I SA/Op 67/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Zamojska – Jaszczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia spod zajęcia środków na rachunku bankowym oraz odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 18 listopada 2011r. nr [...] w zakresie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie w uchylonym zakresie nie może być wykonane. Wnioskiem z dnia 19 października 2011 r., złożonym w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Opolu, P. K. (dalej zwany skarżącym) zwrócił się o zwolnienie z zajęcia konta osobistego w Banku Śląskim w [...]. Motywując wniosek powołał się na okoliczność prowadzonej skutecznie przez organ egzekucyjny egzekucji z wojskowej renty inwalidzkiej, oraz fakt, iż prowadzone postępowanie uniemożliwia mu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo skarżący wniósł również o umorzenie kosztów egzekucyjnych, uzasadniając żądanie swą aktualną sytuacją majątkową. Jak wynikało z akt sprawy, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu jako organ egzekucyjny prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kluczborku, obejmujących należności z tytułu podatku VAT za okres od maja do września 2009 r. Na podstawie tych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12a ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm. - zwanej dalej "ustawą egzekucyjną"), dokonując w dniach 26 lipca 2011 r. i 9 sierpnia 2011 r. zajęcia w Wojskowym Biurze Emerytalnym w Katowicach wojskowej renty inwalidzkiej zobowiązanego Nadto, na podstawie tytułu wykonawczego [...] dokonano w dniu 26 lipca 2011 r. zajęcia środków na rachunku bankowym skarżącego w ING Banku Śląskim ([...]). Rozpoznając wniosek, organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela- Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kluczborku o zajęcie stanowiska w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego, który, postanowieniem z dnia 7 listopada 2011 r. Nr [...], wyraził swoją zgodę. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 18 listopada 2011r. Nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, działając w oparciu m.in. o art. 13 ustawy egzekucyjnej, zwolnił spod zajęcia środki na rachunku bankowym zobowiązanego. Jednocześnie, w zakresie żądania skarżącego dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych, w oparciu o art. 64e ustawy egzekucyjnej Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Uzasadniając swe stanowisko organ egzekucyjny wskazał na brak przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku i zwrócił uwagę m.in. na fakt, że skarżący, pomimo wielu ciążących na nim zobowiązań, w dniu 14 kwietnia 2011 r. zawarł umowę pożyczki, powodując tym samym dodatkowe obciążenie budżetu domowego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący w złożonym zażaleniu zakwestionował prawidłowość stanowiska organu egzekucyjnego w zakresie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wskazał, że dotychczasowe obciążenie finansowe związane z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych uniemożliwia mu poniesienie kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podniósł, że zaciągnięta w banku pożyczka została przeznaczona na poczet zaspokojenia kosztów postępowania sądowego dotyczącego przedmiotowych zaległości podatkowych, a także na pokrycie kosztów kształcenia syna. Stwierdził także, że za zastosowaniem instytucji wynikającej z art. 64e ustawy egzekucyjnej przemawia ważny interes publiczny, gdyż podejmował on radykalne kroki aby spłacić zaległe zobowiązania (sprzedaż mieszkania), co ostatecznie doprowadziło do tego, że zastosowany przymus egzekucyjny nie był konieczny do wykonania zobowiązania. W wyniku rozpoznania zażalenia, postanowieniem z dnia 9 stycznia 2012 r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, podzielając jego stanowisko, iż w sprawie nie zaistniała żadna przesłanka z art. 64e ustawy egzekucyjnej, która stanowiłaby podstawę do przyznania ulgi. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, poprzez całkowite lub częściowe ich umorzenie, ponownie wskazał na swoją trudną sytuację finansową i konieczność spłaty innych zobowiązań finansowych, w tym zobowiązania z tytułu udzielonej pożyczki, zaciągniętej na spłatę kosztów sądowych. Podniósł także, iż dochodzone należności podatkowe zmusiły go do podjęcia radykalnych kroków, w tym sprzedaży lokalu mieszkalnego. Dlatego też, według skarżącego, jego obecna sytuacja materialna uzasadnia zastosowanie ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych. Na poparcie swojego stanowiska skarżący przytoczył wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydane w sprawach dotyczących umorzenia kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Nadto wskazał, iż na podstawie tytułu wykonawczego [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu dokonał w dniu 26 lipca 2011r. zajęcia środków na rachunku bankowym w ING Banku Śląskim, a w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych naliczono koszty egzekucyjne w wysokości 2.819,50 zł. W odniesieniu natomiast do egzekucji wierzytelności ze świadczeń skarżącego otrzymywanych z Wojskowego Biura Emerytalnego w [...], na realizację zajęć potrącana jest i przekazywana z renty kwota 473,36 zł miesięcznie, obejmująca także zaspokajane należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Na obecnym etapie sprawy, organ egzekucyjny, w wyniku tych zajęć egzekucyjnych całkowicie zaspokoił koszty w tytułach wykonawczych Nr [...] - 946,72 