I SA/Op 525/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gerard Czech Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez M. K. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 22 września 2021 r., wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) [dalej: kpa] - którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 17 sierpnia 2021 r. o zwrocie podania w sprawie umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego seria [...] nr [...] z 14 stycznia 2021 r. w wysokości 50 zł. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 11 maja 2021 r., uzupełnionym 28 czerwca 2021 r., skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu mandatu karnego w wysokości 50 zł. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację zdrowotną, finansową oraz materialną. Do wniosku załączył dokumenty dotyczące swojej sytuacji życiowej. Pismem z 17 czerwca 2021 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu poinformował wnioskodawcę o konieczności uiszczenia wymaganej przepisami prawa opłaty skarbowej w wysokości 10 zł i wezwał go do przedłożenia oryginału dowodu uiszczenia tej opłaty. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zwolnienie z tytułu opłaty skarbowej przysługuje tylko w razie przedstawienia aktualnego zaświadczenia, wydanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej, o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa. W odpowiedzi skarżący przedłożył oświadczenie o stanie majątkowym z 24 czerwca 2021 r. oraz zaświadczenie MOPS w R. z 25 czerwca 2021 r. o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej m.in. z powodu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Postanowieniem z 17 sierpnia 2021 r. organ I instancji, powołując się na art. 261 § 2 kpa, orzekł o zwrocie wniosku z uwagi na nieuiszczenie ww. opłaty. We wniesionym na to postanowienie zażaleniu skarżący negatywnie odniósł się do zasadności obciążenia go opłatą skarbową w wysokości 10 zł, w celu umorzenia grzywny w kwocie 50 zł. Podkreślił przy tym, że jest osobą chorą, niezdolną do samodzielnej egzystencji, a dochód z emerytury w wysokości 555 zł nie wystarcza na przeżycie, stąd niezrozumiałym dla skarżącego jest żądanie od niego opłaty skarbowej. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Dyrektor IAS w Opolu, wskazanym na wstępie postanowieniem z 22 września 2021 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że opłata za dokonanie czynności urzędowej, tj. za wydanie decyzji w przedmiocie ulgi, została ustalona na kwotę 10 zł (art. 1 ust. 1 ustawy o opłacie skarbowej w zw. z poz. 53 załącznika do tej ustawy). Zgodnie natomiast z treścią art. 261 § 1 kpa, jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Z kolei § 2 tego przepisu stanowi, że jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. Organ podniósł, że skarżący, składając wniosek o udzielenie ulgi, nie uiścił należnej opłaty skarbowej, dlatego organ I instancji wezwał go o uiszczenie opłaty w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem zwrotu wniosku. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 22 czerwca 2021 r., jednak nie wykonał on obowiązku, o który został wezwany. W konsekwencji Dyrektor IAS stwierdził, że skoro skarżący nie spełnił wymogu pozwalającego na rozpatrzenie podania (nie uiścił określonej w wezwaniu opłaty skarbowej), to prawidłowo, zgodnie z treścią art. 261 § 2 kpa, organ I instancji postanowieniem z 17 sierpnia 2021 r. zwrócił przedmiotowy wniosek skarżącemu. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do tut. Sądu, w której ponownie powołał się na swą trudną sytuację życiową. Skarżący krytycznie odniósł się do działań organów, podnosząc, że jest człowiekiem bardzo chorym i niezdolnym do samodzielnej egzystencji i że wszystkie inne ciążące na nim zaległości zostały umorzone przez komornika i urząd skarbowy w R. Nadmienił przy tym, że w jego sytuacji jakakolwiek próba dochodzenia grzywny w drodze egzekucji będzie bezskuteczna. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uznać za niezasadną. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej jako: [ppsa], zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania). Badając prawidłowość zaskarżonego postanowienia według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by zostało ono podjęte z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi. Spór między stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w świetle zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych organy podatkowe miały dostateczne podstawy do zwrotu skarżącemu podania w sprawie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego seria [...] nr [...] z 14 stycznia 2021 r. w wysokości 50 zł. Zgodnie z treścią art. 261 § 1 kpa, jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Paragraf 2 tego przepisu stanowi natomiast, że jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. Jak wynika z akt sprawy, skarżący, po wystąpieniu z wnioskiem z 11 maja 2021 r. o udzielenie w/w ulgi, został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez uiszczenie opłaty skarbowej w wysokości 10 zł i przedłożenia dowodu uiszczenia opłaty skarbowej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1a ustawy dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U z 2020 r., poz. 1546 ze zm. - dalej w skrócie: "uos"), opłacie skarbowej podlega, w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej, dokonanie czynności urzędowej na podstawie zgłoszenia lub na wniosek. Zgodnie zaś z załącznikiem do ustawy o opłacie skarbowej, określającym wykaz przedmiotów opłaty skarbowej oraz jej wysokość, stawka opłaty za wydanie decyzji innej, niż wymienione w załączniku, do której mają zastosowanie przepisy kpa, wynosi 10 zł (cz. I poz. 53 załącznika). W świetle zatem w/w regulacji wydanie przez organ na wniosek strony decyzji indywidualnej w przedmiocie udzielenia ulgi (tu: umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym) stanowi bezsprzecznie czynność urzędową w rozumieniu art. 1 ust 1 pkt 1a cyt. ustawy. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że złożony przez skarżącego wniosek o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego - podlegał opłacie skarbowej. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 pkt 1 uos, obowiązek zapłaty opłaty skarbowej od dokonania czynności urzędowej powstaje z chwilą dokonania zgłoszenia lub złożenia wniosku o dokonanie czynności urzędowej. Stosownie zaś do § 3 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zapłaty opłaty skarbowej z dnia 28 września 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. nr 187, poz. 1330) składający wniosek lub pełnomocnictwo albo dokonujący zgłoszenia zobowiązany jest dołączyć dowód zapłaty należnej opłaty skarbowej albo uwierzytelnioną kopię dowodu zapłaty, nie później niż w ciągu 3 dni od chwili powstania obowiązku jej zapłaty. Co istotne, ustawodawca przewidział zwolnienie od obowiązku zapłaty opłaty skarbowej. Zgodnie z art. 7 pkt 5 uos, zwalnia się od opłaty skarbowej osoby, które dokonując zgłoszenia lub składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo wniosek o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji) albo składając dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpis, wypis lub kopię przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący przedstawił wprawdzie zaświadczenie wystawione 25 czerwca 2021 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. o korzystaniu przez niego ze świadczeń pomocy społecznej, jednakże treść tego dokumentu jasno wskazuje, że powodem przyznania mu owych świadczeń nie był stan ubóstwa lecz niepełnosprawność. Nie można zatem uznać, że skarżący udokumentował spełnienie warunków do objęcia go zwolnieniem z opłaty skarbowej, na podstawie art. 7 pkt 5 uos. Wskazać w tym miejscu należy, że w przepisie art. 7 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) określono kryteria udzielania pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa; sieroctwa; bezdomności; bezrobocia; niepełnosprawności; długotrwałej lub ciężkiej choroby; przemocy w rodzinie; potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą; trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; alkoholizmu lub narkomanii; zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; klęski żywiołowej lub ekologicznej. Ubóstwo jest więc jednym z kryteriów przyznania świadczeń, jednak nie jedynym. Tymczasem w analizowanym przepisie art. 7 pkt 5 uos ustawodawca odwołał się wyłącznie do świadczeń uzasadnionych kryterium ubóstwa. Ponadto w przepisie tym wyraźnie również zastrzeżono, że dla skorzystania ze zwolnienia w nim przewidzianego nie wystarczy sam fakt korzystania ze świadczeń pomocy społecznej uzasadnionych kryterium ubóstwa, lecz jednocześnie konieczne jest spełnienie warunku przedłożenia zaświadczenia o korzystaniu z tych świadczeń. Skoro zatem ustawodawca wprowadza taki wymóg, z zaświadczenia przedłożonego przez daną osobę musi jednoznacznie wynikać, że korzysta ona ze świadczeń pomocy społecznej uzasadnionych kryterium ubóstwa. Brak takiego zaświadczenia uniemożliwia skorzystanie ze zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. Tymczasem treść zaświadczenie przedłożonego przez skarżącego do akt sprawy w żaden sposób nie potwierdzała, że spełnia on kryterium ubóstwa. Uznać zatem należy, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu grzywny, nie miał jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że skarżący podlega zwolnieniu z obowiązku uiszczenia należnej opłaty skarbowej na podstawie w/w przepisu. Oceny tej nie podważa okoliczność, że skarżący w toku postępowania informował organ, że żyje w ubóstwie i przedłożył do akt sprawy dokumentację