skargi (100 zł) oraz ewentualnie opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (100 zł). Również pokrycie kosztów związanych z opłaceniem pełnomocnika z wyboru nie przekracza możliwości płatniczych strony, przy czym na marginesie zaznaczyć należy, że ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Powyższe oznacza, że brak profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie ma wpływu na realizację prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 22.07.2014 r., sygn. akt I FZ 231/14). Przytoczone przez stronę w sprzeciwie dane pochodzące z Głównego Urzędu Statystycznego dotyczące kosztów wyżywienia przeciętnej polskiej rodziny pracowniczej nie mają znaczenia dla przedmiotowej sprawy. Przyznanie prawa pomocy warunkowane jest wykazaniem przez stronę, że jej sytuacja finansowa nie pozwala na opłacenie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Sąd nie może zatem dokonywać oceny wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy w oparciu o dane statystyczne, tylko musi dysponować informacjami dotyczącymi indywidualnej sytuacji strony skarżącej i zestawić je z osiąganymi dochodami i posiadanym majątkiem. Mając zatem na uwadze wyżej przytoczoną argumentację, Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.