I SA/Op 5/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu 19 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 25 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości wraz z odsetkami postanawia zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi J. P. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 25 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości wraz z odsetkami. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 27 stycznia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej J. P. o przyznanie prawa pomocy (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżąca oświadczyła, że pozostaje w gospodarstwie domowym wyłącznie z niepełnosprawnym synem, uzyskując dochody z tytułu emerytury w wysokości 1.731 zł brutto, które w części objęte są egzekucją pieniężną. Skarżąca oświadczyła również, że poza lokalem mieszkalnym o powierzchni 48,7 m² nie posiada innego majątku jak też żadnych zasobów pieniężnych. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy, na co wskazuje treść art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 30 stycznia 2014 r. wezwano skarżącą do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej (szczegółowej) informacji na temat ponoszonych przez nią i syna kosztów na bieżące utrzymanie (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania wydatków) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - pisemnej (szczegółowej) informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających wnioskodawczyni pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - szczegółowej informacji na temat prowadzonej względem jej dochodów egzekucji pieniężnej (m.in. w jakiej części zajmowane są jej dochody) wraz z dowodami potwierdzającymi prowadzenie tej egzekucji, - dowodów świadczących o chorobie i niepełnosprawności syna , - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych za 2012 (PIT), - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła pismo (sporządzone 12 lutego 2014 r.), w którym wykazała, że miesięczna opłata za mieszkanie stanowi koszt w wysokości 335,30 zł, za energię elektryczną - 49,02 z, za gaz – 58,31 z, za telefon – 76,28 zł, za lekarstwa – około 70 zł. Ponadto skarżąca wskazała, iż miesięcznie ponosi również koszty spłaty zaległego podatku od nieruchomości w kwocie 108 zł, kredytu w kwocie 893,07 zł i karty kredytowej w kwocie 200 zł, zaś na zakup żywności i środków higienicznych przeznacza taką kwotę na jaką w danym miesiącu może sobie pozwolić. Wraz z pismem skarżąca przedłożyła kserokopie: zawiadomienia o wysokości opłat za lokal mieszkalny, umowy kredytowej wraz z harmonogramami spłaty kredytów i dowodem wpłaty, decyzji o waloryzacji emerytury, rachunku za wykonanie zlecenia, decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna skarżącej, zaświadczenia lekarskiego, karty informacyjnej leczenia szpitalnego, historii rachunku bankowego, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012, faktur dotyczących zakupu energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych (karty od 30 do 54). W związku z kolejnym wezwaniem (z dnia 24 lutego 2014 r.) skarżąca przedłożyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2013 (k. 61-65). Referendarz sądowy, mając na względzie informacje zawarte w formularzu PPF, w piśmie sporządzonym 12 lutego 2014 r., jak też wynikające z kserokopii opisanych wyżej dokumentów, uznał, iż w przypadku skarżącej zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Okoliczności ustalone na podstawie tych informacji (przede wszystkim uzyskiwane przez skarżącą niewielkie dochody, według zeznania podatkowego za 2013 r. opiewające średnio w skali miesiąca na kwotę około 2.269,51 zł, oraz obciążenie tych dochodów dodatkowo dodatkowo egzekucją pieniężną, spłatą kredytów i wydatkami związanymi z leczeniem niepełnosprawnego syna) wskazują bowiem, iż w gospodarstwie domowym skarżącej nie ma potencjału pozwalającego jej na wywiązanie się z obowiązku pokrycia wymaganego wpisu od skargi. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.