potwierdzającą swą trudną sytuację życiową. Jak już wyżej wskazano, przewidziany w art. 7 pkt 5 uos warunek zwolnienia z opłaty skarbowej jest wymogiem formalnym i zależy od legitymowania się przez chcącego skorzystać z tego zwolnienia aktualnym dokumentem urzędowym w postaci stosownego zaświadczenia, wydanego przez powołany do tego organ (zob. art. 76 kpa). Nie może zatem budzić wątpliwości, że do wydania zaświadczenia o treści, o której mowa w art. 7 pkt 5 uos, jest władny wyłącznie właściwy organ pomocy społecznej, a co się z tym wiąże - jedynie taki organ może dokonać oceny sytuacji materialnej danej osoby pod kątem uprawnienia do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Skoro więc warunkiem skorzystania ze zwolnienia z opłaty skarbowej, przewidzianego w art. 7 pkt 5 uos, jest udokumentowanie stanu ubóstwa stosownym zaświadczeniem, wydanym przez organ pomocy społecznej, ewentualne zastosowanie tego zwolnienia przez organ podatkowy, rozpatrujący wniosek podlegający opłacie skarbowej, ograniczone jest do zbadania, czy osoba domagająca się czynności objętej przedmiotową opłatą, przedłożyła wymagane prawem zaświadczenie do akt sprawy. W żadnej natomiast mierze organ podatkowy nie jest władny do badania sytuacji materialnej wnioskodawcy - z punktu widzenia tego, czy osoba ta spełnia kryteria objęcia jej pomocą społeczną z powodu ubóstwa. Za takim stanowiskiem opowiada się też orzecznictwo (por. wyroki: WSA w Łodzi z 2 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 856/20, WSA w Poznaniu z 8 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1258/21 - dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 871/19 "W art. 7 pkt 5 uos ocena sytuacji materialnej danej osoby jest uzależniona od organu pomocy społecznej. Nie przewiduje się prawa organu, który rozpatruje wniosek podlegający opłacie skarbowej, do prowadzenia postępowania w przedmiocie indywidualnego zwolnienia od takiej opłaty." W realiach rozpatrywanej sprawy oznacza to, że nawet jeśli Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu dysponował materiałem dowodowym wskazującym na osiąganie przez skarżącego dochodów znacznie poniżej kryterium minimum socjalnego, nie mógł we własnym zakresie ocenić jego sytuacji majątkowej i zwolnić go z opłaty skarbowej na podstawie innych przedłożonych dokumentów. W konsekwencji Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Podanie zostało bowiem zwrócone z uwagi na nieuiszczenie, pomimo wezwania, wymaganej opłaty skarbowej. Wbrew zarzutom skargi, podjęte w toku postępowania czynności organów podatkowych nie były przejawem ich złej woli i w żadnym wypadku nie były wymierzone w skarżącego, lecz stanowiły wyraz realizacji obowiązujących norm prawnych. Tym samym wyrażone w skardze krytyczne uwagi pod adresem organów podatkowych nie mają uzasadnionych podstaw. Sąd ze zrozumieniem odnosi się do niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej skarżącego, niemniej jednak obowiązujące w tym zakresie przepisy są jednoznaczne i nie dawały organom możliwości rozpatrzenia wniosku skarżącego bez uprzedniego uiszczenia wymaganej przepisami prawa opłaty skarbowej w wysokości 10 zł. Wobec zatem braku spełnienia przez skarżącego tego obowiązku i z uwagi na brak przedłożenia zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa, organ I instancji, kierując się dyspozycją art. 261 § 2 kpa, nie mógł postąpić inaczej, niż zwrócić podanie skarżącemu. Jak już bowiem wyżej wskazano, wobec jednoznacznej treści przywołanych norm prawnych organ podatkowy nie mógł we własnym zakresie ocenić sytuacji majątkowej skarżącego i zwolnić go z opłaty na podstawie innych przedłożonych dokumentów. Z tych samych powodów zamierzonego skutku nie mogły odnieść również pozostałe argumenty podnoszone przez skarżącego, tj.: że wszystkie inne zobowiązania zostały mu umorzone i że w jego sytuacji ewentualna próba dochodzenia wymaganych należności będzie bezskuteczna. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa, gdyż wbrew temu, co wywodził skarżący, zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne uprawniały organy do zastosowania art. 261 § 2 kpa i w rezultacie do zwrotu jego podania o udzielenie ulgi w postaci umorzenia. Dyrektor Izby prawidłowo zatem ocenił działania organu I instancji jako zgodne z prawem i słusznie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa, orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy. Uzupełniająco Sąd zauważa, że kontrolowane rozstrzygnięcie organu nie zamyka skarżącemu drogi do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym z 14 stycznia 2021 r. [...] oraz do merytorycznego rozpatrzenia takiej sprawy, w przypadku uiszczenia opłaty skarbowej lub dołączenia zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa (podkreślenie Sądu). W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ppsa, oddalił skargę.