I SA/Op 81/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 grudnia 2009 r. Nr PF-II/41170-0075/09/SK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w związku z wnioskiem Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić od kosztów sądowych W postępowaniu wszczętym skargą M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 grudnia 2009 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., Skarżący, na druku PPF, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, iż jest emerytem posiadającym na utrzymaniu niepracującą żonę i kształcącego się w szkole muzycznej 14 letniego syna. Jego emerytura w związku z wydatkami, na które składają się również opłaty za internat dla dziecka oraz koszty leków dla przewlekle chorej żony, pozwala jedynie na skromną egzystencję. W efekcie wydatek prawie 300 zł tytułem wpisu od skargi stanowi nadmierne obciążenie budżetu domowego. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, iż w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i synem (14 lat), uzyskuje dochody z tytułu emerytury wypłacanej w Polsce w wysokości 1.239 zł oraz emerytury wypłacanej w Niemczech w wysokości 380 euro, a na posiadany przez niego majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 160 m² i nieruchomość rolna o powierzchni 2 ha. Dodatkowo wskazał, iż ponosi również koszty utrzymania mieszkania w Niemczech, gdyż jest to warunek otrzymywania emerytury w tym kraju. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2010 r. odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową i może być udzielone w sytuacjach szczególnych, a skarżący nie uwiarygodnił, że znajduje się w takiej sytuacji. Nadto podkreślono, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji, natomiast Skarżący nie zastosował się w pełni do wezwania o udzielenie niezbędnych informacji, co uniemożliwiło ocenę wskazanej przez niego sytuacji majątkowej i finansowej. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - /dalej p.p.s.a/. Skarżący nie zgodził się z oceną, iż nie dopełnił obowiązku przedłożenia dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową i majątkową jego i jego rodziny. Odnosząc się do kwestionowanych w postanowieniu kosztów utrzymania mieszkania w Niemczech, wyjaśnił, iż wynajmuje w tym kraju pokój z łazienką, ponosząc solidarnie z właścicielem opłaty eksploatacyjne, zależne od długości jego pobytu. Pod tym adresem jest zameldowany na stałe. Koszty te, zgodnie z oświadczeniem skarżącego stanowią kwotę ok. 1000 euro w skali roku. Zarządzeniem Sądu wezwano Skarżącego do przekazania informacji uzupełniających, dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej, poprzez przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej emerytury w Niemczech, oświadczenia w kwestii korzystania ze świadczeń pomocy społecznej (wraz z dokumentami), zeznania podatkowego żony Skarżącego za ubiegły rok podatkowy, wyciągów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy za ostatnie trzy miesiące, oświadczenia o wysokości ponoszonych kosztów utrzymania (wraz z odpisami rachunków). W odpowiedzi Skarżący złożył pismo z dnia 22 września 2010 r., w którym oświadczył, iż koszty kształcenia syna wynoszą w skali roku 8.965,90 zł (roczne zakwaterowanie i wyżywienie w internacie - zgodnie z załączonym potwierdzeniem Dyrektora Zespołu Państwowych Szkół Muzycznych w Elblągu - 2,988,30 zł, darowizna na cele statutowe szkoły 270 zł, dojazdy do szkoły 4.707,60, pomoce naukowe 1000 zł). W skali miesiąca jest to kwota 750 zł. Jednocześnie Skarżący wskazał, że ponosi koszty leczenia przewlekle chorej żony, które wynoszą 300 zł i na potwierdzenie tych wydatków przedłożył kserokopie zaświadczenia lekarskiego oraz wystawionych recept. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego koszty utrzymania domu, stałe opłaty abonamentowe, podatki gruntowe oraz wydatki na samochód wynoszą miesięcznie ok. 1000 zł. Natomiast osiągane przychody wynoszą łącznie 3.3012 zł (emerytura twórcza w Polsce 1.269,08 zł, emerytura pobierana w Niemczech 380 euro, dodatek rodzinny na dziecko 136 euro). W efekcie na miesięczne utrzymanie trzech osób pozostaje kwota 1.252 zł, co daje niewiele ponad 10 zł na osobę dziennie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.). W świetle unormowania zawartego w punkcie 1 tego przepisu zasadność wniosku o przyznanie całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych winna być rozpatrywana w aspekcie braku możliwości finansowych strony do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Natomiast, zgodnie z regulacją art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Przystępując zatem do oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy zestawić wysokość kosztów obciążających skarżącą w tym postępowaniu oraz szeroko rozumiane możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania, na wysokość opłat sądowych składa się wpis od skargi w kwocie 277 zł. Oprócz tej kwoty Skarżący może zostać w przyszłości zobowiązany do uiszczenia wpisów należnych z tytułu wniesienia zażalenia, skargi kasacyjnej czy opłaty kancelaryjnej z tytułu sporządzenia uzasadnienia do wyroku WSA. W ocenie Sądu strona skarżąca wykazała, że nie jest w stanie bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego ponieść kosztów sądowych. Po poniesieniu wykazanych przez stronę skarżącą kosztów związanych z wykształceniem syna, chorobą żony oraz utrzymaniem domu, pozostaje kwota 1.252,12 złotych. Biorąc pod uwagę, że z kwoty tej pokrywane są wydatki na wyżywienie trzyosobowej rodziny, wydatki na zakup odzieży, środków czystości oraz wydatki związane z wynajmem lokum i dojazdami do stałego miejsca zamieszkania Skarżącego w Niemczech, stwierdzić należy, iż poniesienie przez stronę skarżącą kosztów sądowych niniejszego postępowania spowoduje uszczerbek w kosztach koniecznego utrzymania. Jednocześnie, z treści formularza PPF wynika, że Skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Na posiadany majątek składa się nieruchomość (dom z lat 70-tych o pow. 160 m2 ) oraz nieruchomość rolna o pow. 2 ha. Jednakże posiadany majątek nie poprawia sytuacji finansowej Skarżącego, gdyż zgodnie z jego oświadczeniem nie czerpie on pożytków z posiadanego gospodarstwa (nie jest rolnikiem). Jednocześnie w sprawie nie występują racjonalne przesłanki mogące podważyć wiarygodność oświadczenia skarżącego w zakresie jego sytuacji materialnej. W świetle zasad doświadczenia życiowego uprawniony jest zatem wniosek, że środki pieniężne pozwalają jedynie na zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego. Zwłaszcza, iż trudną sytuację finansową Skarżącego pogłębia dodatkowo fakt przewlekłej choroby jego żony. Nadto Skarżący, odnośnie kosztów jej leczenia wskazał tylko na minimalną kwotę 300 zł obejmującą ceny najtańszych zamienników przepisywanych lekarstw. Reasumując należy stwierdzić, że Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia