I SA/Op 817/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant: St. referent Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 12 września 2025 r., nr SKO.40.2025.2025.ps, w przedmiocie odmowy przyznania pomocy doraźnej w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 12 maja 2025 r., nr Dś.111000.003820.25. Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga K. B. (zwanej dalej wnioskodawczynią lub skarżącą) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej zwanego Kolegium lub SKO) z dnia 12 września 2025 r., nr SKO.40.2025.2025.ps, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 12 maja 2025 r., nr Dś.111000.003820.25, o odmowie przyznania skarżącej pomocy doraźnej w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 7 stycznia 2025 r. skarżąca wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach (dalej w skrócie: OPS) o przyznanie zasiłku na pomoc doraźną w kwocie 8 000 zł w związku z wystąpieniem powodzi (klęski żywiołowej) oraz doznanymi w jej wyniku stratami. W spisie strat powstałych w wyniku sytuacji kryzysowych/zjawisk atmosferycznych skarżąca wskazała, że z powodu zalania piwnicy przez powódź z dnia 15 września 2024 r. uszkodzeniu uległy znajdujące się w piwnicy przynależącej do mieszkania: maszyna do szycia, przetwory, surówki, dżemy, walizki, torba podróżna, świąteczne akcesoria, karcher, mikser, robot kuchenny, zestawy talerzy, ubrania zimowe, pościele x6, kołdry, obuwie zimowe, narzędzia elektryczne, rower x3, łyżwy x2, sokowirówki x2, monitory x2, kserokopiarka, piekarnik elektryczny, maszynki do mięsa x2, prostownik do ładowania samochodów, wózek spacerowy, drabina, dywan, środki higieniczne, pamiątki rodzinne, ziemniaki, buraki, marchewki, cebula. W toku postępowania, w dniu 17 lutego 2025 r. przeprowadzono z wnioskodawczynią skrócony wywiad środowiskowy (kwestionariusz wywiadu w aktach sprawy), w którym opisano, że strona poniosła straty wskazane w ww. spisie strat i oświadczeniu. W piśmie z dnia 24 marca 2025 r. skarżąca doprecyzowała, iż zalaniu uległa piwnica, w której znajdowały się ziemniaki, buraki, marchewki, pietruszki, czosnek, suszone grzyby. Na półkach znajdowały się spore zapasy żywności w postaci rozmaitych przetworów, konfitur, dżemów, soków, sałatek warzywnych, surówek, ogórków kiszonych, kompotów. Zniszczeniu uległy obuwie zimowe oraz jesienno-zimowe wszystkich członków rodziny - 6 par obuwia, odzież zimowa w postaci kurtek zimowych - 3 szt., płaszcze zimowe - 3 szt., szaliki - 3 szt., rękawiczki - 6 szt., spodnie ocieplane - 3 szt., golfy, swetry zimowe - 6 szt. Zalane zostały niezbędne przedmioty użytku domowego tj. pościel 6 szt., koce 6 szt., zestawy stołowe 2 szt., sztućce dla trzyosobowej rodziny, robot kuchenny, mikser kuchenny, opiekacz, dwie sokowirówki, odkurzacz, karcher do mycia, piekarnik elektroniczny, dwie maszynki do mielenia mięsa, środki higieniczne dla trzyosobowej rodziny, które na skutek zalania zostały wyrzucone i nie są uzupełnione. Wnioskodawczyni w oświadczeniu wskazała również, że gromadziła w piwnicy materiały budowlane, elektronarzędzia celem przeprowadzenia remontu kuchni, łazienki, toalety, pokoi w postaci: farb ściennych, farb do sufitu, mas do ścian, mas do zaprawek, gładzi, emulsji do malowania i regeneracji drzwi, dwóch wiertarek udarowych, szlifierki, drabiny drewnianej, pędzli malarskich, wałków malarskich, zapraw tynkarskich, taśm montażowych, szczotek, listew montażowych. W piwnicy znajdowały się również: akcesoria świąteczne, choinka, ozdoby choinkowe, lampy świąteczne, stroiki, sprzęt sportowo-rekreacyjny w postaci rowerów górskich, kasków rowerowych, sanek, dwóch par łyżew, dwie walizki, wózek spacerowy, jedna torba podróżna, dywan, prostownik samochodowy. Decyzją z dnia 12 maja 2025 r., nr Dś.111000.003820.25, Burmistrza Głuchołaz, odmówił skarżącej przyznania pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi ogłoszonej klęską żywiołową, jaka miała miejsce na terenie miasta i gminy Głuchołazy we wrześniu 2024 r. Rozstrzygnięcie zostało podjęte na podstawie: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 2 i 3, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą; § 3 ust. 4 i 5 oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 893, z późn. zm.); art. 69a ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1473, z późn. zm.), dalej zwaną ustawą zmieniającą; art. 41 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1717), dalej zwaną ustawą z dnia 21 listopada 2024 r.; art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, ze. zm.), dalej zwaną w skrócie k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ zrelacjonował stan faktyczny sprawy, a następnie przywołał przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie oraz zapisy wydanych 18 października 2024 r. przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Zasad udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. (dalej Zasady). Organ podkreślił, że zasiłek celowy na pomoc doraźną nie ma charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany, jako rekompensata za straty spowodowane klęską żywiołową. Pomoc ta ma służyć osobom znajdującym się w najcięższych sytuacjach życiowych. Poza