I SA/Op 513/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 15 września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń i maj 2007 r. wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z 27 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę R. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 15 września 2009 r. w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń i maj 2007 r. Skarżący na złożonym na urzędowym formularzu ( data wpływu do tut. Sądu 19 marca 2010 r. ), o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej ustawą, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż ze względu na niskie dochody ze sprzedaży towarów i usług wynoszące około 1.000 zł miesięcznie nie stać go na wynajęcie mieszkania i w związku z tym zmuszony jest mieszkać w domu rodzinnym. Jednocześnie wskazał, że obecnie ponosi koszty utrzymania, żywności i środków czystości, a wcześniej poniósł już koszty wynagrodzenia adwokata w wysokości 2.000. Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wykazał, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe i uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości 1.000 zł miesięczne i obciążony należnymi zaległościami wobec Poczty Polskiej w wysokości 2.438,25 zł. Dodatkowo, na wezwanie referendarza skarżący złożył oświadczenie odnośnie kosztów utrzymania jego i osób prowadzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe oraz dochodów tych osób, a także załączone do pisma elektroniczne zestawienie operacji bankowych prowadzonych w mBanku za okres od 1 stycznia do 13 kwietnia 2010 r., historie rachunku prowadzonego w PKO Bank Polski oraz kserokopie podsumowania przychodów i rozchodów za miesiące grudzień 2009 r. i styczeń 2010 r., zeznania o wysokości osiągniętego przychodu w roku podatkowym 2009 (PIT-36 ), deklaracji podatkowych VAT-7 za okres listopad-grudzień 2009 r. i styczeń-luty 2010 r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2010 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy, bowiem w wyniku przeprowadzonej analizy przedłożonych informacji uznano, że w sprawie nie zachodzą ustawowe przesłanki do udzielenia skarżącemu dochodzonego przez niego prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone sprzeciwem wniesionym w trybie art. 259 §1 p.p.s.a., w którym skarżący wskazał, iż jest osobą utrzymującą się samodzielnie, w związku z czym ponosi koszty bieżącego utrzymania w wysokości 890 zł miesięcznie (żywność, środki higieny i czystości 710 zł, energia elektryczna, ogrzewanie, woda – 50 zł, rachunek telefoniczny 30 zł, wydatki na zakup odzieży i obuwia 100 zł). Skarżący nie zgodził się z oceną referendarza, iż jest w stanie ponieść wymagane koszty sądowe, argumentując, że w prowadzonej działalności gospodarczej, która przynosi straty, jest obciążony zaległościami wobec Poczty Polskiej w wysokości 2.438 zł. Zdaniem skarżącego referendarz błędnie ustalił przychody ze sprzedaży towarów i usług na kwotę 215.859 zł (z czego w ostatnim badanym okresie tj. w lutym 2010 r. wyniosła 68.046 zł ), podczas gdy z deklaracji VAT 7 wynika, iż przychody te były znacznie mniejsze. Skarżący zarzucił, iż w kwestii dysponowania znacznymi środkami finansowymi (wpłaty na rachunki bankowe skarżącego w kwocie 8.300 zł i 10.000 zł) referendarz nie uwzględnił faktu, iż były to wpłaty z własnych rachunków bankowych, zaś środki pieniężne, którymi dysponował wynikały z późniejszego opłacenia faktur za nabycie wewnątrzwspólnotowe towarów wobec stałego kontrahenta. Wskazał również, iż dokonanie zapłaty wpisu od skargi, opłaty kancelaryjnej, wynagrodzenia adwokata i dojazdy (ok. 2400 zł) spowodowały zaległości w płatnościach. Do sprzeciwu skarżący załączył faktury i dowody wpłat oraz wydruki z ksiąg handlowych-podsumowania na koniec miesiąca dotyczące okresu styczeń-marzec 2010 r. Z wydruków tych wynikały następujące dane: miesiąc styczeń 2010 r. -przychód 7.750,85 zł, koszty 10.474,96 zł, strata 2.724,11 zł, miesiąc luty 2010 r. przychód 35.571,70 zł, koszty 38.498,72 zł, strata 2.918,02 zł, miesiąc marzec 2010 r. przychód 36.206,73 zł, koszty 34.432,59 zł, dochód 1.774,14 zł, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Na uwagę zasługuje również pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16.10.2008 r. , sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). Szczególnie, iż prowadzenie działalności na własny rachunek wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z tą działalnością konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. W ocenie Sądu Skarżący, w okresie pomiędzy doręczeniem odpisu wyroku a wniesieniem skargi kasacyjnej, dysponował środkami finansowymi w wysokości umożliwiającej mu poczynienie oszczędności na poczet należnych kosztów postępowania w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem (na które obecnie składają się wpis od skargi kasacyjnej w łącznej wysokości 200 zł oraz wynagrodzenie fachowego pełnomocnika). Jak wynika z analizy wydruku z rachunków bankowych, na rachunek Skarżącego wpłynęły kwoty 8.300 zł (wpływ z dnia 29 marca, 6 i 9 kwietnia 2010 r.) i 10.000 zł (wpływ z dnia 29 marca 2010 r.). Powyższe dane prowadzą do wniosku, że skarżący posiadał środki niezbędne do uiszczenia należnych kosztów sądowych, a tego nie uczynił. Sąd nie znajduje racjonalnego uzasadnienia dla sytuacji, w której skarżący część swoich wydatków traktuje priorytetowo natomiast oczekuje, aby inne były pokrywane z budżetu Państwa. Nie ma przy tym znaczenia, jak podniósł skarżący w sprzeciwie, że powyższe kwoty stanowiły wpłaty z własnych rachunków bankowych. Nie zmienia to bowiem sytuacji swobodnego dysponowania tymi należnościami przez Skarżącego i faktu, że Skarżący miał tym samym realną możliwość poczynienia oszczędności na poczet kosztów postępowania. W tym kontekście również podnoszone przez skarżącego argumenty o konieczności pokrycia ciążących na nim zobowiązań wobec Poczty Polskiej i usług fachowej pomocy prawnej nie mogą być uznane jako przemawiające za zasadnością wniosku. Skoro zaś Skarżący, mając pełną wiedzę o konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, mimo, że miał ku temu możliwości, nie zabezpieczył środków na pokrycie wydatków związanych z toczącym się postępowaniem, to tym samym nie istnieją podstawy do traktowania go w sposób wyjątkowy, usprawiedliwiający przerzucenie na Skarb Państwa obowiązku ponoszenia kosztów za stronę. Uznając zatem, iż w niniejszym przypadku nie zachodziła sytuacja, w której zdobycie środków na uiszczenie kosztów sądowych jest obiektywnie niemożliwe, Sąd na podstawie . art. 245 §1 i 3 oraz art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji.