I SA/Op 72/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia 28 grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny, p o s t a n a w i a przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Przedmiotem skargi A. U. (dalej jako skarżąca) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia 28 grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 2 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 15 marca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że podstawą utrzymania jednoosobowego gospodarstwa domowego skarżącej są środki pieniężne pochodzące z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] w wysokości 500 zł. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika również, iż skarżąca ponosi koszty utrzymania związane z leczenie (leczenie, rehabilitacja, zakup lekarstw) i zakupem usług telekomunikacyjnych w wysokości 295 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanek określonych w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 21 marca 2017 r. skarżąca została wezwana do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów ogrzewania mieszkania, zapłaty podatków, zakupu wody, gazu i energii elektrycznej, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz z dowodami potwierdzającymi te wydatki, - szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2016 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżąca przekazała pismo (sporządzone 31 marca 2017 r.), w którym oświadczyła, że jedynym źródłem finansowania kosztów związanych z jej utrzymaniem w wysokości 513,54 zł (na które składają się wydatki: na środki komunikacji w kwocie 44,40 zł, na zakup żywności, środków czystości i higieny w wysokości 254,60 zł, za korzystanie z usług telekomunikacyjnych w wysokości 110,74 zł, na zakup środków farmakologicznych w wysokości 103,80 zł) są środki finansowe pochodzące z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...], że nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, gdyż jest to lokal zapewniony przez Starostę Powiatu [...] jako mieszkanie chronione, oraz że nie sporządzała zeznania podatkowego za 2016 r. W załączeniu do pisma skarżąca przekazała wyciągi z rachunku bankowego. W ocenie referendarza informacje oraz dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikające z dodatkowo przekazanego pisma i wyciągów bankowych wskazują na wyjątkową sytuację skarżącego w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 1 p.p.s.a. Okoliczności, ustalone na podstawie tych informacji i danych (tj. pozostawanie bez pracy, całkowite uzależnienie od środków uzyskiwanych z pomocy społecznej w wysokości 500 zł, uwzględnienie trudnej sytuacji bytowej przez przyznanie lokalu chronionego), wskazują bowiem, iż w gospodarstwie domowym skarżącej nie ma potencjału umożliwiającego pokrycie przez nią kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.