tym decyzja organu podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie zaistniały - zdaniem organu - przesłanki do przyznania wnioskowanego wsparcia. Wymienione w spisie strat szkody powodziowe nie wpłynęły bowiem na utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych i nie zagrażają podstawowym warunkom egzystencji człowieka. Organ uznał, że skarżąca ma zaspokojone niezbędne potrzeby bytowe. Lokal mieszkalny nie został zalany, a szkody powodziowe wskazane w spisie strat nie doprowadziły do utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych i nie zagrażają podstawowym warunkom egzystencji człowieka. Finalnie organ stwierdził, że świadczenia w ramach systemu pomocy służą zaspokojeniu najbardziej elementarnych i podstawowych potrzeb bytowych, bez których osoba czy rodzina nie jest w stanie funkcjonować, a także mają charakter zabezpieczeniowy, nie zaś ubezpieczeniowy, co oznacza, że nie rekompensują poniesionych strat. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia zgodnie z wnioskiem lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 39 ust. 1 ustawy poprzez brak jego zastosowania w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy szkody spowodowane powodzią miały i mają po dziś dzień wpływ na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej; - art. 39 ust. 1 i 2 ustawy poprzez brak jego zastosowania w przedmiotowej sprawie i brak przyznania kwoty zasiłku celowego w sytuacji, gdy na skutek zalania piwnicy zniszczeniu uległy przedmiotu służące do przeprowadzenia remontu; - art. 40 ust. 1 i 2 ustawy poprzez brak jego zastosowania w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy szkody spowodowane powodzią spowodowały straty w mieniu strony postępowania; - art. 11 k.p.a. przez niedokonanie wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia oraz lakoniczne umotywowanie decyzji, a tym samym naruszenie zasady przekonywania; - art. 8 k.p.a. przez nie prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wyrażający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Ponadto skarżąca zarzuciła: - błąd w ustaleniach faktycznych, będących podstawą rozstrzygnięcia decyzji, polegający na mylnym przyjęciu przez organ pierwszej instancji, że szkody powodziowe nie zagrażają podstawowym potrzebom egzystencjalnym jej rodziny i nie powodują szkody w jej mieniu; - zastosowanie § 3 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, jako podstawy prawnej wydania przedmiotowej decyzji, w sytuacji, gdy ww. regulacja prawna nie istnieje. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia 12 września 2025 r., nr SKO.40.2025.2025.ps, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie odwołał się do treści przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 39, art. 40 ust. 2 i 3 ustawy oraz części I Zasad ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 2 - 4, 7 i 8. Wyjaśnił, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ustawy ma służyć tym samym celom, co zasiłek celowy określony w art. 39 ustawy, albowiem jego funkcją jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Nie ma on charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane zdarzeniem losowym lub klęski żywiołowej. Pomoc w postaci zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 ustawy ma służyć w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być zaspokojone we własnym zakresie. Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową czy też ekologiczną. Dalej, powołując się na wykładnię literalną, celowościową i systemową art. 69a ustawy zmieniającej Kolegium wskazało, że regulacja ta doprecyzowuje wysokość oraz sposób przyznawania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy i przesądza, że pomoc jest przyznawana niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej oraz nie podlega zwrotowi, a także wskazuje na konkretną wysokość tego świadczenia. Nie wpływa natomiast na przesłanki udzielenia przedmiotowej pomocy wynikające art. 39 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Stosownie do powołanych regulacji SKO uznało, że warunkiem przyznania przedmiotowego zasiłku celowego jest prowadzenie w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwa domowego w budynku (lokalu) mieszkalnym i poniesienie straty zagrażającej funkcjonowaniu w życiu codziennym. Przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy natomiast rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia i zdrowia, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować. Niezbędna potrzeba bytowa ma zatem dotyczyć sytuacji, gdy podstawowe potrzeby danych osób nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie. Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium wskazało, że zalaniu nie uległo mieszkanie, w którym zamieszkuje skarżąca, a jedynie piwnica. Wyszczególnione przedmioty, których utrata bezspornie stanowi uszczerbek majątkowy, dotkliwy dla skarżącej, nie są jednak związane z jej codziennym funkcjonowaniem w zakresie podstawowych, elementarnych potrzeb życiowych takich jak zabezpieczenie: miejsca zamieszkania w odpowiednich warunkach, wyżywienia, leków niezbędnych ze względu na stan zdrowia i inne potrzeby podstawowe, egzystencjonalne. Z tego powodu, w stanie niniejszej sprawy, nie wystąpiła przesłanka udzielenia oczekiwanej pomocy związana z koniecznością zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca powtórzyła zarzuty odwołania i dodatkowo zarzuciła: - naruszenie art. 40 ust. 2 ustawy oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozpoznania istoty sprawy, co doprowadziło do mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na bezzasadnym przyjęciu, że nie zachodzą podstawy do przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną w wysokości 8 000 zł; - brak ustosunkowania się Kolegium do zarzutu podniesionego w odwołaniu dotyczącego zastosowania przez ten organ pierwszej instancji § 3 ust 4 i 5 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego jako podstawy prawnej wydania decyzji w sytuacji, gdy ww. regulacja nie istnieje. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy lub uchylenie decyzji obydwu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w uzasadnieniu skarżąca wywodziła, że na skutek powodzi wraz z rodziną została narażona na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych i spełniła przesłanki do przyznania wnioskowanego zasiłku, tj. mieszka na terenie gminy w której wprowadzono stan klęski żywiołowej, w ustawowym terminie złożyła wniosek o przyznanie zasiłku, udokumentowała szkodę powstałą na skutek powodzi. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 12 września 2025 r., nr SKO.40.2025.2025.pl, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 12 maja 2025 r., nr Dś.111000.003820.25, o odmowie przyznania skarżącej pomocy doraźnej w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi, która miała miejsce na terenie miasta i gminy Głuchołazy we wrześniu 2024 r. w kwocie 8 000 zł. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji i na zasadzie art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie i według powołanych kryteriów wykazała, że oceniane rozstrzygnięcia naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W pierwszej kolejności odnotowania wymaga, że okolicznością bezsporną jest to, iż skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku celowego w kwocie 8 000 zł w związku ze stratami, które poniosła w wyniku powodzi z września 2024 r., czyli wystąpieniem zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej. Nie jest również sporne, że w związku z zalaniem piwnicy poniosła straty albowiem zniszczeniu uległy rzeczy opisane w części wstępnej uzasadnienia wyroku. Jako materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie organy wskazały przepisy cyt. już wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, nadal zwanej ustawą oraz wyżej wskazane Zasady udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z dnia 18 października 2024 r., nadal zwane Zasadami. Zgodnie z Zasadami (punkt I.1.1a) pomoc jest udzielana w formie pomocy doraźnej, na którą składa się zasiłek celowy przyznawany, na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 ustawy, zwany "zasiłkiem celowym na pomoc doraźną", przez kierownika ośrodka pomocy społecznej, który działa z upoważnienia wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Pomoc doraźna przeznaczona jest dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, w rozumieniu ustawy, które w wyniku powodzi poniosły szkodę (punkt I.4. Zasad). Zasiłek celowy na pomoc doraźną przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym na terenie obszaru dotkniętego powodzią (punkt I.7. Zasad). Kwota zasiłku celowego na pomoc doraźną wynosi 8 000 zł (punkt II.1. Zasad). Odnotowania również wymaga, że pomoc doraźna, o której mowa w Zasadach została następnie uregulowana w art. 69a cyt. już wcześniej ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, nadal zwanej ustawą zmieniającą, obowiązującym od 26 listopada 2024 r. Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy w kwocie 8 000 zł, jest przyznawany, jako pomoc doraźna osobie albo rodzinie, która poniosła stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej i nie podlega zwrotowi. Z kolei jak wynika z art. 41 cyt. już wyżej ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, która co do zasady weszła w życie 26 listopada 2024 r., przepis art. 69a ustawy zmienianej w art. 19 (to jest cytowanej wyżej ustawy zmieniającej) stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego jako pomocy doraźnej, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu. Wskazać również przyjdzie, że z treści uzasadnienia projektu ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. (druk sejmowy nr 802, Sejm X Kadencji, dostępny na stronie: https://www.sejm.gov.pl) wynika, że zaproponowane rozwiązania służą dostosowaniu, uproszczeniu i usunięciu wątpliwości interpretacyjnych przy przyznawaniu, wypłacie i rozliczeniu zasiłków celowych z pomocy społecznej przeznaczonych na cele remontowo-budowlane. Natomiast stosownie do art. 40 ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, przy czym według art. 39 ust. 1-2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i 2 ustawy, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Jak wynika z powyższego, w art. 69a ustawy zmieniającej prawodawca ustanowił szczególną podstawę prawną udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego dla osób, które poniosły straty wskutek powodzi we wrześniu 2024 r., w stosunku do ogólnej podstawy prawnej określonej w art. 40 ust. 2 ustawy. