I SA/Op 75/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 30 listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości dochodu za 2004 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J. Z. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia z dnia 30 listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości dochodu za 2004 r. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżący na sporządzonym w dniu 28 lutego 2011 r. ( wpływ do WSA w Opolu miał miejsce 2 marca 2011 r. ) urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. powyżej kwoty 800 zł ( karta 66 ). Pismem z 27 czerwca 2011 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się z kolei o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi ( k. 142 ). Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i dwójką niepełnoletnich dzieci ( syn 8 lat, córka 9 lat ), że żona uzyskuje dochody z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 640 zł oraz że w domu ponoszone są dodatkowe koszty związane z leczeniem syna z choroby autyzmu. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były mało wiarygodne i niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 7 kwietnia 2011 r. wezwano go, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania ( k. 87 ): - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczą utrzymania mieszkania ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających mu pokrycie tych koszów ( dokładne wyjaśnienie z czego utrzymuje siebie i rodzinę ) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - wyjaśnienia czy obecnie jest osobą bezrobotną ( we wniosku PPF odnośnie swojej osoby nie wykazał bowiem żadnego źródła dochodów ), - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy potwierdzających jego status jako osoby bezrobotnej, jeżeli oświadczy, że taki status posiada, - wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez niego działania w celu uzyskania pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez niego podejmowane, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i żony za ostatnie trzy miesiące. Następnie pismem z 12 maja 2011 r. ( k.113 ), w związku przekazaniem informacji w piśmie 29 kwietnia 2011 r. o prowadzeniu przez skarżącego pozarolniczej działalności, wezwano go do przedłożenia deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT-5 ) oraz podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) styczeń, luty, marzec i kwiecień 2011 r. składanych w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą oraz zeznania o wysokości dochodów uzyskiwanych przez niego i żonę w 2010 r. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i przede wszystkim z dostarczonych dodatkowo dokumentów oraz pisma z 29.04.2011 r. ( k. 89-106 i 116-137 ), nie ma żadnych podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. O powyższej ocenie zdecydowały następujące okoliczności. Po pierwsze: dysponowanie przez skarżącego w okresie już po sporządzeniu skargi, tj. od 1 stycznia 2011 r. ( a więc kiedy skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, winien mieć świadomość, że w związku z otrzymaniem i następnie zaskarżeniem do tut. Sądu ostatecznej decyzji zobowiązany jest ponieść koszty postępowania sądowego ), znacznymi środkami finansowymi. Otóż z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego dla skarżącego i jego żonę w ING Bank Śląski S.A. wynika, iż skarżący w dniach 10 i 21 stycznia 2011 r., 8 i 10 lutego 2011 r. oraz 28 marca 2011 r. tylko z tytułu wpłat własnych był w posiadaniu środków pieniężnych na łączną kwotę 39.530,33 zł. Zatem skarżący dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych winien uwzględnić konieczność ich zapłaty a następnie regulować zobowiązania cywilno prawne. Po drugie: wielkość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym. Z kserokopii zeznań podatkowych o wysokości dochodów osiąganych w 2010 r. wynika bowiem, iż w tym okresie w jego gospodarstwie osiągnięto dochody w łącznej wysokości 713.389,81 zł, z czego z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej dochody stanowiły kwotę 696.359,33 zł, zaś najmu lub dzierżawy 14.618,98 zł ( dochody żony skarżącego wyniosły w tym okresie 2.411,50 zł ). Oznacza to, że w skali miesiąca dochody gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą około 59.449 zł. Zatem uzyskując dochody w takiej skali nie sposób było uznać, iż skarżącego nie stać, po uiszczeniu wykazanych w piśmie z 29.04.2011 r. kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania w wysokości 562,27 zł oraz innych koniecznych do egzystencji i rehabilitacji dziecka ( chociaż nie wykazanych pomimo wezwania w tym zakresie ), na wygenerowanie dodatkowych środków pieniężnych w celu pokrycia wskazanych wyżej kosztów sądowych ( jak wskazano wpis skargi stanowi kwotę 500 zł ). Po trzecie: posiadanie przez skarżącego ogromnego potencjału do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada nawet większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy czy jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody ( bądź strata ) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Zatem badając tę okoliczność, na podstawie kserokopii zeznania o wysokości osiągniętego dochodu ( poniesionej straty ) w roku podatkowym 2010 ( PIT-36L i PIT-36 ), ustalono, iż w tym okresie skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 3.294.626,51 zł ( przy dochodach w kwocie 696.359,33 zł ), zaś z najmu lub dzierżawy przychód w wysokości 86.057,48 zł ( przy dochodach w kwocie 14.618,98 ). Natomiast w ostatnim okresie, tj. w okresie od 1 stycznia do końca kwietnia 2011 r., sprzedaż towarów i usług łącznie na terenie kraju i poza nim wyniosła 449.257 zł. Powyższe oznacza, iż wpis od skargi, którego – jak twierdzi pełnomocnik – skarżący nie jest w stanie zapłacić ( chociaż w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący twierdził zupełnie co innego, uznając możliwość zapłaty kosztów sądowych do kwoty 800 zł ) stanowi ledwie 0,11% kwoty sprzedanych towarów i usług w podanym wyżej czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym i 0,014% przychodów za 2010 r. Zatem nie sposób przyjąć, iż strona skarżąca nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak znikomą część środków pieniężnych, którymi obraca. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.