I SA/Op 567/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi D. Z. (dalej skarżąca) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 49.801 zł. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.495 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 748 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 31 lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej (wniosek sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżąca oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez źródła dochodów, osobą samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe i posiadającą lokal mieszkalny o powierzchni 45,20 m². Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony możliwości finansowe jej gospodarstwa domowego. Zatem instytucja prawa pomocy, na co wskazuje treść art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a,. może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 6 sierpnia 2013 r. skarżąca została wezwana do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez nią kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania kosztów) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających jej pokrycie wykazanych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2012 (PIT), - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy odnośnie statusu osoby bezrobotnej, - wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez nią działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są podejmowane. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej przedłożył m.in. pismo sporządzone w dniu 18 sierpnia 2013 r. przez J. N., w którym oświadczył, iż razem ze skarżąca mieszkają, będąc w nieformalnym związku. Jednocześnie oświadczył, że wszystkie rachunki związane z ich utrzymaniem pokrywane są z jego dochodów. Poza wskazanym oświadczeniem pełnomocnik przedłożył również wydruki z konta posiadanego przez J. N. w PKO Bank Polski, a także m.in. kserokopie: wypowiedzenia umowy posiadanego przez skarżącą w PKO Bank Polski rachunku bankowego, wezwania do zapłaty wystawionego przez wspólnotę mieszkaniową, faktur za dostawę gazu, zeznania o wysokości osiągniętego przez skarżącą dochodu w roku podatkowym 2012 (PIT-37). W związku przekazanym oświadczeniem o prowadzeniu wspólnie ze skarżącą gospodarstwa domowego pismem z 6 września 2013 r. wezwano J. N., za pośrednictwem pełnomocnika skarżącej, do przekazania, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, informacji odnośnie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie ze skarżącą wraz z odpowiednimi dowodami, informacji na temat dochodów i przychodów uzyskiwanych przez niego, z uwzględnieniem ich źródeł i wysokości w skali miesiąca i roku, kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego w 2012 r. (PIT), kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r., jeżeli takowa działalność jest prowadzona oraz kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W celu oceny wiarygodności i zasadności wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy uwzględnia się bowiem dochody osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie; i nie ma znaczenia czy między nimi istnieje związek formalny. Stosując się do wezwania pełnomocnik skarżącej przekazał: - kserokopię umowy kredytu hipotecznego udzielonego skarżącej przez PKO Bank Polski (opiewającego na kwotę 153.960,76 franków szwajcarskich [CHF]) i zawiadomienia sporządzonego dnia 2 września 2013 r. przez ten Bank informującego o wysokości miesięcznych rat kredytu (z zawiadomienia wynika, że miesięczna rata kredytu, którego spłata przypada na kolejne ostatnie trzy miesiące 2013 r., stanowi kwotę 589,17 CHF), - kserokopię umowy pożyczki z pakietem ubezpieczeniowym udzielonej skarżącej 2 lipca 2009 r. przez PKO Bank Polski w wysokości 20.000 zł i harmonogramu spłaty tej pożyczki (z harmonogramu wynika, iż miesięczna rata spłaty pożyczki opiewa na kwotę 494,56 zł, zaś miesięczna składka ubezpieczeniowa na kwotę 70 zł), - kserokopie faktur dotyczących dostawy gazu i energii elektrycznej, - kserokopię zawiadomienia sporządzonego przez wspólnotę mieszkaniową o wymiarze opłaty mieszkaniowej (według zawiadomienia opłaty w wysokości 392,20 zł dotyczą kosztów zarządu, dostawy ciepłej i zimnej wody, centralnego ogrzewania i kosztów za gospodarowanie odpadami odnoszącymi się do dwóch osób) oraz rozliczenia skarżącej z tytułu dostarczanych usług związanych z posiadaniem przez skarżącą mieszkania za okres od początku stycznia do końca czerwca 2013 r., - bilans działalności gospodarczej prowadzonej przez J. N. za sierpień 2013 r. i za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. (według przekazanego bilansu J. N. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w we wskazanym powyżej okresie ośmiu miesięcy uzyskał przychody w wysokości 824.356,24 zł, ponosząc koszty w wysokości 771.811,16 zł; natomiast w sierpniu 2013 r. przychody z tej działalności wyniosły 114.148,63 zł, zaś koszty 104.314,42 zł) oraz raport wspomagający wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za sierpień 2013 r, - kserokopię deklaracji podatkowej za miesiąc sierpień 2013 r. (VAT-7), w której wykazano podatek należny w kwocie 11.518 zł przy sprzedaży towarów i usług za ten okres w wysokości 114.149 zł, - kserokopię deklaracji na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za lipiec 2013 r., - kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego przez J. N. dochodu w roku podatkowym 2012 (wykazano za 2012 r. przychód w wysokości 1.118.019,21 zł, zaś koszty w wysokości 1.054.439,16 zł), - wyciąg z rachunku bankowego J. N. prowadzonego w PKO Bank Polski za okres od 24 maja do 23 sierpnia 2013 r., - oświadczenie skarżącej o kosztach utrzymania mieszkania i innych ponoszonych przez nią w gospodarstwie domowym (w oświadczeniu wykazano, że łącznie w skali miesiąca skarżąca ponosi wydatki w wysokości około 3.900 zł, na które składają się koszty związane z: czynszem za mieszkanie w kwocie 392,20 zł, opłatą za energię elektryczną w rozliczeniu półrocznym w wysokości 1.171,76 zł [co stanowi średnio miesięcznie około kwotę 195,30 zł], opłatą za dostawę gazu w kwocie 23,89 zł, zakupem żywności, środków czystości i środków higienicznych w kwocie 500 zł, ratą kredytu w zależności od kursu franka szwajcarskiego w kwocie od 2.050 zł do 2.150 zł, ratą kredytu gotówkowego w kwocie 564,56 zł). W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i przede wszystkim z dostarczonych dodatkowo dokumentów oraz pism zawierających oświadczenia skarżącej i J. N., nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącej instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Dokonując analizy sytuacji gospodarstwa domowego skarżącej pod kątem finansowym należało wskazać przede wszystkim na istniejący w tym gospodarstwie znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły. Potencjał przejawiający w postaci uzyskiwanych przychodów jak i dochodów z działalności gospodarczej osoby prowadzącej wspólnie ze skarżącą gospodarstwo domowe. Otóż, jak wspomniano wyżej, J. N. z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 1.118.019,21 zł, zaś koszty w wysokości 1.054.439,16 zł (różnica stanowiąca dochód - 63.580,05 zł). Z Kolei w okresie pierwszych ośmiu miesięcy 2013 r. przychody z jego działalności gospodarczej wyniosły 824.356,24 zł, dochód 39.468,84 zł, w tym tylko za sierpień 2013 r. przychody osiągnęły skalę 114.148,63 zł, zaś dochody 9.834,21 zł. Przy tym należy podkreślić, iż przy rozpoznawaniu wniosku skala przychodów posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Opisując sytuację finansową gospodarstwa domowego skarżącej należałoby także wskazać na skalę środków pieniężnych wpływających na konto bankowe J. N. prowadzone w PKO Bank Polski, z których pokrywane są wszelkie wydatki ponoszone przez skarżącą związane z jej utrzymaniem. Na podstawie przekazanych wyciągów ustalono, iż na to konto bankowe tylko w miesiącu sierpniu 2013 r. wpłynęły środki pieniężne w wysokości 59.785,41 zł. Zatem nie sposób przyjąć, iż istniejący tak znaczny potencjał finansowy gospodarstwa domowego skarżącej nie umożliwia jej zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak znikomą część środków pieniężnych, którymi obraca się w jej gospodarstwie domowym. Jednocześnie należy podnieść, iż ze środków finansowych pochodzących z działalności gospodarczej prowadzonej prze J. N. regulowane są także znaczne obciążenia finansowe skarżącej związane ze spłatą rat kredytu i pożyczki (rat kredytu w kwocie od 2.050 zł do 2.150 zł miesięcznie, rat pożyczki w kwocie 564,56 zł), co świadczy również o znacznym potencjale finansowym gospodarstwa domowego skarżącej rozpatrywanym w kontekście możliwości wywiązania się przez nią z obowiązku uiszczenia wymaganych kosztów sądowych. W tym względzie ważnym podkreślenia jest to, że w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mogą mieć priorytetu przed kosztami sądowymi. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.