I SA/Op 479/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 30 kwietnia 2014r., Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług postanawia: odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 września 2014r. sygn. akt I SA/Op 479/14 w przedmiocie prawa pomocy. W dniu 27 czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynęła skarga M. S. (dalej jako skarżący, strona) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 30 kwietnia 2014r. odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając wniosek wskazał, że obecnie z wynagrodzenia w wysokości 1.680 zł brutto spłaca zobowiązanie będące przedmiotem egzekucji oraz ponosi częściowe koszty (około 500 zł) utrzymania dwojga małoletnich dzieci, nadto posiada zaległości w spłacie kredytu, oraz mieszka w pomieszczeniu (jeden pokój mieszkalny) udostępnionym mu przez siostrzeńca. Nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. W załączeniu skarżący przekazał zaświadczenia o zarobkach i dokonanych wpłatach w związku z prowadzoną egzekucją roszczeń pieniężnych. Dodatkowo, w piśmie sporządzonym dnia 13 sierpnia 2014 r., skarżący oświadczył, że z wynagrodzenia w wysokości 1.237,20 zł netto kwotę około 500 zł miesięcznie przeznacza na utrzymanie dzieci, zaś pozostałą kwotę (ok. 737 zł) przeznacza na bieżące wydatki związane z zakupem żywności, odzieży i mediów (około 400 zł) oraz spłatę zaległych kredytów. Skarżący zaznaczył, że na moment złożenia wniosku jego zaległości w spłacie kredytów wynosiły odpowiednio: kredyt w A w wysokości 15.000 zł, do spłaty pozostało 1630,19 zł, limit w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, do spłaty pozostało 539,12 zł, spłata karty kredytowej w kwocie 297,15 zł, nadto kwota zaległości w związku z prowadzonym w stosunku do skarżącego postępowaniem egzekucyjnym, wynosiła 593,43 zł (należność główna) oraz 9,09 zł (odsetki). Wraz z pismem skarżący przedłożył kserokopie zeznania podatkowego za 2013 r. (PIT-37), wydruki dokumentów z banku A stwierdzające aktualny stan zaległości w niespłaconym kredycie i wypowiedzianym przez bank limicie w rachunku, wyciąg z rachunku bankowego na dzień 11.08.2014r., oraz wezwania do zapłaty dotyczące nieterminowej obsługi karty kredytowej. Postanowieniem z dnia 25 września 2014 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości (pkt 1) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w ocenie referendarza zapłata kosztów sądowych wymagalnych na etapie skargi wniesionej do WSA jak i mogących mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania przekracza możliwości finansowe skarżącego, zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługiwał na uwzględnienie. Natomiast odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika uzasadniono osiąganiem przez skarżącego stałych dochodów, pozwalających mu regulować również zaległe zobowiązania wynikające z zawartych umów kredytowych, w związku z czym referendarz uznał, że okoliczności te nie wyczerpują przesłanki braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania zawartej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej p.p.s.a). Skarżący nie wniósł sprzeciwu od powyższego postanowienia, w związku z czym stało się ono prawomocne (art. 259 § 3 p.p.s.a). Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę M. S. na decyzję opisaną w sentencji postanowienia. W dniu 5 stycznia 2015r. skarżący wniósł do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, po wydaniu wyroku tut. Sądu oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu jego sytuacja procesowa uległa zmianie, ponieważ chcąc wnieść skargę kasacyjną od ww. wyroku jest obowiązany skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika (przymus adwokacko-radcowski) a z uwagi na to, że jego sytuacja majątkowa i zarobkowa nie uległa zmianie od czasu poprzedniego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W części formularza w pozycjach przeznaczonych na oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący ponownie wskazał, że utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości 1680 zł brutto, z czego kwotę ok. 500-600 zł miesięcznie przeznacza na utrzymanie dzieci w wieku 6 i 12 lat, z pozostałej kwoty w wysokości 600- 700 zł miesięcznie opłaca bieżące potrzeby (żywność, odzież, media) oraz reguluje zobowiązania cywilnoprawne w postaci kredytów udzielonych przez A oraz B S.A. Skarżący nadal mieszka w pomieszczeniu (jeden pokój mieszkalny) udostępnionym mu przez siostrzeńca. Nie posiada oszczędności ani majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że wobec prawomocnego rozpoznania poprzedniego wniosku skarżącego z dnia 28 lipca 2014r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 września 2014r. o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w całości i odmowie ustanowienia pełnomocnika) Sąd uznał, że obecny wniosek z 5 stycznia 2015r. (ograniczony do żądania ustanowienia pełnomocnika, bowiem na skarżącym nie ciąży obecnie obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych), jako dążący w istocie do zmiany postanowienia z dnia 25 września 2014r. został złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jak zaś wynika z przepisu art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd pierwszej instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartej w prawomocnym postanowieniu z 25 września 2014 r. (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2014r., sygn. akt II OZ 1329/14, dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zmiana zapadłego uprzednio postanowienia dokonywana w trybie art. 165 p.p.s.a. może nastąpić wówczas, gdy strona powoła się na nowe okoliczności, nieistniejące w dacie wydania tego postanowienia, które zarazem mogą być uznane za na tyle istotne, że uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które wcześniej zostało wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego tyczącego się sytuacji finansowej strony skarżącej sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt I FZ 130/13). W orzecznictwie jak i doktrynie funkcjonuje pogląd, że zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych. Bez takiej zmiany okoliczności sprawy wydane postanowienie nie może być modyfikowane lub uchylone (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 499). W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, zmiany powyższych okoliczności musiałyby być na tyle widoczne, aby możliwa była zmiana dotychczasowego stanowiska a zatem musiałyby to być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy (postanowienie NSA z dnia 7 listopada 2007 r. sygn. akt I GZ 220/07). Należy wobec tego wskazać, że skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości (z równoczesną odmową ustanowienia pełnomocnika z urzędu), a zatem uwzględnienie przedmiotowego wniosku i przyznanie skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika wiązałoby się w przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, które zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jest przyznawane osobie fizycznej w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z wydanego w tej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 września 2014r., wystąpieniu po stronie skarżącego powyższych przesłanek przeczy okoliczność osiągania przez niego stałego dochodu a także bieżącego regulowania zobowiązań cywilnoprawnych. Rozpatrując natomiast ponowne żądanie skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał by okoliczności sprawy w zakresie jego sytuacji materialnej uległy zmianie, co przyznał sam w treści wniosku. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z 5 stycznia 2015 r. skarżący podał, tak jak poprzednio, że utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości 1680 zł brutto, z czego kwotę ok. 500- 600 zł miesięcznie przeznacza na utrzymanie dzieci w wieku 6 i 12 lat, z pozostałej kwoty w wysokości 600-700 zł miesięcznie opłaca bieżące potrzeby (żywność, odzież, media) oraz reguluje zobowiązania cywilnoprawne w postaci kredytów udzielonych przez A oraz B S.A. Skarżący nadal mieszka w pomieszczeniu (jeden pokój mieszkalny) udostępnionym mu przez siostrzeńca. Nie posiada oszczędności ani majątku. W świetle powyższego brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialna skarżącego uległa jakiejkolwiek zmianie ani tym bardziej pogorszeniu, wskutek którego skarżący nie byłby w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do zawartej we wniosku argumentacji strony związanej z wymogiem przymusu adwokacko – radcowskiego do sporządzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazać należy, że skarżący wnosząc skargę w przedmiotowej sprawie powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego i zabezpieczyć odpowiednie środki na ten cel. Dodatkowo skoro został zwolniony z kosztów sądowych w całości (co obejmowało postępowanie przed sądami administracyjnymi obu instancji), to uzyskane przez niego wsparcie finansowe spowodowało, iż dotychczas nie ponosił on żadnych kosztów związanych z postępowaniem sądowym (za wyjątkiem nienależnie uiszczonej opłaty kancelaryjnej- 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku, która zostanie skarżącemu zwrócona zarządzeniem Sądu), co zarazem winno ułatwić mu gromadzenie oszczędności na poczet wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, który sporządziłby skargę kasacyjną w przedmiotowej sprawie (stawka minimalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 240 zł- stosowanie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Zdaniem Sądu nadal aktualną pozostaje ocena dokonana przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 25 września 2014r., że sytuacja materialna skarżącego (niezmieniona na dzień złożenia przedmiotowego wniosku- 5.01.2015r.) nie pozwala wprawdzie na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, ale jednocześnie nie jest na tyle trudna, aby skarżący nie mógł ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla własnego, koniecznego utrzymania. Tym bardziej, że suma kosztów sądowych (wpis od skargi w wysokości 500 zł, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku- 100 zł a także wpis od skargi kasacyjnej 250 zł) przekracza wysokość potencjalnego wynagrodzenia pełnomocnika. Dlatego też mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza wcześniejsze zwolnienie skarżącego od kosztów postępowania sądowego w całości, Sąd- nie negując wystąpienia na obecnym etapie postępowania przymusu adwokacko- radcowskiego- doszedł do przekonania, że w sprawie nie zaistniały nowe okoliczności na tyle istotne, które uzasadniałyby zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 września 2014r. Tym samym nie można przyjąć, by wydane rozstrzygnięcie pozbawiło skarżącego prawa do sądu. Zdaniem Sądu wobec uprzedniego zwolnienia od kosztów sądowych w całości skarżący powinien wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie. Z uwagi na powyższe nie ma obecnie podstaw do angażowania publicznych środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej, tym bardziej że w pierwszej kolejności skarżący realizuje swe zobowiązania cywilnoprawne (z tytułu zaciągniętych kredytów), które jednak nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Reasumując, przedstawione powyżej okoliczności i ich ocena nie wskazują na zaistnienie tego rodzaju istotnej zmiany w sytuacji skarżącego, która winna spowodować zmianę uprzedniego postanowienia referendarza przyznającego skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości i odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wskazywana przez skarżącego nowa okoliczność, a mianowicie przymus adwokacko- radcowski występujący na etapie wniesienia skargi kasacyjnej nie może być- sama w sobie- oceniona jako zmiana okoliczności w rozumieniu art. 165 p.p.s.a., przy ustalonej powyżej, niezmienionej sytuacji materialnej skarżącego. Z tych powodów na podstawie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji