I SA/Op 621/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Ś. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. Ś., S. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania potrącenia wierzytelności na poczet zobowiązań w podatku od nieruchomości za 2003 r., postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. Przedmiotem skargi E. Ś. (dalej zwanej skarżącą), jak też jej męża S. Ś., jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania potrącenia wierzytelności na poczet zobowiązań w podatku od nieruchomości za 2003 r. W związku z tym skarżący etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązani są - zgodnie z postanowieniami § 2 ust 1, pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 22 lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że wraz z mężem, z którym prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe, uzyskują dochody (pochodzące ze świadczenia przedemerytalnego oraz emerytury) w wysokości 1.559,19 zł netto (tj. po potrąceniu podatku, składki i zajęciu części dochodów przez komornika), ponosząc zarazem stałe koszty bieżącego utrzymania w łącznej kwocie 1.604,14 zł (związane z zakupem żywności, środków higieny, energii elektrycznej, gazu i lekarstw oraz dojazdem do lekarzy specjalistów, podatkiem od nieruchomości, opłatą za wodę i ścieki). W dalszej części wniosku skarżąca oświadczyła, że posiada dom mieszkalny o powierzchni [...] m² (wartości około 250.000 zł) oraz nieruchomość o powierzchni [...] m² (wartości około 12.000 zł). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (skierowane przykładowo do osób, których dochody są tak niewielkie, że pokryć są w stanie jedynie niezbędne koszty utrzymania). Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jej gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 25 lutego 2016 r. wezwano skarżącą do przekazania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i męża w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, energii elektrycznej, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - dokumentów potwierdzających źródło i wielkość dochodów wykazanych w formularzu PPF, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w latach 2014 i 2015 (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżąca wraz z mężem przekazali pismo (sporządzone 16 marca 2016 r.), w którym oświadczyli, że miesięcznie na wydatki związane z zapłatą podatku od nieruchomości, opłatą za odprowadzenie ścieków oraz z zakupem opału, gazu, wody, energii elektrycznej, usług telekomunikacyjnych i lekarstw przeznaczają dochody w wysokości 775,05 zł, zaś na koszty związane z zakupem żywności, środków czystości, ubrań i na dojazdy do lekarzy specjalistów (zakup paliwa do samochodu) dochody w kwocie 784,17 zł. Jednocześnie oświadczyli, iż S. Ś. nie posiada konta w banku, natomiast na koncie skarżącej dokonano zajęcia w ramach toczącej się egzekucji. W załączeniu do pisma skarżący przedłożyli kserokopie zeznania o wysokości dochodu osiągniętego w 2014 r. (PIT-36), przekazu potwierdzającego pobranie przez niego świadczenia emerytalnego w kwocie 619,08 zł, decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o waloryzacji od 1 marca 2015 r. świadczenia rentowego pobieranego przez skarżącą wraz z zestawieniem miesięcznych potrąceń tego świadczenia, skierowania do szpitala i karty informacyjnej leczenia szpitalnego, a także kserokopie faktur wraz dowodami dokonania zapłaty należności za wodę, ścieki, energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne, gaz, węgiel, leki oraz podatku od nieruchomości. W ocenie referendarza informacje oraz dane zwarte zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w opisanych wyżej dokumentach wskazują na wyjątkową sytuację skarżącej i jej rodziny w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 1 p.p.s.a. Wynika z nich bowiem, iż obecnie w gospodarstwie domowym skarżącej uzyskiwane są dochody pochodzące jedynie ze świadczeń przedemerytalnych i rentowych, które na skutek czynności egzekucyjnych ograniczone zostały do kwoty 1.559,19 zł (przedmiotem egzekucji jest świadczenie rentowe skarżącej). Jednocześnie dokonując analizy kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania wykazanych przez skarżącą ustalono, iż skala tych kosztów obciąża w całości uzyskiwane dochody, tym samym nie dając skarżącej możliwości wygenerowania jakichkolwiek środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Na wyjątkową w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje również powoływany przez skarżącą stan zdrowia jej męża, który uniemożliwia mu podjęcie dodatkowej pracy zarobkowej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.