I SA/Op 571/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant: St. referent Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi W. D. i R. D. na zarządzenie Wójta Gminy Turawa z dnia 1 lipca 2024 r., nr OR.0050.120.2024 w przedmiocie ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków oddala skargę. W. D. i R.D. (dalej jako: "skarżący" lub "strony") zaskarżyli czynność Wójta Gminy Turawa (dalej jako: "organ" lub "Wójt") z dnia 1 lipca 2024 r., nr. OR.0050.120.2024, w przedmiocie ujęcia, w Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej jako: "GEZ"), nieruchomości stanowiącej ich własność, położonej w K. przy ul. [...] (działka nr a), przyjętej do GEZ zarządzeniem Nr [...] Wójta Gminy Turawa z dnia 1 lipca 2024 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Turawa. W skardze zostało podniesione przez skarżących, że art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292, z późn. zm. - dalej jako: "ustawa") jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie jakim ogranicza prawo własności przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ. Podnieśli, że przyjęte rozwiązania nie zapewniają właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Zdaniem skarżących organ nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył prawidłowo sprawy w świetle art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691- dalej jako: "k.p.a."). Przytoczyli definicję legalna zabytku z art. 3 pkt 1 ustawy. Zarzucili organowi, że nie przeprowadził wartościowania obiektu, czyli oceny czy spełnia on wymogi ustawowe, w tym czy jego zachowanie leży w interesie społeczny ze względu na posiadaną wartość historyczną i naukową. Dalej, skarżący wskazywali, że ich budynek nie spełnia kryteriów wpisu do rejestru zabytków, ponieważ na tle innych obiektów zlokalizowanych w miejscowości K.: "nie wyróżnia się swoimi wartościami artystycznymi, historycznymi, naukowymi; obecny stan techniczny budynku nie pozwala na jego eksploatację; przy kolejnym remoncie drogi powiatowej i związanej z tym budowie ścieżki rowerowej został podniesiony poziom gruntu - obecnie na pierwotnej wysokości okien; w przyszłości celem zachowania funkcjonalności gospodarstwa budynek jest planowany do wyburzenia; jako właściciele skarżący nie posiadają zasobów finansowych, zapewniających doprowadzenie obiektu do oryginalnego stanu, w którym mogłaby nastąpić pierwotna forma zarówno użytkowania, jak i utrzymywania w pełnej sprawności i bezpieczeństwie budynku". Skarżący podnieśli również, że sporządzenie dokumentu Karty Adresowej Zabytku Architektury i Budownictwa dla Gminnej Ewidencji Zabytków, nastąpiło na podstawie nieprawdziwych danych dotyczących zarówno działki (działek) ewidencyjnej, numeracji budynku, jak i wskazania właściciela, co nastąpiło poza wiedzą i zgodą skarżących. W odpowiedzi na skargę z dnia 17 lutego 2025 r., działający w imieniu i na rzecz organu (pełnomocnictwo k. 14 akt sądowych) adwokat . P. P., wniósł o oddalenie skargi z uwagi na jej bezzasadność. W uzasadnieniu wskazał, że budynek położony w K. przy ul. [...] znajdował się w gminnej ewidencji zabytków już w 2005 r. i już wtedy została dla ww. obiektu sporządzona karta zabytku. Ponadto - co należy podkreślić - wyjaśnił, że przedmiotowy budynek ujęty jest także w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Informacje, że przedmiotowy obiekt uwzględniony jest w GEZ znajduje się również w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego przyjętym uchwałą Nr [...] Rady Gminy w Turawie z dnia [...] r., a także w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obszaru administracyjnego wsi K. i części miejscowości W., przyjętym uchwałą Nr [...] Rady Gminy w Turawie z [...] Również w nieobowiązującym już miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Gminy Turawa z dnia 30 kwietnia 1993 r. (uchwała Rady Gminy Turawa Nr [...]) znajduje się informacja, że przedmiotowy budynek jest obiektem zabytkowym. Pełnomocnik organu podniósł ponadto, że GEZ została przyjęta na podstawie zarządzenia Nr [...] Wójta Gminy Turawa z dnia 1 lipca 2024 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Turawa. Wykaz obiektów stanowił załącznik do tego zarządzenia. Podstawę do zakwalifikowania przedmiotowego budynku jako zabytku stanowiły jego wartości historyczne. Postanowieniem z dnia 4 października 2025 r., sygn. akt I SA/Op 127/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm. - dalej jako: "p.p.s.a.") odrzucił skargę. