I SA/Op 557/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu 8 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za luty 2009 r., postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi M. P. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za luty 2009 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 18.751 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 563 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 282 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 23 listopada 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, posiadającą majątek w postaci lokalu mieszkalnego (jednakże obciążonego hipoteką i poddanego czynnościom egzekucyjnym), utrzymującą się dzięki pomocy rodziców (jak zaznaczył koszty utrzymania mieszkania w wysokości około 600 zł ponosili dotychczas wyłącznie rodzice). Jednocześnie oświadczył, że po śmierci ojca (co miało miejsce w dniu 6 listopada 2015 r.) uzyskuje wsparcie tylko ze strony matki. Poza tym skarżący wskazał, iż ze względu "na wiek i brak właściwych kwalifikacji" nie może uzyskać zatrudnienia. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi skarżący) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 26 listopada 2015 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - szczegółowej informacji na temat dochodów rodzica, który - według oświadczenia zawartego w formularzu PPF – udziela mu wsparcia finansowego, - aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy, z którego wynikałoby, iż jest osobą posiadającą status bezrobotnego, - wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez niego działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez niego podejmowane, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżący przekazał pismo (sporządzone 16 grudnia 2016 r.), w którym oświadczył, że od 14 maja 2013 r. jest osobą bezrobotną (od 15 maja 2015 r. bez prawa do zasiłku), pozostającą od tego okresu na utrzymaniu rodziców (od śmierci ojca 9 listopada 2015 r. na wyłącznym utrzymaniu matki uzyskującej dochody z tytułu emerytury w wysokości około 1.300 zł miesięcznie), że aktualnie koszty utrzymania, w tym czynsz za jego lokal mieszkalny, ponosi matka z dochodów uzyskiwanych z emerytury (w związku z czym, jak twierdzi, nie jest w stanie poza kosztami związanymi z utrzymaniem lokalu mieszkalnego udokumentować kosztów utrzymania), że opłaty za energię elektryczną uiścił "z góry za cały rok" zmarły rodzic, że poza wsparciem matki nie uzyskuje żadnej pomocy, oraz że nie posiada konta bankowego jak też jakichkolwiek oszczędności. W załączeniu skarżący przedłożył zaświadczenie wystawione w dniu 16 grudnia 2015 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w Opolu o zarejestrowaniu jego osoby jako bezrobotnego, a także dowód wypłaty kwoty 1.335 zł z rachunku bankowego posiadanego przez jego matkę G. P. oraz kserokopię zawiadomienia o wysokości opłat za lokal mieszkalny od 1 maja 2016 r. Załączone dokumenty znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Op 556/15. Mając na względzie informację dotyczące sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, a wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy, przekazanego pisma oraz z kserokopii wymienionych dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż zapłata kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie zarówno na etapie skargi do WSA w Opolu jak i mogących mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego przekracza jego możliwości finansowe. W ocenie referendarza, będąc osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wspieraną w bieżącym utrzymaniu jedynie środkami finansowymi pochodzącymi z dochodów matki z tytułu emerytury w wysokości około 1.300 zł, skarżący nie jest bowiem w stanie wywiązać się z obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.