zł (5 sierpnia 2011 r. i 6 września 2011 r.), 414,10 zł (5 października 2011 r.) oraz w tytule wykonawczym [...] - 473,36 zł (27 listopada 2011r.), 151,40 zł (6 grudnia 2011r.), oraz 121,30 zł (4 stycznia 2012r.) Nr [...] - 264,00 zł (6 grudnia 2011 r.). Częściowo zaspokoił też należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w tytułach wykonawczych Nr [...] - 13,00 zł (6 grudnia 2011 r.), Nr [...] - 10,20 zł (6 grudnia 2011 r.). Tym samym pozostała jeszcze do zapłaty kwota w wysokości 425,42 zł. W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Wskazać należy na wstępie, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi –t.j. z 2012 r. poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 64e § 2 pkt 1 - 3 ustawy egzekucyjnej, koszty egzekucyjne mogą być umorzone w całości lub części, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, 2) gdy za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1-3 ustawy egzekucyjnej nie budzi wątpliwości. W świetle zaś ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Dlatego też słusznie wskazał Dyrektor Izby Skarbowej, że prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, umorzyć te koszty, nawet w sytuacji stwierdzenia wystąpienia którejkolwiek z ustawowych przesłanek warunkujących ewentualne umorzenie kosztów. Uznanie administracyjne nie wyraża się w jednakże w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa, zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96, LEX nr 31877). Oznacza to, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jego wybór należy do wyłącznej kompetencji organu egzekucyjnego. Kontrola sądowa obejmuje natomiast badanie, czy wydanie rozstrzygnięcia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Tak przeprowadzona analiza postępowań przeprowadzonych przez organy obu instancji, w ocenie Sądu wskazuje na to, że w toku postępowania organy egzekucyjne nie w pełni podjęły działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia w tym celu wszelkich dowodów pozwalających na rzetelne odniesienie się do kwestii ewentualnego występowania w sprawie ustawowych przesłanek umorzenia. W procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia organy orzekające nie uwzględniły bowiem całokształtu istotnych okoliczności faktycznych mogących wskazywać na istnienie tych przesłanek. Należy podkreślić wyraźnie w tym miejscu, iż umorzenie kosztów egzekucyjnych jest wprawdzie określonym przywilejem o charakterze finansowym, opartym dodatkowo na uznaniu organu, jednakże uznanie to nie może mieć charakteru dowolnego. W niniejszej sprawie organy obu instancji stanęły na stanowisku, iż aktualna sytuacja finansowa skarżącego umożliwia mu poniesienie kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Organy nie stwierdziły bowiem wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej , wskazując na istotne w ich ocenie elementy stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej skarżącego. Trudno jednakże dokonać rzetelnie takiej oceny, w sytuacji, gdy organy całkowicie pominęły w swoich rozważaniach kwestie wysokości obciążenia skarżącego z tytułu zapłaty kosztów egzekucyjnych, o których umorzenie on się ubiegał. Aby bowiem można odnieść się do oceny możliwości wywiązania się zobowiązanego z obowiązku uregulowania kosztów egzekucyjnych, ich aktualna wysokość musi być znana. Tymczasem zarówno sam skarżący, jak i organy obu instancji w ogóle nie wskazują na ten element stanu faktycznego, jakim jest wysokość bieżących kosztów egzekucyjnych objętych prowadzonym postępowaniem umorzeniowym. Dopiero na etapie udzielania odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej, już po zakończeniu postępowania, podjął w tym względzie próbę wykazania wysokości rzeczywistych kosztów egzekucyjnych ciążących na skarżącym. Trudno jednakże uznać, że działania te mogą zastąpić brak aktywności organów na etapie prowadzenia samego postępowania. Nadto, nadal nie wiadomo, jakiej kwoty kosztów egzekucyjnych dotyczyła odmowa ich umorzenia, gdyż w żadnym z rozstrzygnięć organów I i II instancji jej nie wskazano. Trudno też oczekiwać, że na etapie postępowania sądowego możliwe jest ustalanie, jakiej wysokości kosztów egzekucyjnych dotyczyła odmowa ich umorzenia. To, że nawet w przypadku prawidłowego wskazania wysokości kosztów egzekucyjnych mających podlegać ewentualnemu umorzeniu, organy i tak władne byłyby do wydania odmownego rozstrzygnięcia tym zakresie, w żadnej mierze nie może usprawiedliwiać wad postępowania dowodowego. Odmienne stanowisko musiałoby bowiem prowadzić do konstatacji, że skoro i tak, z uwagi na uznaniowy charakter instytucji umorzenia, organ zawsze władny jest do wydania decyzji odmownej, to w ogóle nie ma potrzeby prowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. To jednakże w konsekwencji prowadziłoby do zmiany charakteru takich decyzji z "uznaniowego" na całkowicie "dowolny", co niewątpliwe pozostawałoby w sprzeczności z zapisem art. 64e ustawy egzekucyjnej. Mając na uwadze wady postępowania dowodowego i związane z nimi naruszenia zasad postępowania podatkowego w zakresie wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, należało uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je rozstrzygniecie organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a w związku z art. 135 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności decyzji oparto o przepis art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania nie orzeczono z uwagi na brak w tym zakresie wniosku skarżącego.