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarżący wnieśli skargę z uchybieniem terminu. Od postanowienia WSA w Opolu z dnia 10 kwietnia 2025 r. skarżący wnieśli zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 czerwca 2025 r., sygn. akt II OZ 949/25 uchylił zaskarżone postanowienie tut. Sądu z dnia 10 kwietnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że włączenie karty adresowej zabytku do GEZ jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W niniejszej sprawie ma to istotne znaczenie, gdyż zgodnie art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może jednak uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sąd pierwszej instancji nie uwzględnił w zaskarżonym orzeczeniu, że uchybienie terminu nie wiąże się z obligatoryjnym odrzuceniem skargi. Podkreślenia bowiem wymaga fakt, iż charakter działań podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1-3 ustawy nie jest jednolity w orzecznictwie sądów administracyjnych. Uznanie bowiem, że GEZ stanowi akt z zakresu administracji publicznej (art. 100 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym) oznaczać mogłoby, że termin do wniesienia skargi zachowany byłby w każdym czasie. Stanowisko o tym, że wobec m.in. niejednolitości orzecznictwa, sądy administracyjne powinny rozważać w tego typu sprawach przesłanki stosowania art. 53 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. jest już ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dalej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, za wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., P 12/18, że art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy, w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Brak zapewnienia właścicielowi możliwości zajęcia stanowiska odnośnie wpisania nieruchomości do GEZ stanowi naruszenie fundamentów demokratycznego państwa prawnego, jakim jest możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż z treści art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika, aby prawo do sądu miało możliwie jak najszerszy zakres. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że brak realnej oceny możliwości zastosowania normy z art. 53 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., przy niejednolitym orzecznictwie sądów administracyjnych w sprawach tego typu, stanowić może o pozbawieniu skarżących przysługującego im prawa do sądu. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że rozpoznając skargę związany był wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2025 r., sygn. akt. II OZ 949/25, uchylającym poprzednio wydane postanowienie tut. Sądu o odrzuceniu skargi. Ponowna kontrola zaskarżonej czynności przeprowadzona została z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 190 p.p.s.a. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. w zw. z art. 197 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zacytowane przepisie pojęcie "wykładnia prawa" należy rozumieć wąsko, jako wyjaśnienie znaczenia prawa. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe. Obowiązek podporządkowania się przez sąd pierwszej instancji ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego może być wyłączony jedynie w wyjątkowych sytuacjach - które w rozpoznawanej sprawie nie miały miejsca - a mianowicie tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Z tych też względów w ramach ponownego rozpoznania sprawy wojewódzki sąd administracyjny, będąc związany wykładnią przepisów przedstawioną w wyroku NSA, nie może dokonywać własnej ich interpretacji, a podjęte rozstrzygnięcie uwzględnić musi zaprezentowaną przez NSA ocenę prawną, ze wszystkimi wynikającymi z nich konsekwencjami prawnymi (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 10 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Op 416/24). Sąd, był zatem związany poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego z ww. postanowienia z dnia 24 czerwca 2025 r., iż w przedmiotowej sprawie należało ocenić, czy wniesienie z uchybieniem terminu skargi na czynność organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nastąpiło bez winy skarżących. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził. Na gruncie rozpoznawanej sprawy obowiązywała regulacja art. 53 § 2 p.p.s.a. stanowiąca, że jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W przedmiotowej sprawie zaskarżoną czynność Wójt podjął dnia 1 lipca 2024 r. O zamiarze podjęcia takiej czynności skarżący zostali poinformowani pismem z dnia 17 maja 2024 r. W efekcie czego pismem z dnia 1 czerwca 2024 r. skarżący, nie zgadzając się z takim zamierzeniem, złożyli sprzeciw. Następnie, pismem z dnia 25 września 2024 r. skarżący ponowili żądanie nieujmowania ich nieruchomości w GZE. Organ pismem z dnia 11 października 2024 r. poinformował skarżących, że Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w odpowiedzi na złożony wniosek przez Urząd Gminy Turawa o nie ujmowanie w GEZ przedmiotowego budynku, negatywnie zaopiniował ten wniosek. Pismo z dnia 11 października 2024 r. zostało doręczone skarżącym w dniu 23 października 2024 r., co potwierdza pocztowe potwierdzenie odbioru przesyłki (por. karta nr 63 akt sądowych). Na gruncie kontrolowanej sprawy, przyjmując najkorzystniejszą dla skarżących opcję daty, od której należy liczyć termin 30 dni do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, skarżący powinni wnieść skargę do sądu administracyjnego do dnia 22 listopada 2024 r. Skarga złożona została w tut. Sądzie 13 stycznia 2025 r. (por. prezentatę Sądu, karta nr 2 akt sądowych), co oznacza, że skarga została wniesiona po terminie. Nie mogły jednak umknąć uwadze Sądu wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego z ww. postanowienia z dnia 24 czerwca 2025 r. akcentujące konieczność objęcia prawem do sądu możliwie jak najszerszego zakresu spraw i wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawnego dyrektywy interpretacyjnej zakazującej stosowania zawężającej wykładni prawa do sądu. Mając je na uwadze Sąd skorzystał z uprawnienia, o którym mowa w art. 52 § 3 zdanie drugie p.p.s.a., i uznał, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności wskazujące na brak winy stron w uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. Za wiążącym Sąd w niniejszej sprawie poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2025 r., powtórzyć przyjdzie, że prezentowana w orzecznictwie rozbieżność co do charakteru działań organu podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1-3 ustawy, brak jego jednolitości, przy braku pouczeń w pismach organu kierowanych do skarżących, co do możliwości i terminu zaskarżenia czynności, mogła wywołać u skarżących uzasadnione wątpliwości, co od trybu zaskarżenia włączenia spornych budynków do GEZ i skutkować przyjęciem przez stronę skarżącą, że termin do wniesienia skargi jest zachowany w każdym czasie. Owa rozbieżność stanowisk, co do charakteru działań organu podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1-3 ustawy, mogła wywołać u skarżących przekonanie, że przedmiotem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego mogą uczynić zarządzenie (tj. akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.), a nie czynność tego organu. Skargę na ten akt, zgodnie z art. 53 § 2a p.p.s.a., można wnieść w każdym czasie. Z tych przyczyn Sąd uznał, że skarżącym nie sposób przypisać zawinionego działania w złożeniu skargi po terminie, a tym samym skarga mogła zostać merytorycznie rozpoznana przy zastosowaniu art. 52 § 3 zdanie drugie p.p.s.a. Natomiast dokonana przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej czynności wykazała, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej bezskuteczności. Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od przypomnienia, że materialnoprawną podstawę działania organu w zakresie włączenia karty adresowej nieruchomości - domu położonego w K. przy ul. [...] (działka nr a), włączonej na podstawie zarządzenia Nr [...] Wójta Gminy Turawa z dnia 1 lipca 2024 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Turawa, w załączniku pn. "wykaz zabytków nieruchomych" pod poz. [...] - stanowiły przepisy cyt. już wyżej ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zwanej nadal "ustawą". Zgodnie z art. 22 ust. 4 ustawy wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Stosownie natomiast do art. 22 ust. 5 ustawy w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Z powyższych regulacji wynikają trzy różne podstawy włączenia danej nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków. Wybór jednej z nich determinuje zaś dalsze działania organu gminy. W przypadku zabytków już znajdujących się w rejestrze zabytków lub w wojewódzkiej ewidencji zabytków (art. 22 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy) działania