I SA/Op 433/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A Spółki z o. o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 15 września 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od maja do lipca 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi A Spółki z o. o. w [...] (dalej jako strona skarżąca, Spółka) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od maja do lipca 2012 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 4.800.755 zł. W związku z tym strona skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 48.008 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 24.004 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) – zwanej dalej p.p.s.a, strona skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego. Uzasadniając wniosek strona skarżąca podniosła, że obecnie "praktycznie" nie prowadzi działalności gospodarczej i ze względu na wielomilionowe "zajęcia" do czasu zakończenia sprawy nie ma możliwości podjęcia tej działalności, oraz że nie posiada własnego konta bankowego, gdyż zostało wypowiedziane "z powodu nieopłacenia". Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach Spółka wykazała brak środków trwałych, stratę za poprzedni rok obrotowy 139.324,80 zł oraz stan kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych w wysokości 5.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osoba prawna może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego), gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (m.in. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości) staje się możliwe wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza strona skarżąca żadnej z powyższych przesłanek nie spełnia. Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). W tym kontekście należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; CBOSA). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne na stronach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym względzie należy również powołać stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zdaniem Trybunału, strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Zatem każdy prowadzący działalność gospodarczą winien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sadowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jeżeli podmiot gospodarczy prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, to z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje taki podmiot szczególnie od daty wszczęcia postępowań kontrolnych czy też podatkowych, jak to miało miejsce w przypadku strony skarżącej. Jeśli przedsiębiorca nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają takiego przedsiębiorcę. Powyższe uwagi, w ocenie referendarza, należało również odnieść do niniejszej sprawy. W oparciu o akta sprawy ustalono, iż Spółka w profesjonalnym obrocie gospodarczym funkcjonuje od 2000 r. (w tym roku została bowiem założona). Udziałowcem i założycielem Spółki jest A. Ł., byłym prezesem A. Ł. (obecnie jest nim R. K.), zaś byłym członkiem zarządu, a obecnie prokurentem, J. Ł. Jednocześnie na podstawie danych wynikających z Krajowego Rejestru Sądowego ustalono, że wyżej wymienieni występują jako udziałowcy, członkowie zarządów czy rad nadzorczych w szeregu innych podmiotów gospodarczych ("B" sp. z o.o., "C sp. z o.o., "D" sp. z o.o., "E" sp. z o.o., F sp. z o.o., "G" sp. z o.o., "H" sp. z o.o., "I" sp. z o.o.). Z kolei A. Ł., podobnie jak w przypadku skarżącej Spółki, będąc udziałowcem również w "B" toczyła już ramach działalności tego przedsiębiorstwa spory z organami skarbowymi. Zatem winna mieć świadomość wymagalności ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie zasoby finansowe na prowadzenie sporów także w innych przedsiębiorstwach, mając ku temu odpowiednie możliwości. Ponadto należy nadmienić, że kontrola skarbowa, której efektem są ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji rozpoczęła się w listopadzie 2012 r. W wyniku analizy przekazanych (w związku z wezwaniem referendarza o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez Spółkę w sprawie o sygn. akt I SA/Op 331/16) kopii zeznań podatkowych za lata 2013, 2104 i 2015 ustalono, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą posiadała znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, co umożliwiało zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie wszelkich kosztów postępowania sądowego. W tym okresie bowiem Spółka pozyskała środki finansowe z uzyskanych przychodów w wysokości 11.170.418,55 zł. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572). Jednocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, iż Spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji strona ma obowiązek podejmować wszelkie działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje starań ukierunkowanych na ich pozyskanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niezależnymi, obiektywnymi (zob. postanowienie NSA z 14 października 2015 r., II GZ 559/15). W tym kontekście należy wskazać na możliwość wsparcia również przez liczne podmioty powiązane ze stroną skarżącą, o których mowa powyżej. W ocenie referendarza prowadzenie wobec strony skarżącej postępowań egzekucyjnych także nie może być wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy, na co też zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, LEX 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, LEX 1417310). Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy wyłącznie tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje pogląd, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z 13 września 1937 r., II C 618/37, OSN(C) 1938/6/293, LEX 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę (por. postanowienie NSA z 6 czerwca 2014 r., II FZ 725/14). W przypadku spółek taki szczególny sposób pozyskania środków finansowych, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat, przewiduje przepis art. 117 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki z o.o. Z uwagi na fakt, iż dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być wykorzystana również na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłaty nie jest możliwe. W tym względzie dodatkowo należy wskazać na to, iż udziałowiec Spółki A. Ł. jak i prezes R. K. są udziałowcami szeregu wymienionych wyżej podmiotów gospodarczych. Jeżeli do tego dodać okoliczności wynikające z ustaleń poczynionych przez organy w sprawie I SA/Op 97/16 (poprzednio I SA/Op 439/15), które zostały zaakceptowane przez Sąd w wyroku z dnia 8 czerwca 2016 r., iż Spółka zbyła 5 marca 2014 r. nieruchomości objęte księgami wieczystymi: nr [...], nr [...], nr [...], stanowiące prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność budynków, na rzecz F Spółka z o.o. w [...], której – jak wyżej wskazano – A. Ł. jest jedynym wspólnikiem, a A. R. K. Prezesem Zarządu, to jest oczywiste, że faktyczna sytuacja materialna A. Ł. jako wspólnika umożliwia jej dokonanie dopłat do kapitału zakładowego skarżącej spółki także w celu pokrycia kosztów sądowych oraz, że stan finansów tej spółki jest w części wynikiem wyzbycia się majątku nieruchomego. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.