I SA/Op 450/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Sędzia WSA Marzena Łozowska Protokolant st. inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. wniosku o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestników postępowania w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych postanawia: odmówić dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestników: M. K., P. K. i S. K. H. K. (zwana dalej skarżącą lub stroną) wniosła w dniu 22 listopada 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...], odmawiającą umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Pismem złożonym w dniu 9 stycznia 2018 r. M. K., P. K. i S. K. zwrócili się o "włączenie do sprawy w charakterze uczestników". W piśmie tym wskazali, że są następcami prawnymi po zmarłym A. K., ich ojcu, a także wnioskodawczyni jest takim następcą prawnym. Jako uzasadnienie wniosku podnieśli zarzut przedawnienia należności składkowych, dla zabezpieczenia których została ustanowiona hipoteka na nieruchomości położonej w [...] i zamieszkiwanej przez A. K. Oni sami są tam również zameldowani i "związani z tą nieruchomością mentalnie i materialnie". Wskazali, że na tej nieruchomości nie ciąży żaden dług a podpisy na dowodach doręczeń kierowanych do skarżącej w postępowaniu wieczystoksięgowym zostały podrobione, przez co wpis hipoteki jest wadliwy. Ustanowiony na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącej P. K. będący jej synem, w uzupełnieniu ww. wniosku, działając w imieniu własnym i jako pełnomocnik skarżącej, podniósł, że wszystkie wymienione w piśmie osoby są zainteresowane udziałem w sprawie, gdyż po śmierci A. K. zostały objęte wpisem hipoteki na nieruchomości położonej w [...]; on sam w postępowaniu sądowoadministracyjnym zamierza kwestionować prawidłowość wpisu hipoteki przymusowej oraz wiarygodność podpisu na korespondencji pocztowej w sprawie wpisu hipoteki, gdyż skarżąca była wtedy nieobecna w kraju. Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. Sąd odmówił dopuszczenia tych osób do udziału w postępowaniu sadowoadministracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Stosownie do treści art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Jak wynika z powyższego przepisu, o możliwości przystąpienia do postępowania decyduje legitymowanie się interesem prawnym. O istnieniu interesu prawnego przesądzają przepisy prawa materialnego. Tak więc o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji. Najważniejszymi cechami interesu prawnego w rozumieniu art. 33 P.p.s.a. są bezpośredniość i realność tego interesu. Bezpośredniość dotyczy związku sytuacji prawnej danego podmiotu z normą materialnoprawną, z której ten interes się wywodzi. Interes prawny musi być także własny, co oznacza, że nie można opierać go wyłącznie na sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie charakter związków tych podmiotów byłby nie tylko faktyczny, ale i prawny. Powyższy pogląd jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym szczególnie mocno akcentuje się to ostatnie stanowisko, a zatem wyłączenie możliwości wywodzenia interesu prawnego wyłącznie z sytuacji prawnej innego podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt I OZ 1518/17; z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OZ 1/17). Odnosząc powyższe do sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie wskazać należy, że w uzasadnieniu wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania wymienione wyżej osoby powołały się na tego rodzaju – ich zdaniem - interes prawny, który ma wynikać z faktu, że są spadkobiercami zmarłego A. K., byłego współwłaściciela nieruchomości położonej w [...], na której ustanowiona jest hipoteka zabezpieczająca należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FPiFGŚP, a zatem także odsetki, których umorzenia domaga się skarżąca. Przy czym wywodzą oni, iż hipoteka została wpisana bezpodstawnie zaś należności z tytułu składek uległy przedawnieniu. Nie może budzić wątpliwości, że charakter żądania skarżącej będącego przedmiotem niniejszej sprawy wyklucza udział ww. osób w postępowaniu sądowoadministracyjnym już tylko z tego względu, że wskazane należności obciążają obecnie samą skarżącą, a nie wnioskodawców jako następców prawnych po zmarłym A. K., i legalność zaskarżonej decyzji jest badana z punktu widzenia ściśle określonych przesłanek wynikających z przepisów prawa materialnego, lecz dotyczących osoby zobowiązanej (a nie zachodzi też przypadek odpowiedzialności osób trzecich). Nawet w sytuacji, gdyby zobowiązanych do zapłaty tych samych zaległości było kilka osób (np. jako współdłużników solidarnych – co jednak w niniejszej sprawie nie ma miejsca) – to i tak umorzenie zaległości wobec jednej z nich nie miałoby wpływu na istnienie tego zobowiązania po stronie osób pozostałych. O wystąpieniu podstaw do umorzenia należności (co, ze względu na uznaniowy charakter decyzji, wcale nie oznacza obowiązku umorzenia), decydują bowiem przesłanki leżące wyłącznie po stronie osoby zobowiązanej. Takimi osobami w obecnej sytuacji nie są zaś niewątpliwie wnioskodawcy. Wywodzenie przez nich istnienia interesu prawnego jedynie na tej podstawie, że dochodzone przez ZUS należności są bezpodstawnie zabezpieczone hipoteką – jako że w ich ocenie należności są przedawnione a nadto hipotekę ustanowiono z naruszeniem przepisów proceduralnych – w żadnym razie nie wskazuje na istnienie normy prawa materialnego, która uzasadniałaby taki interes prawny po ich stronie. Owszem, problem ewentualnego przedawnienia należności składkowych ma znaczenie dla sprawy niniejszej, co wynika choćby z prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Op 43/17 (w tym także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12), którego oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, w myśl art. 153 P.p.s.a., zarówno Sąd obecnie orzekający jak i organy są związani, jednak w żaden sposób nie rzutuje to na istnienie interesu prawnego po stronie wnioskodawców. Dlatego kwestia ta będzie badana przez Sąd na skutek wniesionej skargi w ramach niniejszego postępowania z udziałem skarżącej, jednak niezależnie od udziału wnioskodawców. Natomiast badanie prawidłowości wpisu hipoteki nie mieści się w zakresie właściwości sądu administracyjnego. Skoro zatem z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym wystąpiły osoby niemogące wylegitymować się interesem prawnym, na który rzutowałby wynik postępowania sądowoadministracyjnego, należało odmówić dopuszczenia ich do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestników na prawach strony z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w art. 33 § 2 P.p.s.a.