te mają charakter związany i opierają się na zasadzie automatyzmu (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 1166/21). W tych przypadkach ustawodawca nie pozostawia organowi swobody odnośnie ujęcia w ewidencji gminnej zabytku wpisanego do rejestru, jak i w przypadku ujęcia w ewidencji gminnej zabytku wpisanego do ewidencji wojewódzkiej. Innymi słowy, organ gminy nie może nie wpisać do ewidencji gminnej zabytku, który znajduje się w rejestrze zabytków bądź w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Swoisty automatyzm w działaniach organów znajduje swoje uzasadnienie, zapewnia bowiem spójność w zapisach ewidencji gminnej, jak i w wojewódzkiej. Odmiennie kwestia wpisu do ewidencji kształtuje się jeżeli chodzi o art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy. Przepis ten dotyczy włączenia do GEZ innych zabytków nieruchomych, które nie zostały dotąd ujęte w żadnej ewidencji. W myśl tego, wpis następuje w przypadku zgodnych stanowisk wójta (burmistrza, prezydenta miasta) i wojewódzkiego konserwatora zabytków, co do zasadności ujęcia zabytku w ewidencji. Sąd jest też związany stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z ww. postanowienia z dnia 24 czerwca 2025 r., że włączenie karty adresowej zabytku nieruchomego do GEZ, na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1-3 ustawy jest, wynikającą z przepisów prawa, czynnością z zakresu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Na gruncie kontrolowanej sprawy stwierdzić należy, że sporna nieruchomość położona w K. przy ul. [...] (działka nr a), stanowiąca własność skarżących, zgodnie z dołączonym do pisma Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 11 czerwca 2024 r. wykazem obiektów zabytkowych nieruchomych zawierającym wszystkie obiekty zabytkowe nieruchome wpisane do rejestru zabytków i ujęte w wojewódzkiej ewidencji zabytków zlokalizowane na obszarze gm. Turawa, jest w nim ujęta pod poz. [...] (k. 4 akt admin). Gmina w odpowiedzi na skargę wyjaśniła, że sporna nieruchomość jest już ujęta w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Podkreślić należy, że twierdzeniom tym skarżący nie oponowali i nie przedstawili dowodów przeciwnych. Mając zatem na uwadze powyższe ustalenia oraz treść cytowanego art. 22 ust. 5 pkt. 1 i 2 ustawy stwierdzić należy, że wpis spornego obiektu do GEZ był obligatoryjny i automatyczny. Nadmienić należy, że w reakcji na sprzeciw skarżących wobec zamiaru włączenia ich nieruchomości do GEZ, wniesiony do Urzędu Gminy Turawa w dniu 28 czerwca 2024 r. Wójt, odrębnym pismem z 12 lipca 2024 r., wystąpił do Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wydania opinii na temat wyłączenia z GEZ m.in. budynku zlokalizowanego w K. przy ul [...]. Opolski Konserwator Zabytków wyłączenie to zaopiniował negatywnie w piśmie z dnia 26 września 2024 r., o czym skarżący dowiedzieli się z pisma organu z dnia 11 października 2024 r. W ocenie Sądu zarzuty zawarte w skardze odnoszące się do nieprawdziwych informacji zawartych w karcie adresowej zabytku są niezasadne. Mając za przedmiot dane zawarte w karcie zabytku z 2005 r. Karta ta została dołączona do pisma organu z dnia 18 czerwca 2024 r. w celu wyjaśnienia skarżącym, że budynek położony w K. przy ul. [...], ujęty był już uprzednio w GEZ. Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56 - dalej jako: "rozporządzenie") weryfikacji danych zawartych na kartach GEZ dokonuje organ prowadzący ewidencję. Nowa karta adresowa dla tego (budynku) obiektu została sporządzona w dniu 6 marca 2024 r. i stanowiła załącznik do odpowiedzi organu na skargę (k. 22 akt sądowych). Nowa karta adresowana z dnia 6 marca 2024 r. nie zawiera opisanych w skardze wadliwości. Zarzuty podniesione w skardze, wobec danych zamieszczonych w karcie adresowej, odnoszą się zatem do nieaktualnej, historycznej już wersji karty z 2005 r., co umknęło uwadze skarżącym. Odnosząc się z kolei do zarzutów skargi w zakresie niezgodności procedury wpisu do GEZ z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 1 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Sąd wyjaśnia co następuje. W przytoczonym w skardze wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., P 12/18, stwierdzono niezgodność art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak, jak zostało wykazane powyżej, w przedmiotowej sprawie wpis do GEZ odbył się na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy. Zaskarżona