I SA/Op 522/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. – dalej jako "kpa"), po rozpatrzeniu zażalenia A. P. (dalej: skarżący, strona, zobowiązany) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. z [...] (dalej Naczelnik [...] US w O.) w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 21 kwietnia 2021 r., nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy: Skarżący 10 lutego 2020 r. został ukarany grzywną w drodze mandatu karnego kredytowanego seria [...] nr [...] w wysokości 300 zł. Wobec braku zapłaty należności z tytułu nałożonej grzywny, Naczelnik [...] US w O., jako wierzyciel, po uprzednim bezskutecznym wezwaniu strony do uregulowania tej należności (upomnieniem z 2 lutego 2021 r.), wystawił tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący należność pieniężną w wysokości 300 zł oraz koszty upomnienia w wysokości 11,60 zł. Tytuł wykonawczy został przekazany do realizacji Naczelnikowi US w O., będącego właściwym dla strony organem egzekucyjnym. Organ ten 10 czerwca 2021 r. doręczył stronie odpis ww. tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami z 4 czerwca 2021 r. o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych. Skarżący 10 czerwca 2021 r. wniósł zarzut w postępowaniu egzekucyjnym, podnosząc, że wystawiony tytuł wykonawczy jest bezprawny. Wskazał, że mandat, który otrzymał, został przyjęty pod wpływem szantażu i zastraszenia przez skorumpowanego policjanta. Wyjaśnił przy tym, że 4 lutego 2021 r. złożył on w Komendzie Policji w O. stosowne oświadczenie, odwołujące oświadczenie woli przyjęcia mandatu. Do pisma załączył kserokopie: oświadczenia z 4 lutego 2021 r. skierowanego do Komendy Powiatowej Policji w O., pisma z 12 lutego 2020 r. skierowanego do Sądu Rejonowego w O. oraz przedmiotowego mandatu karnego. Postanowieniem z [...], wydanym na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej: upea) oraz art. 124 kpa, Naczelnik [...] US w O. zgłoszony przez stronę zarzut oddalił. W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził podstaw do stwierdzenia nieistnienia dochodzonego obowiązku. Ze stanu faktycznego sprawy bezspornie wynika, że skarżący przyjął i potwierdził własnoręcznym podpisem odbiór mandatu karnego [...], czego konsekwencją było powstanie obowiązku zapłaty grzywny w wysokości 300 zł. Ponadto, w związku z okolicznościami podnoszonymi przez skarżącego, wystąpiono do Komendy Powiatowej Policji w O. o udzielenie wyjaśnień, czy postępowanie mandatowe, w wyniku którego nałożono przedmiotową grzywnę, przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy i czy o grzywnie rozstrzygnięto prawomocnie. W odpowiedzi Naczelnik Wydziału Ruchu Drogowego KPP w O. poinformował w piśmie z 8 lipca 2021 r., o następujących okolicznościach: 1) powodem nałożenia grzywny było popełnienie przez sprawcę wykroczenia z art. 86 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2021 r., poz. 281 ze zm. - dalej: "kpw"), 2) skarżący wniósł do Sądu Rejonowego w O. wniosek o uchylenie nałożonej grzywny lecz postanowieniem z [...] o sygn. [...] Sąd odmówił uwzględnienia wniosku, 3) skarżący złożył pisemne skargi na funkcjonariuszy obsługujących zdarzenie drogowe, w którym uznano go za sprawcę omawianego wykroczenia. W wyniku przeprowadzonych przez Komendę Powiatową Policji w O., jak również Wydział Kontroli Komendy Wojewódzkiej Policji w K. czynności obie skargi zostały uznane za bezzasadne. Końcowo Naczelnik WRD KPP w O. oznajmił, że wszystkie czynności wykonywane przez funkcjonariuszy Wydziału Ruchu Drogowego KPP w O. podczas obsługi zdarzenia z udziałem A. P., w tym nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego kredytowanego, seria i nr [...] w kwocie 300 zł, były jak najbardziej zasadne i prawidłowe. W konkluzji Naczelnik [...] US w O. stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 upea, bowiem ustalone okoliczności faktyczne, poparte materiałem dowodowym w postaci pisemnych wyjaśnień Naczelnika WRD KPP w O. potwierdzają istnienie egzekwowanego obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...]