I SA/Op 70/11

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu: - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu 23 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 26 listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi I. D. jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z 26 listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). W dniu 18 lutego 2011 r. skarżąca na urzędowym formularzu ( data wpływu do tut. Sądu 25 lutego 2011 r. ), o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., sporządziła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek skarżąca powołała się na okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej jako jedynego źródła dochodów, będącego efektem prowadzenia wobec niej egzekucji pieniężnej. Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem i synem ( 19 lat ), posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 150 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 0,03 ha i garażu ( 47 m² ) oraz że miesięczne dochody męża ze stosunku pracy wynoszą około 2.500 zł brutto. Ponadto skarżąca oświadczyła, że rodzina ponosi miesięczne koszty na bieżące utrzymanie w łącznej kwocie 2.790 zł ( energia elektryczna – 150 zł, dostarczenie wody i odprowadzenie ścieków – 100 zł, podatek od nieruchomości – 40 zł, opał - 600 zł, remont i konserwacja – 100 zł, wyżywienie – 800 zł, spłata kredytu – 1.000 zł ), że na budynku mieszkalnym, w związku z kredytem, ustanowiono hipotekę, oraz że 23 maja 2005 r. zawarta została przez nią i męża w formie aktu notarialnego małżeńska umowa majątkowa. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 2 marca 2011 r. wezwano ją do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - dokumentów potwierdzających wielkość ponoszonych jej w gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie, wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, - odpowiednich dowodów potwierdzających prawdziwość informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wysokości dochodów uzyskiwanych przez jej małżonka, - szczegółowej informacji wraz z odpowiednimi dowodami odnośnie posiadanych przez nią zaległości podatkowych oraz zaległych zobowiązań wobec ZUS, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, z których wynikałoby, iż jest osobą bezrobotną, - wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez nią działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź też są przez nią podejmowane. - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jej i męża za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła ( karty 32-47 ): - kserokopię pokwitowania nr 0935078 i decyzji dot. Podatku rolnego, - fakturę z 31.12.2010 r. dot. Opłaty za wodę na kwotę 47,48 zł wraz z dowodem wpłaty, - potwierdzenie wpłaty za energię elektryczną na kwoty 29,10 zł i 103,73 zł, - rachunek za opał z 26.11.2010 r. na kwotę 710 zł, - zaświadczenie z 14.03.2011 r. dot. zarobków E. D., - dwa zawiadomienia Dyrektora Izby Celnej z 31.08.2010 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, - zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie-Koźlu z 27.08.2009 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, - decyzje ZUS z 9.03.2009 r., 20.10.2009 r., 14.12.2009 r. określające wysokość zaległości z tytułu składek, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia., - zawiadomienia ZUS w Opolu z 1.04.2010 r., 16.06.2010 r. 12.07.2010 r., 13.01.2011 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego. Referendarz sądowy, mając na względzie informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i wynikające z przedłożonych dokumentów, uznał, iż w przypadku skarżącej nie zostały wyczerpane znamiona przesłanki zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jak bowiem wynika z przedłożonego zaświadczenia mąż skarżącej uzyskuje miesięczne dochody ze stosunku pracy w wysokości 4.183,10 zł brutto ( a nie jak wykazała skarżąca we wniosku 2.500 zł ), zaś w gospodarstwie domowym skarżącej na bieżące utrzymanie – zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy - ponoszone są, bez kosztów spłaty kredytu, miesięczne koszty w łącznej kwocie 1.790 zł. Jednocześnie skarżąca nie wskazała, że dochody męża są w jakikolwiek sposób ograniczone, chociażby wskutek prowadzonej egzekucji. Natomiast odnośnie wykazanych przez skarżącą wśród kosztów wydatków związanych regulowaniem zobowiązań wobec instytucji bankowej należało stwierdzić, iż nie sposób przypisać im statusu kosztów niezbędnych do utrzymania jego i rodziny art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Przede wszystkim za takowe nie można uznać koszty związane z regulowaniem zobowiązań wobec innych podmiotów funkcjonujących w obiegu gospodarczym w postaci zaciągniętego kredytu, albowiem w strukturze wydatków nie sposób uznać za niezbędne i mające priorytet przed kosztami sądowymi koszty związane z uregulowaniem zobowiązań cywilno-prawnych. W tej sytuacji należy bowiem stwierdzić, iż niedopuszczalnym jest by skarżąca w ramach posiadanych w gospodarstwie domowym środków finansowych preferencyjnie traktowała zobowiązania cywilno-prawne, uznając że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. W tej sytuacji mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżąca winna uwzględnić konieczność ich zapłaty, a następnie regulować zobowiązania cywilno prawne. Takie uznanie spłaty kredytu bankowego ma miejsce również w orzecznictwie sądowym. WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 16.03.2005 r., III SA/Wa 1247/04 stwierdził bowiem, że fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych ( Wyd. Oficyna, Warszawa 2007, s. 460, Bogusław Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo ). Zatem, mając na względzie elementarne koszty utrzymania domu mieszkalnego, wyżywienia oraz inne niezbędne jakie skarżąca i rodzina zmuszeni są ponieść, uznano, że w/w dochody uzyskiwane w ramach prowadzonego wspólnie z mężem gospodarstwa domowego pozwalają na poniesienie wymaganych kosztów postępowania ( wynoszących na etapie skargi 200 zł ) oraz pozostałych kosztów mogących mieć miejsce na dalszych etapach postępowania ( opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł ). Ponadto należy wskazać, iż skarżąca 9.09.2010 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Op 541/10, uiściła wpis od skargi w tej samej wysokości co wpis od skargi wymagany w przedmiotowej sprawie, tj. w kwocie 200 zł. Okoliczność ta może potwierdzać, że skarżąca z zasobów gospodarstwa domowego jest w stanie wygenerować środki na zapłatę kosztów sądowych również przedmiotowej sprawie ( z informacji skarżącej nie wynika, iż od tego okresu sytuacja finansowa jej gospodarstwa domowego uległa pogorszeniu ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.