I SA/Op 46/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 18 grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności nałożonej w drodze mandatu karnego, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. S. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 18 grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności nałożonej w drodze mandatu karnego W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 12 marca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że dochody netto gospodarstwa domowego skarżącego, prowadzonego wspólnie z matką i ojcem, w wysokości około 5.326,46 zł netto (skarżącego ze stosunku pracy – 3.700 zł, matki ze świadczenia ZUS – 1.626,46 zł), obciążają stałe koszty w wysokości 2.493.97 zł (A, B, komorne, internet, leczenie i zakup lekarstw, rata kredytu samochodowego). Ponadto w treści wniosku wskazano, że skarżący jest zobowiązany (poza spłatą kredytu samochodowego) do spłaty karty kredytowej w C w kwocie 7.500 zł i zobowiązania kredytowego zaciągniętego w D w wysokości 7.400 zł, ponosi koszty związane z ubezpieczeniem AC w wysokości 507 zł i zakupem paliwa w kwocie 400 zł, posiada lokal mieszkalny o powierzchni [...] m² z wybudowanymi na nim [...] masztami telekomunikacyjnymi oraz samochód osobowy (nie wskazano jakiej marki). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie więc dotyczyć osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 23 marca 2018 r. wezwano skarżącego do przekazania: - dowodów potwierdzających okoliczność ponoszenia kosztów jego gospodarstwa domowego, wykazanych w formularzu PPF, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (pouczono, że w przypadku kredytów i pożyczek należy przedłożyć kopie odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu) - informacji na temat pożytków uzyskiwanych z obiektu budowlanego w postaci trzech masztów telekomunikacyjnych, - dowodów potwierdzających prawdziwość informacji zakresie wielkości dochodów wykazanych w formularzu, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w latach 2016 i 2017 r. (PIT) przez niego i pozostałe osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przekazał pismo z wykazem zobowiązań wobec C, wyciągi z rachunku bankowego, potwierdzenie zawarcia umowy kredytu samochodowego, potwierdzenia uruchomienia usługi spłaty kredytu na raty, duplikaty potwierdzeń wykonania przelewu, potwierdzenia przelewu otrzymanego (wtórniki dokumentu), a także kserokopie: decyzji o waloryzacji emerytury wraz z rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy za lata 2016-2017 (PIT-40A), zeznań podatkowych za lata 2016-2017 (PIT-36), wypisu z CEIDG, w której zawarta jest informacja o rozpoczęciu i zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, pisma Spółdzielni "E", w który przedstawiono rozliczenie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (podatek od nieruchomości, dzierżawa gruntu, opłata eksploatacyjna, fundusz remontowy, wywóz śmieci, zimna woda i kanalizacja, podgrzanie wody, centralne ogrzewanie, energia elektryczna, woda techniczna), pisma zawiadamiającego o popełnieniu przestępstwa, pisma stanowiącego odpowiedź na zapytanie spółdzielni w kwestii zadłużenia, pisma informującego o odrzuceniu wniosku o odstąpienie naliczania odsetek od zadłużenia, sentencji wyroku umarzającego postępowanie z powództwa Spółdzielni "E" przeciwko skarżącemu jego rodzicom. Opierając się o informacje wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zawarte w przekazanych dodatkowo dokumentach należało stwierdzić, iż w przypadku skarżącego nie sposób uznać, że w ramach prowadzonego wspólnie z rodzicami gospodarstwa domowego nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.), zaś pokrycie wymaganych kosztów postępowania, w tym kosztów ustanowienia adwokata może nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). W pierwszym rzędzie należy wskazać, że skarżący nie udokumentował w pełni istnienia oraz skali wydatków opisanych przez niego jako miesięcznych kosztów utrzymania. Poza tym w ocenie referendarza nie sposób uznać za konieczne (niezbędne) wydatki związane z zakupem paliwa, ubezpieczeniem AC czy też internetem. W tym względzie w orzecznictwie (zob. postanowienie NSA z 20 czerwca 2006 r., I OZ 805/06, niepubl.; postanowienie NSA z 17 czerwca 2008 r., II FZ 178/08, CBOSA; postanowienie WSA w Olsztynie z 10 lipca 2008 r., I SA/OI 238/08,CBOSA.) przyjmuje się, że do kategorii wydatków "utrzymania koniecznego", których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należą: wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. żywność i mieszkanie, odzież, środki czystości, a w przypadku osób chorych – wydatki na wizyty lekarskie, zabiegi i lekarstwa. Przy tym należy podnieść, że wykazane miesięczne koszty leczenia w wysokości 500 zł nie zostały przez skarżącego w żaden sposób udokumentowane. Jednocześnie należy wskazać, że wydatki te należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04, CBOSA.). Zatem jako udokumentowane i mające charakter kosztów "utrzymania koniecznego" uznano wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 672,65 zł (podatek od nieruchomości, dzierżawa gruntu, opłata eksploatacyjna, fundusz remontowy, wywóz śmieci, zimna woda i kanalizacja, podgrzanie wody, centralne ogrzewanie, energia elektryczna, woda techniczna). W ocenie referendarza za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać również okoliczność obsługi kredytów. Należy bowiem wskazać, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). Ponadto należy wskazać, iż uzyskanie kredytu bankowego czy też karty kredytowej wiąże się z uzyskaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. W postanowieniu z 14 lutego 2012 r. NSA wskazał, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku." (sygn. akt II FZ859/11; LEX nr 1116238). Zatem mając na uwadze wykazane i udokumentowane dochody gospodarstwa domowego skarżącego w wysokości około 5.326,46 zł netto (pochodzące ze stałego źródła utrzymania) oraz udokumentowane niezbędne wydatki bieżącego utrzymania, a związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 672,65 zł (podatek od nieruchomości, dzierżawa gruntu, opłata eksploatacyjna, fundusz remontowy, wywóz śmieci, zimna woda i kanalizacja, podgrzanie wody, centralne ogrzewanie, energia elektryczna, woda techniczna) należało uznać, że skarżący (przy uwzględnieniu również kosztów wyżywienia i zakupu środków czystości) jest w stanie zrealizować obowiązek związany z opłaceniem kosztów postępowania sądowego. Dysponując bowiem w ramach gospodarstwa domowego dochodami przekraczającymi koszty bieżącego utrzymania i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżący winien uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania, w tym zobowiązania kredytowe. Na marginesie, odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia adwokata, należy również wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jej skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez tut. Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu. Nadto na mocy art. 35 § 1 p.p.s.a. skarżący może być reprezentowana przez osoby bliskie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.