I SA/Op 429/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za czerwiec 2003 r., p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Przedmiotem skargi J. D. jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu z dnia [...]nr [...] określającą J. D. zobowiązanie w podatku akcyzowym za miesiąc czerwiec 2003r. w kwocie 12036zł. Wyrokiem z dnia 10 maja 2010r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. D. Skarżący po wydaniu wyroku zwrócił się z wnioskiem o sporządzenia uzasadnienia wyroku i doręczenie mu wyroku z uzasadnieniem oraz złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, że osiągane przez niego dochody nie pozwalają na pokrycie nawet niezbędnych kosztów utrzymania, a ogromne kilkusettysięczne naliczone kwoty należności podatkowych i zajęcie kont bankowych powodują, że jego sytuacja finansowa i życiowa jest tragiczna. Skarżący wskazał jednocześnie, że spłaca pożyczkę gotówkową w wysokości 400-500n zł miesięcznie, ponosi wydatki na leczenia, lekarstwa, przejazdy, zakup jedzenia i ubrania w kwocie ok. 1000zł miesięcznie. Odnośnie mieszkania podał, iż przysługuje mu służebność mieszkania i w związku z tym ponosi część kosztów utrzymania z tytułu dostawy prądu, gazu, wywozu ścieków, śmieci, zakupu opału, środków czystości, remontów i przeglądów. Jest to kwota około 400-600 zł miesięcznie. Z kolei jego jedynym źródłem dochodów jest renta strukturalna, której wysokość zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem wynosi 1963,94 zł. W piśmie z dnia17 maja 2010 skarżący wskazał, że obecnie sam prowadzi gospodarstwo domowe, a z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności małżeńskiej i nie może liczyć na jej wsparcie finansowe. Skarżący odnośnie swojej sytuacji finansowej powołał się na dokumenty uprzednio przedłożone sądowi i dodatkowo dołączył kserokopię zaświadczenia z Banku PKO S.A. Oddział I w Brzegu informującą o udzieleniu mu kredytu w kwocie 20.000 zł. Na dzień 11 marca 2010 do spłaty pozostała kwota 18.715,94, a miesięczna rata wynosi 407,12 zł. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący starał się już o przyznanie prawa pomocy i postanowieniem referendarza sądowego z dnia 27 listopada 2007r. odmówiono mu przyznania prawa pomocy. Wówczas wskazał, że jest osobą schorowaną, ma wszczepiony rozrusznik serca i cierpi na trwałe schorzenie kardiologiczne. Ponosi w związku z tym koszty leczenia w wysokości 200 zł oraz zwiększone koszty zakupu żywności koniecznej do utrzymania odpowiedniej diety. Wskazał jednocześnie na konieczność zakupu okularów ( 1-2 w roku ) w związku z pogarszającym się stanem wzroku. W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, nie posiada majątku a jedynie zobowiązania żony z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 240.000 zł, zaś dochód rodziny stanowi 3.339,78 zł ( dochody skarżącego z tytułu renty strukturalnej - 1.876,78 zł, żony skarżącego z tytułu emerytury – 1.463 zł ). Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył informację odnośnie kosztów ponoszonych w jego gospodarstwie domowym, przedłożył kserokopie pism dotyczących renty żony, przysługującej mu renty strukturalnej oraz dowody ponoszenia wydatków na zakup okularów, na zakup energii, zakup leków i dotyczące spłaty kredytu. Dodatkowo skarżący dołączył także dokumentację dotyczącą jego stanu zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ppsa następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści przywołanych przepisów, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba starająca się o takie prawo nie dysponuje żadnymi środkami na poniesienie kosztów, a zatem dotyczy to osób żyjących w skrajnym ubóstwie, pozbawionych całkowicie środków do życia, kwalifikujących się do korzystania ze środków pomocy społecznej. Z kolei przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczy osób, które osiągają dochody, jednak są one tak niskie, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przy czym przy rozpatrywaniu wniosku należy wziąć pod uwagę nie tylko dochody bieżące wnioskodawcy, ale także jego majątek, w tym zgromadzone oszczędności i posiadane dobra materialne. W orzecznictwie podkreśla się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04). Zatem, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt: I GZ 147/08). W niniejszej sprawie J. D. wnioskował o częściowe przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach. Z jednej strony powinna uwzględniać wysokość obciążeń finansowych jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowe. W niniejszej sprawie ewentualne koszty, które musiałaby ponieść strona to wpis od skargi kasacyjnej stanowiący połowę wpisu od skargi tj. 200 zł oraz koszty opłat kancelaryjnych, w tym opłaty za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia w kwocie 100zł. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Podkreślić jednocześnie należy, iż sąd rozstrzygając wcześniej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji uzyskał dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej J. D., a mianowicie w odpowiedzi na wezwanie skarżący, w piśmie z dnia 1 lutego 2010 r. wskazał, iż jedynym jego dochodem jest renta strukturalna. Wyjaśnił, iż pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej, zatem nie może liczyć na jej wsparcie finansowe, ani w zakresie utrzymania, ani pomocy w regulowaniu zaległości podatkowych. Żona niekiedy przyczynia się do pokrycia kosztów utrzymania skarżącego w zakresie częściowego udzielania mu wyżywienia, współfinansowania opału i kosztów eksploatacji domu, nie jest to jednak regułą. Podniósł, iż jest przeciwko niemu prowadzona jest egzekucja administracyjna na skutek czterech tytułów wykonawczych wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Namysłowie oraz tytułu wykonawczego wydanego przez Dyrektora Izby Celnej. W załączeniu do pisma skarżący przedłożył ww. tytuły wykonawcze z zawiadomieniami o zajęciu kont bankowych. Z dowodów tych wynika, iż na skarżącym ciążą zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w łącznej kwocie 135.301,58 zł oraz z tytułu podatku akcyzowego w łącznej wysokości 22.800,60 zł. W niniejsze sprawie postanowieniem z dnia 11 lutego 2010r. wstrzymano wykonanie zaskarżonej decyzji. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej oraz biorąc pod uwagę dotychczas zgromadzone informacje dotyczące tej sytuacji, sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wprawdzie skarżący jest osobą schorowaną i ponosi samodzielnie koszty swojego utrzymania, które według oświadczenia kształtują się na poziomie 1400-1600 zł miesięcznie, to jednak nawet przy obciążeniu zaległościami podatkowymi, dodatkowo skarżący uzyskuje kredyt bankowy w kwocie 20.000zł, który regularnie spłaca. Stać go zatem na taki dodatkowy wydatek w kwocie 400zł miesięcznie. Źródłem utrzymania skarżącego w chwili obecnej jest renta strukturalna, która stopniowo wzrasta, co potwierdza dołączona do wniosku kserokopia decyzji o zmianie wysokości tej renty o kwotę 86,71 zł. Łączna wysokość renty po zmianie wynosi 1963,49 zł, która to kwota pozostaje tylko do dyspozycji skarżącego. Konieczność spłaty zaległości podatkowych, które powstały w wyniku zaniedbań skarżącego oraz konieczność spłaty zaciągniętego w banku kredytu nie może uzasadniać przyznania skarżącemu dofinansowania z budżetu państwa w postaci zwolnienia z kosztów postępowania. Podkreślić przy tym należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ppsa następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do kosztów takiego utrzymania nie należy spłata kredytów bankowych. Jak wynika z przedstawionych okoliczności ewentualne poniesienie kosztów sądowych nie prowadzi do utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji skarżącego, który przecież poza takimi potrzebami ponosi także inne wydatki. Oceniając zatem przedstawione przez stronę okoliczności, w świetle art. 246 §1 ust. 2 p.p.s.a, sąd nie znalazł podstaw do zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych.