I SA/Op 426/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia z dnia 15 października 2008r. Nr PF-I/41170-0005/07/BA w przedmiocie określenia przybliżonego zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych wraz z odsetkami oraz dokonania zabezpieczenia tego zobowiązania postanawia: oddalić wniosek W postępowaniu wszczętym ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia z dnia 15 października 2008r. Nr PF-I/41170-0005/07/BA w przedmiocie określenia przybliżonego zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych wraz z odsetkami oraz dokonania zabezpieczenia tego zobowiązania, złożono na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.z. U. nr 153 , poz.1270)-/dalej p.p.s.a/, wniosek w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych kosztów sądowych, gdyż z dochodów pochodzących ze stosunku pracy w wysokości 3.500 (netto) zobowiązany jest, poza wydatkami na bieżące utrzymanie i leczenie, ponosić również koszty związane ze świadczeniem alimentacyjnym w wysokości 1.500 zł. W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wykazał, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe, uzyskuje miesięcznie dochody z wynagrodzenia za pracę w kwocie 4.700 zł (brutto) oraz że poza współwłasnością lokalu mieszkalnego o powierzchni 114 m² nie posiada innego majątku jak też żadnych oszczędności. Uzupełniając, na wezwanie Sądu, wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący za pośrednictwem pełnomocnika przedłożył kserokopie zaświadczeń wystawionych przez żonę skarżącego (a potwierdzonych za zgodność z oryginałem) o podejmowaniu przez nią umówionej kwoty świadczenia alimentacyjnego w wysokości 1.500 zł, a także pismo w którym oświadczył, że obecnie nie posiada rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2009 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone sprzeciwem wniesionym w trybie art. 259 §1 p.p.s.a., w którym pełnomocnik skarżącego, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia naruszającego, jego zdaniem, art. 245 § 3 i art. 246 § pkt 2 p.p.s.a., domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości. Uzasadniając wniosek wskazał, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Zapłata wpisu od skargi jest w tej sytuacji dla skarżącego zbyt dużym obciążeniem i spowoduje, że potrzeby jego i jego małoletniego syna nie zostaną zaspokojone. Skarżący, uzyskując bowiem dochody w kwocie 3.500 zł netto ponosi koszty świadczenia alimentacyjnego w wysokości 1500 zł. Skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, przeznaczając 600 zł na wyżywienie i 600 zł na pokrycie opłat mieszkaniowych. Po odliczeniu tych wydatków pozostaje mu kwota ok. 800 zł, która jest wydatkowana na inne konieczne wydatki, takie jak lekarstwa, środki czystości, środki higieniczne, koszty dojazdu do pracy, zakup odzieży i obuwia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 cyt. wyżej ustawy postanowienie, skutecznie zaskarżone sprzeciwem traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy ubiegająca się osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę 500 zł, z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego (na dalsze ewentualne koszty postępowania składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł.) Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Jak zostało stwierdzone w postanowieniu NSA z dnia 6 października 2004r. (GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Skarżący przewidując zatem wydatki związane z postępowaniem sądowym, powinien poczynić w dłuższym okresie oszczędności we własnych wydatkach ograniczając je do niezbędnych kosztów utrzymania i zadbać o zgromadzenie i zabezpieczenie odpowiednich środków na koszty sądowe. Podkreślić należy, iż użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z materiałów dokumentujących stan majątkowy, rodzinny i wysokość dochodów skarżącego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada on majątek w postaci współwłasności lokalu mieszkalnego o powierzchni 114 m 2 , a źródłem jego utrzymania są dochody ze stosunku pracy, które stanowią w skali miesiąca kwotę 3.500 zł netto. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje małoletni syn, wobec którego skarżący ponosi koszty świadczenia alimentacyjnego w kwocie 1500 zł miesięcznie. Ponadto skarżący ponosi koszty utrzymania mieszkania oraz wyżywienia w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Po odliczeniu tych wydatków (na świadczenie alimentacyjne, utrzymanie mieszkania, żywność) od osiąganych dochodów pozostaje mu kwota ok. 800 zł, która jest wydatkowana na inne konieczne wydatki, takie jak lekarstwa, środki czystości, środki higieniczne, koszty dojazdu do pracy, zakup odzieży i obuwia. Zauważyć jednak należy, iż wskazując wysokość ponoszonych wydatków skarżący ograniczył się jedynie do złożenia oświadczenia, nie przedstawiając na poparcie swoich twierdzeń żadnych dokumentów w postaci stosownych zaświadczeń bądź rachunków, co zdaniem Sądu nie pozwala na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i argumenty te nie mogą mieć wpływu na ocenę jego stanu majątkowego. To na wnioskującym spoczywa bowiem obowiązek udokumentowania i wykazania braku możliwości pokrycia kosztów postępowania. Ponadto, przyjmując za prawdopodobne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oraz wyżywienia w wysokości 1.200 zł miesięcznie, Sąd uznał, iż skarżący, ograniczając swe wydatki do granic utrzymania koniecznego jest w stanie wygenerować środki pozwalające na poniesienie należnego od skargi wpisu. Pozostała mu bowiem do dyspozycji kwota 800 zł miesięcznie (uwzględniając koszty alimentów, utrzymania mieszkania i żywności), zdaniem Sądu, pozwalała na zgromadzenie i zabezpieczenie odpowiednich środków na koszty sądowe, zważywszy iż w okresie od wniesienia skargi do chwili obecnej (tj. w okresie trzech miesięcy) skarżący był świadomy ciążących na nim zobowiązań z tego tytułu. Czyniąc zatem chociażby oszczędności w wysokości 200 zł miesięcznie, co w ocenie sądu nie jest niemożliwe, biorąc pod uwagę dość wysokie dochody skarżącego i fakt samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego, skarżący mógł zgromadzić kwotę przewyższającą wymaganą na obecnym etapie należność sądową z tytułu wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Uznając zatem, iż w niniejszym przypadku nie zachodziła sytuacja, w której zdobycie środków na uiszczenie kosztów sądowych jest obiektywnie niemożliwe, Sąd na podstawie art. 245 §1 i 3 oraz art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji