I SA/Op 47/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 10 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku od środków transportowych, p o s t a n a w i a przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Przedmiotem skargi J. G. wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu dnia 10 grudnia 2010 r. Nr SKO [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku od środków transportowych. W związku z złożeniem skargi zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 lutego 2011r. wezwano skarżącego - zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, iż w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i dwojgiem dzieci ( syn 18 lat, córka 13 lat ), uzyskuje w skali miesiąca dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.750 zł oraz że jest właścicielem domu mieszkalnego o powierzchni 180 m², samochodu ciężarowego marki Kamas ( 1980 r. ) i przyczepy ciężarowej ( 1977 r. ). Ponieważ informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, wezwano go pismem z dnia 4 marca 2011r do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowych, szczegółowo określonych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżący przesłał pismo sporządzone 13 marca 2011 r., w którym oświadczył, że jest jedynym żywicielem rodziny, że dzieci pobierają naukę szkolną, że nie posiada żadnych kont ani lokat bankowych, oraz że wydatki dotyczące usług telekomunikacyjnych wynoszą 68,55 z miesięcznie, dostawy wody 157,15 zł kwartalnie, usług dostawy energii elektrycznej 235,93 zł miesięcznie ( karta 20 ). Wraz z pismem przedłożono faktury dotyczące wymienionych usług oraz zaświadczenie o odbywaniu nauki szkolnej przez syna. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 marca 2011r. w wyniku rozpoznania wniosku, odmówiono przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza skarżący nie przedkładając wszystkich żądanych od niego dokumentów nie uwiarygodnił oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Brak tych dokumentów uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego, a tym samym dostępności środków finansowych pozwalających mu na pokrycie kosztów sądowych. W dniu 21 marca 2011 r w odpowiedzi na wcześniejsze wezwanie referendarza sądowego wpłynęły dodatkowe dokumenty- PIT 36, PIT 37 oraz załączniki PIT/0 oraz PIT/B, dotycząc e dochodów osiągniętych w 2010 roku. Kolejnym pismem z dnia 30 marca 2011 r. w związku z dokonanym doręczeniem postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 marca 2011 zostało ono zaskarżone sprzeciwem wniesionym w trybie art. 259 §1 p.p.s.a., w ramach którego skarżący zwrócił się ponownie o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując na swoja trudną sytuacje życiową, czego potwierdzeniem były złożone dodatkowe dokumenty podatkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Wniosek zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 cyt. wyżej ustawy postanowienie, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę 100 zł, z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej. Koszty postępowania obejmują także wydatki związane z zapewnieniem skarżącemu pomocy fachowego pełnomocnika. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając sytuację materialną skarżącego, Sąd uznał, iż w obecnej sytuacji osobistej i finansowej skarżącego zarówno uiszczenie kosztów sądowych związanych z zawisłym postępowaniem sądowym w sprawie, jaki i poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika procesowego, stanowi dla skarżącego nadmierne obciążenie, bowiem strona wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżący niewątpliwie znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej i osobistej. Z przedstawionych dodatkowych dokumentów, w tym w szczególności zeznań o osiągniętych w 2010 roku dochodach skarżącego ( PIT-36) oraz jego żony ( PIT-37) wynika, że wyłącznym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny, są dochody skarżącego uzyskiwane z pozarolniczej działalności gospodarczej, które w tym roku wynosiły 13.256,70 zł. Miesięczne zatem dochody w rodzinie wyniosły 1104,25 zł, zaś na członka rodziny -276,20 zł. Natomiast wykazane miesiące obciążenia rodziny ponoszone w związku z zajmowanym mieszkaniem wynosiły-około 370 zł. Mając zatem na względzie wskazane wyżej informację odnośnie sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego należało stwierdzić, że zapłata kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie zarówno na etapie skargi do WSA w Opolu jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego przekracza jego możliwości finansowe, a tym samym zaistniały przesłanki do przyznania skarżącemu na podstawie art. 245 §1 i 2 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a prawa pomocy w zakresie całkowitym.