I SA/Op 459/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 31 marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu spółki cywilnej za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do marca i od lipca do grudnia 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi W. M. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 31 marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu spółki cywilnej za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do marca i od lipca do grudnia 2008 r. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 17 czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi (zakres prawa pomocy określono pismem sporządzonym w dniu 16 czerwca 2014 r.). Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i córką, oraz że wraz z żoną uzyskują miesięcznie dochody w wysokości 3.874 zł brutto (według oświadczenia uzyskiwane przez nich z tytułu emerytury), ponosząc zarazem w skali miesiąca koszty związane leczeniem, ubezpieczeniem, zakupem żywności oraz innymi opłatami (w tym opłatą czynszową) łącznie w wysokości 3.950 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada współwłasność nieruchomości w O., która obciążona jest hipoteką. W załączeniu skarżący przedłożył wniosek wierzyciela o zajęciu wierzytelności. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 25 czerwca 2014 r. skarżący został wezwany do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji (sporządzonej w sposób czytelny) na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca na bieżące utrzymanie przez niego, żonę i córkę (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - szczegółowej informacji na temat kosztów ponoszonych miesięcznie przez niego i żonę na leczenie wraz z dowodami potwierdzającymi informację w tym zakresie, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - dowodów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytury, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez obojga małżonków w 2013 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, z których wynikałoby, iż jego córka posiada status osoby bezrobotnej, - pisemnego wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez jego córkę działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez nich podejmowane. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kserokopie: recepty wraz z paragonami fiskalnymi dotyczącymi zakupu lekarstw, rocznych obliczeń podatku dokonanych przez organ rentowy (PIT-40A) za 2013 r., decyzji rentowych, decyzji Powiatowego Urzędu Pracy w O. z 20 września 2013 r. o rejestracji P. M. (córki skarżącego) jako osoby bezrobotnej i odmowie przyznania jej zasiłku dla bezrobotnych, zeznania o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2013 r. z działalności gospodarczej prowadzonej w ramach spółki cywilnej, potwierdzenia przyjęcia przelewu do realizacji przez Kredyt Bank, potwierdzenie złożenia stałego zlecenia wystawione przez PKO Bank Polski, umowy kredytowej, harmonogramu spłaty kredytu, oświadczenia o poddaniu się egzekucji, dyspozycji zapłaty opłaty przygotowawczej za rozpatrzenie wniosku kredytowego, formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego. Ponadto skarżący przekazał pisemne świadczenia lekarza dentysty dotyczące przewidywanego poniesienia kosztów leczenia stomatologicznego, wyciągi bankowe oraz pismo, w którym wskazał, że wraz z żoną leczy się u tego samego lekarza internisty, a koszty leczenia żony wykazane są w przedłożonych wyciągach bankowych. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy jako instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich. Okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują bowiem, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych (w tym kosztów wpisu od skargi opiewających na kwotę 500 zł) bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie należy wskazać, iż kwota dochodów przekazywana na konta bankowe skarżącego i jego żony z tytułu emerytury wynosi 4.117,54 zł (a więc kwota netto), co wynika z przesłanych wyciągów bankowych. Zatem kwota ta odbiega od oświadczonej na urzędowym formularzu PPF. Jednocześnie referendarz sądowy w wyniku analizy przekazanego przez skarżącego materiału dowodowego uznał jedynie część wykazanych w formularzu PPF kosztów jako niezbędnych do utrzymania jego i rodziny. Kierując się doświadczeniem życiowym uznano, iż w przypadku skarżącego koszty zakupu żywności mogą opiewać na kwotę 1.600 zł. Natomiast w pozostałym zakresie uznano za wiarygodne (i tym samym nadające się do uwzględnienia przy dokonaniu oceny sytuacji skarżącego) tylko te koszty, które zostały przekazanym materiałem dowodowym udokumentowane. Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono bowiem, iż w gospodarstwie domowym skarżącego ponoszone są następujące wydatki, które można uznać za koszty związane z utrzymaniem jego i rodziny: opłata czynszowa za lokal mieszkalny – 386 zł, opłata za wywóz odpadów – 39 zł, energia elektryczna – 99,70 zł, koszty zakupu lekarstw – 236,08 zł (w przypadku lekarstw uznano wyższą kwotę wydatkowaną w tym zakresie w skali miesiąca, gdyż udokumentowany koszt zakupu lekarstw dokonanych miesiąc wcześniej przez małżonkę skarżącego, tj w czerwcu 2014 r., opiewał na kwotę 136,81 zł). Z kolei zakresie udokumentowania ponoszonych wydatków na leczenie stomatologiczne należy wskazać, iż nie może być potwierdzeniem ich dokonania ogólne oświadczenie lekarza dentysty, że przewidywany koszt leczenia wyniesie 4.000 zł. Przede wszystkim z tego oświadczenia nie wynika, że koszty te zostały poniesione, jak też jakiego zakresu miałyby dotyczyć. Nadto należy zadać pytanie czy skoro w ramach gospodarstwa domowego skarżącego nie można wygenerować środków finansowych na opłacenie obowiązkowych kosztów sądowych w wysokości 500 zł to jest możliwe pozyskanie tak znacznych środków finansowych na leczenie stomatologiczne, które w znacznym zakresie jest bezpłatne. Natomiast odnośnie obsługi kredytu bankowego należy podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by strona skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż uzyskanie kredytu bankowego wiąże się z uzyskaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. W związku z tym uzyskanie przez skarżącego i jego małżonkę w instytucjach bankowych zdolności do regulowania zobowiązań wynikłych z udzielanych kredytów, które przekraczają zobowiązania związane z kosztami postępowania sądowego w niniejszej sprawie, oznacza, że zapłata kosztów sądowych mieści się również w jego możliwościach finansowych. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). W innym orzeczeniu NSA zaznaczył, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku." W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, iż skarżący, dysponując w ramach gospodarstwa domowego dochodami w wysokości 4.117,54 zł, po uwzględnieniu obciążenia tych dochodów miesięcznymi kosztami niezbędnymi do utrzymania w kwocie 2.360,78 zł (dotyczącymi opłaty za wywóz nieczystości, zakupu żywności, udokumentowanego zakupu leków, energii elektrycznej), jest wstanie wygenerować dodatkowe środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Nawet gdy w wydatkach uwzględnione zostaną miesięczne koszty obsługi kredytów w kwocie 700,14 zł w dochodach gospodarstwa w dalszym ciągu pozostają środki finansowe umożliwiające uiszczenie obowiązkowego wpisu od skargi. Poza tym należy wskazać, iż w dniu 16 czerwca 2014 r. na koncie bankowym małżonki skarżącego prowadzącego z nim wspólne gospodarstwo domowe (a więc w dniu sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) znajdowały się środki pieniężne w wysokości 2.026,48 zł, a więc środki umożliwiające uregulowanie obowiązkowego wpisu od skargi. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.