I SA/Op 470/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 września 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, p o s t a n a w i a przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. Przedmiotem skargi M. S. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 września 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach skarżąca oświadczyła, że jedynym źródłem utrzymania jej i jej męża są dochody z tytułu emerytury łącznie w wysokości 1.568,90 zł ( skarżącej – 662,33 zł, męża skarżącej – 906,57 zł ), że jest osobą schorowaną ( padaczka, miażdżyca, niedowidzenie na jedno oko ) i w podeszłym wieku ( 79 lat ), opiekującą się jeszcze bardziej schorowanym mężem ( 87 lat ) oraz że posiada lokal mieszkalny o powierzchni 37 m². Z kolei w znajdującym się w aktach sprawy oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (karty 96-98 ) skarżąca wykazała koszty bieżącego utrzymania w wysokości 1.147 zł (opłata za mieszkanie – 250 zł, opłata za energię elektryczną – 50 zł, opłata za zużycie gazu – 60 zł, usługi telekomunikacyjne – 50 zł, raty na zakup sprzętu domowego, odzieży i obuwia – 437 zł, koszty zakupu lekarstw – 300 zł ). Natomiast w znajdującym się również w aktach sprawy oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej ( k. 99-101 ) wskazała na dodatkowe obciążenie dochodów egzekucją do kwoty 185,48 zł z tytułu zaległości podatkowych, spłatą zaległości w zapłacie czynszu za lokal użytkowy w kwocie 50 zł miesięcznie oraz spłatą rat kredytów w wysokości 368,69 zł miesięcznie. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) – zwanej dalej p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ( art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. ) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie ( przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ( art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. ) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W ocenie referendarza skarżąca wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w całości. W ocenie referendarza za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia przede wszystkim okoliczność ponoszenia w gospodarstwie domowym skarżącego znacznych miesięcznych kosztów utrzymania ( bez kosztów zakupu żywności ) w łącznie w wysokości 1.147 zł i uzyskiwania stosunkowo niewielkich miesięcznych dochodów w wysokości 1.568,90 zł, obciążonych dodatkowo egzekucją do kwoty 185,48 zł z tytułu zaległości podatkowych, spłatą zaległości w zapłacie czynszu za lokal użytkowy w kwocie 50 zł miesięcznie oraz spłatą rat kredytów w wysokości 368,69 zł miesięcznie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.