. W złożonym na to postanowienie zażaleniu skarżący wniósł o uwzględnienie zgłoszonego zarzutu, podtrzymując stanowisko o nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. W uzasadnieniu skarżący ponownie podniósł, że skutecznie odwołał oświadczenie o przyjęciu mandatu. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O. wskazanym na wstępie postanowieniem z [...], utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela z [...]. Jak stwierdził organ, skarżący - co bezsporne - przyjął mandat karny kredytowany seria [...] nr [...] z 10 lutego 2020 r. w wysokości 300 zł, potwierdzając jego odbiór swoim własnoręcznym podpisem. Zgodnie natomiast z treścią art. 98 § 3 kpw uprawomocnienie mandatu karnego kredytowanego następuje z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego, czyli - co do zasady - w dniu jego wystawienia. Wobec powyższego obowiązek istniał i był wymagalny. Zdaniem organu bez wpływu na wynik sprawy pozostawała podnoszona przez skarżącego okoliczność, że złożył on stosowne oświadczenie odwołujące wolę przyjęcia mandatu. W toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego z udziałem KPP w O. organ l instancji uzyskał bowiem informację, że wszystkie wykonywane przez tamtejszych funkcjonariuszy czynności podczas obsługi zdarzenia z udziałem skarżącego, w tym nałożenie przedmiotowego mandatu karnego, były jak najbardziej zasadne i prawidłowe. Z materiału dowodowego wynika, że skarżący wystąpił również do sądu z wnioskiem o uchylenie w/w mandatu karnego. Z postanowienia Sądu Rejonowego w O. z [...] sygn. akt. [...] wynika natomiast, że wniosek o uchylenie mandatu karnego nie został uwzględniony. Nie można zatem uznać za zasadny zarzutu, że dochodzony obowiązek nie istnieje. W skardze na powyższe postanowienie skarżący, domagając się jego uchylenia w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji, podniósł zarzuty naruszenia: 1) prawa materialnego, tj. art. 33 § 2 pkt 1 upea, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi sytuacja związana z nieistnieniem obowiązku, podczas gdy skarżący złożył przed KPP w O. oświadczenie odwołujące przyjęcie mandatu, 2) prawa procesowego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: a) art. 7 kpa, w związku z art. 77 § 1 i art. 80 tej ustawy, polegające na dokonaniu błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oderwaniu od zasad logiki i doświadczenia życiowego, przejawiającej się w uznaniu, że dowody zgromadzone w postępowaniu nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie zachodzi sytuacja związana z nieistnieniem obowiązku, podczas gdy skarżący złożył przed KPP w O. oświadczenie odwołujące przyjęcie mandatu; b) art. 138 § 1 pkt 1 kpa, polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że postanowienie to powinno ulec zmianie lub uchyleniu. 3) błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść orzeczenia, polegający na przyjęciu, że nie doszło do skutecznego odwołania oświadczenia o przyjęciu mandatu przez skarżącego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) - dalej jako: [ppsa], zgodnie z którym decyzja/postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania). Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia powyższych kryteriów Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa w podanym wyżej stopniu. Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli sądowej, jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z [...] utrzymujące w mocy postanowienie wierzyciela z [...], o oddaleniu zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...]. Zgodnie z treścią art. 33 § 1 upea zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, przy czym podstawą zarzutu mogą być wyłącznie okoliczności (przesłanki) wymienione w § 2 tego przepisu (w punktach od 1 do 6). W rozpoznawanej sprawie zgłoszony przez skarżącego zarzut został oparty na przesłance przewidzianej w art. 33 § 2 pkt 1 upea, tj. nieistnienia dochodzonego obowiązku. Stanowisko o bezzasadności egzekucji z tytułu nałożonej grzywny w drodze mandatu karnego skarżący wywodzi z faktu, że złożył on w komendzie Powiatowej w O. pismo, w którym odwołał oświadczenie woli przyjęcia mandatu karnego. Mając na uwadze wynikający z akt stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty oraz wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji są zgodne z prawem. Rację należy bowiem przyznać organom, że zgłoszony przez skarżącego zarzut podlegał oddaleniu, jako bezzasadny, gdyż obowiązek dochodzony na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] istniał i był wymagalny. Jak wynika akt sprawy ww. tytuł wykonawczy obejmuje należność pieniężną w postaci grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego z 10 lutego 2020 r. seria [...]. Zawarta w aktach kserokopia przedmiotowego mandatu nie pozostawia wątpliwości, że skarżący pokwitował jego przyjęcie własnym podpisem. Bezsporna w sprawie jest też okoliczność, że mimo pokwitowania mandatu skarżący nie uiścił grzywny w ustawowym terminie, wobec czego, jak stanowi art. 100 § 12 kpw, ściągnięcie grzywny mogło nastąpić w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie z niebudzących wątpliwości ustaleń dokonanych przez wierzyciela wynikało, że w momencie wszczęcia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego nałożona grzywna była wymagalna, gdyż nie doszło do prawomocnego uchylenia mandatu na podstawie art. 101 § 2 kpw. Skarżący podjął wprawdzie w tym zakresie stosowne środki prawne, jednakże złożony przez niego wniosek o uchylenie w/w mandatu karnego został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Karny z [...] sygn. akt [...]. W tym stanie rzeczy organy administracyjne słusznie przyjęły, że skoro przedmiotowy mandat karny jest prawomocny i nie został uchylony - istnieją pełne podstawy do dochodzenia należności z tytułu grzywny w drodze przymusu. Sąd stwierdza zatem, że nie mają uzasadnionych podstaw zarzuty skargi dotyczące braku wnikliwego zbadania stanu faktycznego sprawy i błędnej oceny dowodów. Z treści skargi oraz pism procesowych skarżącego składanych w toku postępowania wynika, że powyższe zarzuty opierają się na błędnym przekonaniu skarżącego, że pokwitowanie przyjęcia mandatu jest oświadczeniem woli, które w każdej chwili można odwołać zgodnie z art. 61 Kodeksu cywilnego. Takie stanowisko nie znajduje jednak oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Zauważyć trzeba, że mandat karny kredytowany został skarżącemu nałożony w trybie art. 95 § 1 i art. 96 § 1 ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Ustawa ta w Rozdziale 17 "Postępowanie mandatowe" w przepisach od art. 95 do art. 102 zawiera kompletną regulację z zakresu nakładania grzywny w drodze mandatu karnego. Nie zawiera ona żadnych odesłań do prawa cywilnego. Dlatego też przepisu art. 61 Kodeksu cywilnego nie można stosować posiłkowo do postępowania mandatowego. Tym samym zarówno wierzyciel, jak i organ nadzoru prawidłowo oceniły, że podnoszona przez skarżącego okoliczność "odwołania oświadczenia woli o przyjęciu mandatu" nie ma żadnego znaczenia dla oceny legalności postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Brak jest bowiem podstaw prawnych do przyjęcia, że ukarany może skutecznie, jednostronnie odwołać karę za popełnione wykroczenie, składając oświadczenie o odwołaniu woli przyjęcia mandatu. Podobnie, nie znajduje potwierdzenia w obowiązujących przepisach stanowisko skarżącego, że przejawem wadliwości prowadzonego postępowania w sprawie zgłoszonego zarzutu przeciwegzekucyjnego jest brak zbadania przez organy administracyjne prawidłowości postępowania mandatowego, w którym został on ukarany. Jak bowiem wynika z treści art. 9 § 1 kpw, do oceny prawidłowości postępowania mandatowego władny jest wyłącznie właściwy sąd rejonowy. Natomiast Naczelnik [...] US w O. jest uprawnionym jedynie do poboru należności wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego (art. 100 § 1 kpw). Z powyższego wynika, że wierzyciel nie posiada uprawnień i kompetencji do badania słuszności i okoliczności nałożenia mandatu, jak również do jego uchylenia, anulowania bądź zmiany jego wysokości. Nie mogło zostać więc poddane ocenie, jak tego oczekuje skarżący, postępowanie mandatowe, które jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego, a poza tym podlega kontroli sądu rejonowego, co wynika z art. 9 § 1 kpw. Z tych samych względów ocenie organów, jak też tut. Sądu nie podlega prawidłowość postępowania funkcjonariusza policji, wymierzającego grzywnę. Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające z udziałem pracowników KPP w O. nie potwierdziło zasadności kierowanych w tym względzie przez skarżącego zarzutów. Tytułem wyjaśnienia wskazać w tym miejscu należy, że w myśl art. 98 § 1 pkt 2 kpw, w postępowaniu mandatowym można nakładać grzywnę w drodze mandatu karnego kredytowanego, wydawanego ukaranemu za potwierdzeniem odbioru, który staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego. Przepis ten jednoznacznie stanowi, że skutek prawomocności w przypadku mandatu karnego kredytowanego powstaje tylko i wyłącznie z chwilą przyjęcia mandatu i pokwitowania jego odbioru poprzez złożenie własnoręcznego podpisu na blankiecie mandatu. W konsekwencji, z chwilą dokonania tej czynności ukarany przyznaje się do zarzuconego mu czynu i wyraża zgodę na ukaranie za dokonane wykroczenie. Co ważne, nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego jest dopuszczalne wyłącznie za zgodą sprawcy (art. 97 § 2 kpw), który może podjąć decyzję, czy przyjąć mandat i poddać się nałożonej grzywnie, czy też skorzystać z prawa do rozpoznania kwestii odpowiedzialności na drodze postępowania sądowego, gdzie jako strona uzyskuje liczne uprawnienia procesowe. Jednak podjęcie takiej decyzji - gdy zobowiązany do uiszczenia należności wynikającej z mandatu kwestionuje fakt popełnienia wykroczenia lub wysokość grzywny - musi nastąpić najpóźniej na etapie wymierzania tej kary (w momencie wystawienia mandatu). Wówczas sąd powszechny dokonuje ustaleń co do faktu popełnienia, czy też niepopełnienia wykroczenia. Natomiast jeśli sprawca wykroczenia przyjmie i pokwituje odbiór mandatu, jest to równoznaczne z przyjęciem przez niego odpowiedzialności za popełnienie czynu zabronionego i wyrażeniem zgody na ukaranie. Jedynym przysługującym wówczas ukaranemu środkiem prawnym, jaki przewiduje ustawa, jest wystąpienie do sądu z wnioskiem o uchylenie prawomocnego mandatu w trybie art. 101 § 1 kpw. Niemniej jednak wniosek o uchylenie prawomocnego mandatu nie wywołuje procesu w kwestii odpowiedzialności sprawcy, a jedynie kontrolę, czy grzywnę nałożono za czyn będący czynem zabronionym jako wykroczenie. W realiach rozpatrywanej sprawy bezspornym jest, że skarżący przyjął i pokwitował odbiór mandatu karnego, który z tym momentem stał się prawomocny. Wniosek o uchylenie tego mandatu karnego został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z [...] sygn. akt [...]. Nie budzi zatem wątpliwości, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w oparciu o wystawiony tytuł wykonawczy nr [...], egzekwowana należność wynikała z funkcjonującego w obrocie prawnym prawomocnego mandatu karnego kredytowanego z 10 lutego 2020 r. seria [...] nr [...]. Dopiero prawomocne rozstrzygnięcie, które wyeliminowałoby z obrotu prawnego przedmiotowy mandat, mogłoby być podstawą uznania zarzutu nieistnienia obowiązku za uzasadniony. Takiego dowodu skarżący jednak nie przedstawił. Wbrew też przekonaniu skarżącego, złożone przez niego w Komendzie Policji w O. "odwołanie oświadczenia woli o przyjęciu mandatu" jest prawnie nieskuteczne i bez znaczenia dla sprawy. Z unormowań zawartych w ustawie Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia wynika bowiem, że brak jest możliwości kwestionowania prawomocnego mandatu karnego w oparciu o złożone oświadczenie woli o odwołaniu jego przyjęcia, gdyż takiego uregulowania ustawa nie przewiduje. W konsekwencji Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji są zgodne z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na ich wynik. Wbrew zarzutom skargi organy nie naruszyły określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa zasad regulujących postępowanie administracyjne, ponieważ dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany materiał dowodowy. Nieuzasadniony okazał się również zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 upea. Postępowanie przeprowadzone przez organy administracyjne potwierdziło bowiem, że obowiązek nałożony na skarżącego mandatem karnym jest wymagalny i może być skutecznie dochodzony w drodze przymusu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, skargę oddalił.