I SA/Op 679/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 5 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi Z. K. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 5 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2008 r. w kwocie 141.132 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 9 września 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej Z. K. (wniosek sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż z posiadanych oszczędności w dniu 26 lipca 2013 r. dokonała wraz z mężem wpłaty kwoty 123.353 zł na poczet ustalonego podatku dochodowego od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2008 r., oświadczając zarazem, że pozostała po dokonaniu zapłaty kwota 6.591,29 zł stanowi rezerwę finansową na leki oraz na bieżące koszty utrzymania. W części wniosku odnoszącego się do stanu rodzinnego, majątku i dochodów skarżąca wykazała dochody (z tytułu emerytury) swoje i męża S. K., z którym prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe, w wysokości 3.335 zł oraz brak jakiegokolwiek majątku. W załączeniu do wniosku skarżąca przedłożyła decyzje z 1 marca 2013 r. dotyczące waloryzacji emerytury, wyciąg z rachunku bankowego oraz zeznania podatkowe skarżącej i jej męża za lata 2010, 2011 i 2012. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie więc dotyczyć osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Powyższe oznacza jednocześnie, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 20 września 2013 r. wezwano skarżącą do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i męża na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu bądź domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania ponoszonych w ich gospodarstwie domowym, - pisemnej informacji odnośnie innych niż wykazane w formularzu PPF źródeł finansowych umożliwiających im pokrycie koszów utrzymania (w szczególności wezwano o podanie aktualnej informacji na temat dochodów z najmu i dzierżawy, które wykazane zostały w przekazanych w zeznaniach podatkowych) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiąganych przez nich 2012 r., - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przekazała pismo, w którym oświadczyła, że miesięczne koszty ponoszone w jej gospodarstwie domowym zawierają się w przedziale od 1.387,09 zł do 1.587,09 zł (utrzymanie lokalu mieszkalnego położonego w G. tj. czynsz, woda, energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości, telefon - 357,09 zł, zakup żywności - 900÷1.100 zł, zakup odzieży – 50 zł, zakup środków czystości – 50 zł, zakup leków – 30 zł), że w dniu 26 lipca 2013 r. zlikwidowała 3 lokaty terminowe prowadzone w Banku Spółdzielczym w G. na łączną kwotę 127.000 zł, z czego kwotę 123.353 zł w tym samym dniu przekazała na konto Urzędu Skarbowego w G. w związku zaległością podatkową w podatku dochodowym od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2008 r. (według oświadczenia w dniach 23 sierpnia 2013 r. i 11 września 2013 r. przekazano na poczet tych zaległości kwoty w wysokości odpowiednio 2.598 zł i 224 zł, zaś z przeksięgowania nadpłaty przekazano kwotę 12.073 zł), że jej mąż nie posiada i nie posiadał rachunku bankowego oraz że od 1 października 2013 r. będzie uzyskiwać przychody z tytułu wynajmu lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. P. W załączeniu do pisma skarżąca przekazała kserokopie: dowodów wpłaty opłaty eksploatacyjnej za lokal mieszkalny, faktur dotyczących dostawy gazu i energii elektrycznej, decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2013 r., wyciągu z konta bankowego, aktów notarialnych dotyczących sprzedaży dwóch lokali mieszkalnych położonych w G., postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. o wstrzymaniu wykonania decyzji wymiarowej, umowy najmu lokalu mieszkalnego. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącej instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują bowiem, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Otóż z przekazanego wyciągu bankowego wynika, iż w dniu 13 września 2013 r. skarżąca posiadała wolne środki pieniężne w wysokości 7.785,47 zł, zaś z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym przez skarżącą w dniu 5 sierpnia 2013 r. wynika, że na rachunku bankowym posiada środki pieniężne w wysokości 6.591,29 zł, jako rezerwę na leki oraz bieżące koszty utrzymania. Powyższe wskazuje, że zarówno w dniu sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w okresie późniejszym skarżąca posiadała w swojej dyspozycji środki finansowe umożliwiające pokrycie kosztów postępowania zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zatem skarżąca dysponując środkami pieniężnymi w skali przekraczającej poziom kosztów sądowych i mając świadomość ich wymagalności winna w pierwszej kolejności uwzględnić konieczność ich zapłaty, a nie od początku zmierzać do przerzucenia ciężaru poniesienia tych kosztów na współobywateli poprzez domaganie się zwolnienia od nich. Również mając na względzie skalę miesięcznych dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącej w wysokości 2.785,52 zł netto (jest to łączna kwota skarżącej i jej męża wynikająca z przekazanych decyzji ZUS), przy uwzględnieniu wykazanych niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania w wysokości do 1.587,09 zł, referendarz uznał, iż w gospodarstwie domowym skarżącej istnieje potencjał umożliwiający zgromadzenie środków pieniężnych w celu uiszczenia kosztów sądowych. Dodatkowo należy wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącej możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżąca bowiem nie jest zobligowana do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jej skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy stwierdzić, iż skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.