czynność leży zatem zasadniczo poza zakresem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego. Warto jednak zwrócić uwagę, że przywołany w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wydany w odniesieniu do pytania zadanego na tle regulacji obowiązujące sprzed dokonania zmian w przepisach wykonawczych. Do 2019 r. nie było prawnego obowiązku powiadamiania właścicieli nieruchomości o wpisie do GEZ. Stan prawny uległ zmianie w trakcie postępowania przed Trybunałem, w wyniku nowelizacji rozporządzenia w 2019 r., która weszła w życie 19 października 2019 r. (zob. pkt 2 cz. III uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., P 12/18). Rozporządzenie to zmieniono jego nowelizacją z dnia 10 września 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1886). Po nowelizacji rozporządzenie zyskało nowy § 18b. Stanowi on obecnie, że o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza (ust. 1). Zawiadomienie takie musi mieć miejsce co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku do GEZ (ust. 2). Analiza akt administracyjnych wskazuje, że na gruncie kontrolowanej sprawy organ dopełnił wskazanych w rozporządzeniu czynności proceduralnych i umożliwił stronom czynny udział w postępowaniu włączenia do GEZ karty adresowej ich nieruchomości, czego potwierdzeniem jest korespondencja organu ze skarżącymi. Pismem z dnia 17 maja 2024 r. organ zawiadomił bowiem skarżących o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do GEZ. Następnie, w reakcji na sprzeciw wyrażony przez skarżących pismem z dnia 1 czerwca 2024 r., organ odpowiedział im pismem z dnia 18 czerwca 2024 r. Wyjaśnił m.in., że przedmiotowy budynek został już uprzednio ujęty w GEZ, załączając równocześnie kartę adresową zabytku z 2005 r. Podkreślenia wymaga, że w toku wszystkich czynności organ umożliwiał skarżącym aktywny udział i dał możliwość wyrażenia swoich zastrzeżeń. Nie można więc stwierdzić, że organ w jakikolwiek sposób uchybił obowiązkom proceduralnym wskazanym w § 18b rozporządzenia. Jednocześnie skarżący zaniechali zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem. Na rozprawie na pytanie Sądu skarżący oświadczyli, że po tym, jak zostali powiadomieni pismem z dnia 17 maja 2024 r. o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do GEZ nie byli w Urzędzie Gminy Turawa i nie widzieli karty adresowej zabytku z 2024 r. Na pytanie Sądu R. D. oświadczył, że w skardze podnosił zarzuty opierając się na karcie adresowej zabytku z 2005 r. Nie można zatem skutecznie twierdzić, że postępowanie toczyło się bez udziału skarżących. Ponadto Wójt wypełnił obowiązek współdziałania (por. § 18 rozporządzenia) z Opolskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków opiniując karty adresowe zabytków nieruchomych planowanych do ujęcie w GEZ, co potwierdza pismo Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 11 czerwca 2024 r. W ocenie Sądu to, czy dany obiekt odznacza się cechami warunkującymi jego zakwalifikowanie jako zabytek, należy do kompetencji organu. Wpis do GEZ powinien obiektywnie odzwierciedlać stan faktyczny, mający pokrycie w zebranych dowodach. Dlatego zgodzić się należy z poglądem prawnym wyrażonym w wyroku WSA w Krakowie z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 1295/24, gdzie stwierdzono, że wpis do GEZ nie może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, musi on nastąpić o stwierdzeniu przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną ochroną. W toku postępowania Wójt ustalił okoliczność mające w sprawie znaczenie prawne i nie można twierdzić, że postępowanie było pobieżne, czy też obarczone brakami. Przede wszystkim ustalono to, że sporna nieruchomość, położona w K. przy ul. [...] (działka nr a), jest już ujęta w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Ustaleniu temu strony nie oponowały i nie przedstawiły dowodów przeciwnych. Dalej ustalono także cechy uzasadniające objęcie spornego budynku szczególną ochroną. Karta adresowa zabytku (k. 22 akt sądowych) zawiera wymagane prawem elementy opisujące jego cechy właśnie jako zabytku w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy ["(...) zabytek - nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (...)"]