I SA/Op 778/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S., K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 14 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu II raty podatku od nieruchomości za 2012 r., postanawia przyznać prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. A. S. i K. S. (dalej jako skarżący) wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 14 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu II raty podatku od nieruchomości za 2012 r. W związku z tym skarżący zobowiązani byli - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Dalsze koszty w przedmiotowej sprawie obejmują opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Referendarz sądowy, uznając trudną sytuację skarżącego K. S. (dalej jako skarżący), postanowieniem z dnia 20 marca 2014 r. przyznał mu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Następnie wyrokiem z dnia 22 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił przedmiotową skargę. W dniu 15 stycznia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia radcy prawnego bądź adwokata (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a). Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną A. S., oraz że dochody miesięczne uzyskiwane w ramach ich gospodarstwa domowego wynoszą 1.409,44 zł netto (w całości uzyskiwane z zasiłków chorobowych; przy czym, jak wskazano w formularzu, zasiłek żony w wysokości 694,84 zł zajęty został przez komornika). Jednocześnie skarżący oświadczył, iż wraz z żoną ponoszą koszty związane z najmem mieszkania w [...] w kwocie 900 zł, opłatą za energię elektryczną i gaz w kwocie 160 zł, a także koszty zakupu żywności i lekarstw w wysokości 350 zł. Ponadto wskazał, iż posiada lokal mieszkalny o powierzchni 80 m², który został zajęty przez komornika. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż w przedmiotowej sprawie skarżący postanowieniem z 20 marca 2014 r. został już zwolniony z kosztów sądowych w całości (obejmujących również koszty opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wpisu od skargi kasacyjnej), w związku z czym ponowny wniosek w tym zakresie należy uznać za bezprzedmiotowy. Zatem na obecnym etapie przedmiotem rozpoznania wniosku skarżącego będzie ustalenie zasadności ustanowienia zawodowego pełnomocnika w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy, na co wskazuje treść art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a, może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W ocenie referendarza skarżący wykazał, iż nie posiada możliwości poniesienia kosztów postępowania w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a.). Powyższa ocena wynika z porównania skali dochodów uzyskiwanych w ramach jego gospodarstwa domowego (według oświadczenia skarżącego wynoszących około 1.409 zł netto) z wielkością niezbędnych kosztów utrzymania tego gospodarstwa kształtujących się na podobnym poziomie, a związanych m.in. z zakupem żywności i lekarstw, a także z opłatami za wynajem mieszkania oraz korzystanie z energii elektrycznej i gazu. W tej sytuacji uznano, iż skarżący z uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów, obciążonych opisanymi wyżej a niezbędnymi dla utrzymania kosztami, nie jest w stanie wygenerować środki finansowe umożliwiające pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji.