I SA/Op 421/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 24 sierpnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie zajęcia wynagrodzenia za pracę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi D. K. (dalej jako skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 24 sierpnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie zajęcia wynagrodzenia za pracę W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana była - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 22 listopada 2017 r. skarżąca uiściła wymagany wpis od skargi w kwocie 100 zł. W dniu 24 listopada 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - zwanej dalej p.p.s.a. W piśmie uzupełniającym skarżąca oświadczyła, że wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczyła, że w jej gospodarstwie domowym pozostaje również mąż i pełnoletnia córka, że dochody miesięczne uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego stanowią kwotę 8.872,20 zł netto (uzyskiwane przez skarżącą ze stosunku pracy w wysokości 6.752,87 zł oraz męża ze stosunku pracy w kwocie 2.119,33 zł), że stałe wydatki i zobowiązania gospodarstwa domowego wynoszą około 5.000 zł, oraz że posiada majątek w postaci dwóch domów mieszkalnych (dom o powierzchni [...] m² i wartości 140.000 zł, dom o powierzchni [...] m² i wartości 50.000 euro), lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (wartości 70.000 zł), nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] arów (wartości 15.000 zł) i oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych w wysokości 5.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (skierowane przykładowo do osób pozbawionych dochodów lub osób, których dochody są tak niewielkie, że nie są w stanie pokryć niezbędnych kosztów utrzymania). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jej gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 27 listopada 2017 r. wezwano skarżącą do przekazania: • szczegółowej informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i rodzinę w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, • kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez nią, męża i córkę w 2016 r. (PIT), • kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych posiadanych przez nią i pozostałych członków rodziny za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżąca przekazała pismo zawierające zestaw nieudokumentowanych miesięcznych kosztów utrzymania jej i rodziny wynoszących łącznie 5.300 zł (wyżywienie – 2.000 zł, opłaty mieszkaniowe, w tym media – około 1.000 zł, środki czystości – około 200 zł, edukacja i kultura – około 200 zł, sport i zajęcia dodatkowe – około 200 zł, dojazdy do pracy i sklepu – 500 zł, kultura i rekreacja – około 200 zł, odzież i obuwie – około 500 zł, pozostałe wydatki – około 500 zł). W załączeniu do pisma skarżąca przedłożyła paragony fiskalne oraz kserokopie zeznań o wysokości osiągniętych przez nią, męża i córkę dochodów w roku podatkowym 2016. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nieuzasadnionym byłoby zastosowanie wobec skarżącej instytucji w swej istocie przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. W pierwszym rzędzie należy wskazać, że skarżąca nie zastosowała się w pełni do wezwania tut. Sądu, gdyż nie przedłożyła dokumentów potwierdzających istnienie oraz skalę wydatków opisanych przez nią jako miesięcznych kosztów utrzymania (za takie nie można bowiem uznać przekazane paragony fiskalne). Również skarżąca nie przekazała, pomimo wezwania, stosowych wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych. Okoliczności te wskazują zatem na brak współdziałania skarżącej w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). Poza tym w ocenie referendarza nie sposób uznać za konieczne (niezbędne) wydatki związane ze sportem, rekreacją, kulturą, zajęciami dodatkowymi czy też opisane jako pozostałe wydatki na łączną kwotę 1.100 zł. Wątpliwości budzi również skala wykazanych miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego skarżącej na odzież i obuwie zawierająca się w kwocie 500 zł oraz na środki czystości w kwocie 200 zł. W tym względzie w orzecznictwie (Zob. postanowienie NSA z 20 czerwca 2006 r., I OZ 805/06, niepubl.; postanowienie NSA z 17 czerwca 2008 r., II FZ 178/08, CBOSA; postanowienie WSA w Olsztynie z 10 lipca 2008 r., I SA/OI 238/08,CBOSA.) przyjmuje się, że do kategorii wydatków "utrzymania koniecznego", których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należą: wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. żywność i mieszkanie, odzież, środki czystości, a w przypadku osób chorych – wydatki na wizyty lekarskie, zabiegi i lekarstwa. Przy czym, jak zauważa się, wydatki te należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04, CBOSA). Jednocześnie opierając się tylko na danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przekazanych zeznaniach podatkowych nie sposób uznać, że z miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego w wysokości 8.872,20 zł netto oraz majątku składającego się z trzech nieruchomości mieszkalnych (z dwóch domów i jednego mieszkania), nieruchomości gruntowej i oszczędności w wysokości 5.000 zł skarżąca nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.