. Wartość historyczna obiektu jest oceniana przez pryzmat jego walorów dokumentacyjnych dla określonych zdarzeń historycznych. Jeśli nadto ze względu na interes społeczny czyli korzyść, jaką może przynieść społeczeństwu zachowanie zabytku, występuje konieczność zachowania którejś (choćby jednej) z powyższych wartości, mamy do czynienia z zabytkiem. Podkreślenia również wymaga, że z definicji legalnej zabytku w żaden sposób nie wynika, iż zabytkiem może być tylko taki obiekt, którego wartości historyczne, wyróżniając się ponad inne obiekty zlokalizowane w miejscowości K. W karcie adresowej wskazano na okoliczności potwierdzające wartość historyczną zabytku w poz. 8 karty: ["(...) Historia: Dom z około 1890 r.; Opis: Budynek na planie wydłużonego prostokąta, murowany z poddaszem, kryty dachem dwuspadowym. Zachowane historyczne poszycie dachowe - dachówka ceramiczna. Obiekt tynkowany. Zachowana drewniana stolarka okienna. Detal w postaci dekoracyjnych i gzymsów; Wartości: Obiekt posiada wartości historyczne związane z zachowaniem struktury budowlanej. Wartości artystyczne wynikają z dekoracyjnej elewacji (...)"], a w poz. 9 karty: stan zachowania i postulaty dotyczące konserwacji ["(...) Stan zachowania: Stan zachowania obiektu dostateczny. Postulaty dotyczące konserwacji: zachować bryłę obiektu, elementy wystroju elewacji, historyczne materiały budowlane; wszelkie prace prowadzić w ścisłym porozumieniu z WKZ w Opolu oraz z uwzględnieniem zachowania charakteru historycznego zabytku; wykonać konserwację elewacji; wykonać konserwacje pokrycia dachowego; przeprowadzać okresowe kontrole stanu technicznego; utrzymać zabytek i jego otoczenie w jak najlepszym stanie; korzystać z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości (...)"]. W poz. 11 karty adresowej pominięto jej zatwierdzenie popisem Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków gdyż, jak wynika z § 17 ust. 1 pkt 11 i ust. 2 oraz objaśnień we wzorze karty adresowej zabytku nieruchomego określonego w załączniku nr 6 do rozporządzenia, zatwierdzenie to jest wymagane tylko wtedy gdy dotyczy zabytków niewpisanych do rejestru zabytków i niewłączonych do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Stanowisko, że sporny obiekt posiada cechy zabytków podzielił również wyspecjalizowany organ ochrony zabytków Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który, w piśmie z dnia 26 września 2024 r. odmawiającym wyłączenie przedmiotowego budynku z GEZ stwierdził, że: "(...) pomimo przeprowadzonych prac modernizacyjnych polegających m.in. na wymianie stolarki okiennej, drzwiowej, zmianie kolorystyki elewacji, wymianie pokrycia dachu, obiekt ten zachował cechy zabytkowe, na które został ujęty w ewidencji zabytków będąc przykładem charakterystycznej zabudowy wiejskiej końca XIX i początku XX w. (...)". Skarżący nie przedstawili przed Sądem dowodów na poparcie swoich twierdzeń, przeciwnych do ww. ustaleń dokonanych przez organy ochrony zabytków. W postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność polegającą na włączeniu zabytku do gminnej ewidencji zabytków, dopuszczalne byłoby badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona. Dlatego, zdaniem Sądu, także i te zarzuty skarżących, koncentrujące się na wytykaniu wad postępowania dowodowego i twierdzeniu jakoby sporny obiekt nie spełniał ustawowych wymogów uznania go za zabytek, nie mają pokrycia w zebranym materiale dowodowym. Podnoszone w skardze okoliczności dotyczące: obecnego stanu technicznego budynku niepozwalające na jego eksploatację; podniesienie przy remoncie drogi powiatowej i związanej z tym budowie ścieżki rowerowej do poziomu gruntu - obecnie na pierwotnej wysokości okien i utrudnienia ze stromym wjazdem, plany inwestycyjne w zakresie zachowania funkcjonalności gospodarstwa w tym wyburzenia budynku; brak zasobów finansowych, zapewniających doprowadzenie obiektu do oryginalnego stanu, w którym mogłaby nastąpić pierwotna forma zarówno użytkowania, jak i utrzymywania w pełnej sprawności i bezpieczeństwie budynku, są wszystko okolicznościami, które w rozpoznawanej sprawie nie mają znaczenia prawnego. Nie są, bowiem ujęte w hipotezie normy prawa materialnego, która w sprawie miała zastosowanie. Postępowanie w sprawie ujęcia w GEZ nieruchomości stanowiącej własność skarżących nie jest postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym i toczy się na zasadach określonych w k.p.a. Przepisy kodeksu nie mają do niego zastosowania. Dlatego Wójt nie mógł naruszyć wskazanego w skardze art. 77 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem www.nsa.gov.pl.