I SA/Op 461/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący A. K. na złożonym w dniu 30 sierpnia 2010 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie radcy prawnego. We wniosku tym odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom mieszkalny o powierzchni 200 m², nieruchomość rolną o powierzchni 10 ha oraz zasoby pieniężne w wysokości 100.000 zł (wartość nominalna) i ok. 40.000 zł (wartość bieżąca), uzyskując przy tym dochody ze stosunku pracy w kwocie 1.317 zł ( brutto ). W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2010 r. skarżący pismem z dnia 1 września 2010 r. został wezwany do przedłożenia wyjaśnień i dokumentów odnoszących się do jego sytuacji majątkowej, kosztów utrzymania i stanu dochodów, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania. Jako rygor niezastosowania się do wezwania w pełnym zakresie jak też w wyznaczonym terminie wskazano skutek w postaci uznania, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów utrzymania i w rezultacie skutkować to będzie odmową przyznania prawa pomocy. Jak wynika z informacji Poczty Polskiej Oddział Rejonowy w Opolu z dnia 13.10.2010 r. stanowiącej odpowiedź na reklamację Sądu co do daty doręczenia wezwania o uzupełnienie dokumentów dotyczących wniosku o prawo pomocy, przesyłka polecona zawierająca to wezwanie była dwukrotnie awizowana: pierwszy raz w dniu 6.09.2010 r. i drugi raz w dniu 14.09.2010 r., a następnie – nieprawidłowo, bo zamiast zwrotu do nadawcy – wydano ją do rąk brata adresata – D. K. w dniu 28.09.2010 r. Skutkiem doręczenia tego wezwania skarżący przedłożył w dniu 5.10.2010 r. (data nadania przesyłki poleconej) kserokopie zaświadczenie z BANK PEKAO S. A. i pokwitowania zapłaty podatku od nieruchomości, a także pismo z dnia 4 października 2010 r., w którym oświadczył, że koszty zakupu wyżywienia, leków oraz wydatki związane z zapłatą podatku od nieruchomości (kwartalnie 1.446 zł ) i opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ( rocznie 7.500 zł ) pokrywa z wynagrodzenia za pracę; co do dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego stwierdził, iż z uwagi na wykonywanie prac w tym gospodarstwie wynajmowanymi maszynami i braku ewidencji nie jest w stanie podać wielkości tych dochodów. Postanowieniem z dnia 12 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, w postaci zwolnienia w całości od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na przedmiot skargi, którym jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z treścią § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty sądowe, jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie, składają się opłata kancelaryjna w kwocie 100,00 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 zł. Koszty ustanowienia radcy prawnego zamykają się kwotą niewiele ponad 300,00 zł. Porównując wysokość tych potencjalnych wydatków ze stanem majątkowym skarżącego i wskazując na przesłanki ustawowe określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. referendarz stwierdził brak podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Podniósł w nim, że fakt posiadania oszczędności w funduszach nie może niweczyć jego uprawnień do prawa pomocy, tym bardziej, że ze względu na kryzys finansowy poniósł już znaczną stratę, przez co obecna ich sprzedaż stratę tę pogłębi. Wskazał na niezrozumiałe stanowisko Sądu, iż posiadanie nieruchomości budynkowej i gospodarstwa rolnego generuje dochody. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że Sąd w istocie nie kontroluje zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, gdyż jego byt prawny ustał poprzez fakt wniesienia sprzeciwu. Wniosek o prawa pomocy podlega rozpoznaniu od nowa przez Sąd. Przystępując do oceny tego wniosku w pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący na podstawie zarządzenia referendarza z dnia 31 sierpnia 2010 r. został wezwany pismem z dnia 1 września 2010 r. do złożenia uzupełniających wyjaśnień i dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i stan dochodów jak też poziom wydatków. W zarządzeniu tym zawarto pouczenie, iż niezastosowanie się w pełni do wezwania w wyznaczonym terminie będzie skutkować uznaniem, że skarżący nie wykazał faktu niemożności poniesienia kosztów postępowania, i w rezultacie spowoduje odmowę przyznania prawa pomocy. Jak z powyższego wynika, istotne dla zadośćuczynienia temu wezwaniu było nie tylko doręczenie wyjaśnień i dokumentów, które będą podlegać merytorycznej ocenie, lecz również niezbędne było uczynienie tego w wyznaczonym przez referendarza terminie. Jak wyżej wskazano, wskutek postępowania reklamacyjnego przeprowadzonego w Poczcie Polskiej Sąd ustalił, że wezwanie z dnia 1 września 2010 r. do nadesłania dokumentów i wyjaśnień zostało pierwszy raz awizowane w dniu 6.09. 2010 r., a drugi raz – w dniu 14.09.2010 r. Pomimo upływu 14-dniowego terminu przechowywania tej przesyłki na poczcie, liczonego od daty pierwszego awiza, co nastąpiło z dniem 20.09. 2010 r., poczta nieprawidłowo wydała przesyłkę bratu skarżącego D. K. w dniu 28.09.2010 r., co było działaniem nieprawidłowym. To spowodowało, że w myśl art. 73 p.p.s.a. skutek doręczenia w/w pisma nastąpił z dniem 20 września 2010 r., czyli z upływem 14-dniowego terminu od daty pierwszego awizowania. Późniejsze faktyczne wydanie przesyłki nie ma w tym przypadku znaczenia dla obliczenia daty doręczenia wezwania (nastąpiło bowiem już po upływie 14-dniowego terminu ustanawiającego tzw. fikcję prawną doręczenia. Analiza okoliczności sprawy wskazuje, że strona uczyniła to już po upływie siedmiodniowego terminu, nadając w urzędzie pocztowym wyjaśnienia w dniu 5.10.2010 r. Zatem podstawę do rozpoznania wniosku mogły stanowić wyłącznie dane ujawnione w formularzu PPF, z których wynikało, że ze stosunku pracy skarżący uzyskuje wynagrodzenie w wysokości ok. 1.300,00 zł brutto, przez ostatnie 2 lata z prowadzonej działalności ponosił stratę, prowadzono też wobec niego w 2009 r. działania egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu aktualizacji opłaty rocznej. Oprócz nieruchomości (domu) o pow. ok. 200m2 i nieruchomości rolnej ok. 10 ha posiada oszczędności w kwocie ok. 40.000 zł (nominalnie). Ponieważ skarżący wnosił o zwolnienie go z kosztów sądowych w całości i o ustanowienie radcy prawnego, wniosek jego podlega ocenie w aspekcie przesłanek określonych w art. 245 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza powyższych przesłanek prowadzi do wniosku, że ten zakres prawa pomocy dotyczyć może osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).Taka wykładnia omawianego przepisu przyjmowana jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 6 października 2004 r. GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8, gdzie stwierdzono, że ,,udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Ze względu na wskazane powyżej przesłanki całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oznacza to konieczność porównania z jednej strony wysokości tych obciążeń finansowych, do których poniesienia strona będzie zobowiązana w związku z uruchomionym postępowaniem sądowoadministracyjnym, a drugiej – jej możliwości finansowych i stanu majątkowego. Jak wskazano powyżej, koszty postępowania związane z dochodzeniem przez skarżącego jego praw w postępowaniu przed sądem wyrażać się mogą kwotą nieco ponad 600 zł i taki zakres wydatków musi być przyrównany do jego stanu majątkowego i wysokości dochodów. Te zaś, które zostały przez skarżącego opisane, nie pozwalają na stwierdzenie wystąpienia przesłanki całkowitego ubóstwa – skarżący bowiem uzyskuje wynagrodzenie za pracę, posiada nieruchomość rolną, a nadto zasoby majątkowe w postaci oszczędności. Nie wykazał przy tym, by te, ze względu na jakieś szczególne okoliczności, nie mogły być uszczuplone. Wyrażona w sprzeciwie argumentacja skarżącego sprowadza się bowiem w istocie do twierdzenia, iż jego zasoby majątkowe (oszczędności) muszą być chronione kosztem wydatków Skarbu Państwa. Z przedstawionych powyżej przyczyn Sąd nie dopatrzył się okoliczności dających podstawę do uwzględnienia wniosku w pełnym, żądanym przez skarżącego zakresie. Okoliczności sprawy ujawnione w toku postepowania nie dowodzą również zaistnienia takich okoliczności, które mogłyby prowadzić do częściowego uwzględnienia wniosku. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Takie okoliczności dotyczące skarżącego w niniejszej sprawie nie występują, co wyżej przedstawiono. Ponieważ zarówno z art. 246 § 1 pkt 1 jak i art. 245 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w obydwu tych zakresach stanowi instytucję wyjątkową, jego udzielenie tego może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, a to w niniejszej sprawie nie zostało spełnione z uwagi na sytuację majątkową i stan dochodów skarżącego. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak na wstępie.