I SA/Op 451/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 10 października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za czerwiec 2010 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi B.W. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 10 października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za czerwiec 2010 r. w wysokości 3.804 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 153 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 31 grudnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej B.W., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżąca oświadczyła, że sama prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, zaś konta bankowe jak i prowadzenie działalności gospodarczej wskutek egzekucji zostały zablokowane. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 4 stycznia 2013 r. wezwano ją do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: -pisemnej informacji na temat ponoszonych przez nią kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, -pisemnej informacji odnośnie obciążeń jej dochodów innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, -szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, -kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2011 r. (PIT), -kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące wrzesień, październik, listopad i grudzień 2012 r. oraz deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) za ostatnie trzy miesiące 2012 r., -kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, po dwukrotnym przedłużeniu terminu, skarżąca przekazała pismo sporządzone 6 marca 2013 r., kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2011 (PIT-36), kserokopię zapisów w księdze i buforze za rok 2012 i za styczeń 2013 r. oraz zestawień do zaliczki na rozliczenie roczne za miesiące październik, listopad, grudzień 2012 r. i styczeń 2013 r. W przekazanym piśmie skarżąca oświadczyła, że obecnie nie posiada konta firmowego a jedynie prywatne, na którym widnieje zadłużenie na kwotę 24.000 zł i które zostało "zablokowane przez Urząd Skarbowy w Kędzierzynie-Koźlu", oraz że ponosi następujące koszty bieżącego utrzymania: wyżywienie – 500 zł miesięcznie, lekarstwa – 100-150 zł miesięcznie, wywóz szamba – około 300 zł (2 razy w roku), internet – około 350 zł, telewizja – 100 zł. Z kolei przedłożonych kserokopii zapisów w księdze i buforze wynika, że skarżąca w okresie od początku października 2012 r. do końca stycznia 2013 r., prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą, dokonała sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 49.750 zł, natomiast w całym roku 2012 na kwotę 135.820 zł. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącej w przedmiotowej sprawie instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Referendarz uznał bowiem, iż skarżąca prowadząc działalność gospodarczą posiada potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada nawet większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. W tym kontekście należy wskazać, iż od października 2012 r. do końca stycznia 2013 r. (a więc kiedy skarżąca winna mieć świadomość, że w związku z wydaniem niekorzystnych dla niej decyzji organów skarbowych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową zobowiązana będzie do poniesienia kosztów postępowania sądowego) obracała znacznymi środkami finansowymi (jak wskazano wyżej środkami finansowymi opiewającymi na łączną kwotę 49.750 zł). Zatem nie sposób przyjąć, iż obracając środkami w w/w kwocie, a pochodzącymi ze sprzedaży towarów, nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 153 zł, czy też innych kosztów, o których mowa na wstępie uzasadnienia. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.