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 69a ustawy zmieniającej obowiązywał 26 listopada 2024 r., a więc już w dniu wydania decyzji organów obu instancji. Ponadto z woli prawodawcy zasiłek z art. 69a ustawy "jest przyznawany", a nie "może być przyznany", co oznacza, że decyzja w sprawie takiego zasiłku nie jest decyzją wydawaną przy zastosowaniu uznania administracyjnego - jak błędnie wywodziły organy - lecz pozostaje tak zwaną decyzją związaną. Przyznanie zasiłku jest więc obligatoryjne, jeśli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria udzielenia pomocy ze środków publicznych. Organ wydający decyzję w sprawie z wniosku o przyznanie pomocy doraźnej nie posiada zatem kompetencji uprawniających go do działania w ramach uznania administracyjnego, a zobowiązany jest wyłącznie do ustalenia, czy strona składająca wniosek znalazła się w sytuacji faktycznej opisanej w art. 69a ustawy zmieniającej, i jeżeli tak się stało - to zobowiązany jest przyznać zasiłek na pomoc doraźną. Ocena w takiej sytuacji prawnej nie pozostaje nawet kwota zasiłku, która została ustalona w ustawie w wysokości 8 000 zł. Jednakże dostrzec trzeba, że art. 69a ustawy zmieniającej odwołuje się do instytucji zasiłku celowego, a zatem wykładnia tych przepisów musi uwzględniać kontekst i cele ustawy. Przyznanie wnioskowanego zasiłku wymaga więc ustalenia, czy po stronie wnioskodawczyni istnieje niezaspokojona niezbędna potrzeba bytowa. Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto został dotknięty klęską żywiołową. Przepis art. 40 ustawy nie może być bowiem realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy powinny bowiem kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Reasumując, skoro ustawodawca unormował, że zasiłek na pomoc doraźną przyznaje się osobie, która poniosła stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., a nabycie prawa do niego następuje po spełnieniu warunków z art. 69a w związku z art. 40 ust. 2 ustawy, to rolą organu jest ustalenie związku tego zdarzenia losowego z sytuacją bytową poszkodowanego. W ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu organy obu instancji nie rozważyły wszystkich istotnych kwestii i nie dokonały należytej analizy oraz oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczeń skarżącej, w kontekście spełnienia przez skarżącą przesłanki "zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej". W konsekwencji powyższego organy przedwcześnie odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego zasiłku. Wobec charakteru popełnionych naruszeń wskazać trzeba, że przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej oraz podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych i z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Podkreślić również należy, że ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz niewłaściwe uzasadnienie decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko postępowanie przeprowadzone w opisany wyżej sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy. W odniesieniu do tej zasady, jak również zasady wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a., doniosłą rolę pełni z kolei uzasadnienie decyzji, które nie może być sformułowane ogólnikowo i w przypadku postępowania odwoławczego powinno służyć przekonaniu strony odwołującej się do tego, że rozważono wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. W uzasadnieniu należy przedstawić w sposób spójny, logiczny i pełny - tok rozumowania organu, obrazujący proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, aby możliwe było dokonanie weryfikacji zajętego przez organ stanowiska. W przeciwnym razie weryfikacja ta jest niemożliwa. Zdaniem Sądu orzekające w sprawie organy administracji nie sprostały powyższym obowiązkom, naruszając wskazane przepisy. Nie została bowiem przez organy dostatecznie wyjaśniona przesłanka niezbędnej potrzeby bytowej w kontekście twierdzeń skarżącej, że poniosła szkody związane z zalaniem i utratą w szczególności: odzieży zimowej i obuwia zimowego oraz jesienno-zimowego, zapasów żywności (m. in. przetwory, warzywa), środków higienicznych, sprzętu AGD, pościeli, koców, zastaw stołowych. Wobec rodzaju doznanej szkody powinnością organu było ustalenie istotnego - w ocenie Sądu - faktu, czy wskazane przez wnioskodawczynię rzeczy były niezbędne do zaspokojenia potrzeb bytowych skarżącej. Nieustalenie tych okoliczności w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu uznać trzeba za istotny brak w materiale dowodowym sprawy, niepozwalający na tym etapie zgodzić się z argumentacją przedstawioną w decyzjach obu instancji w zakresie przyjęcia, że szkody w postaci ww. strat nie pozbawiały skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 959/20; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 19/25, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie Sąd podziela stanowisko, że wskazane we wniosku przedmioty w postaci elektronarzędzi (szlifierka, wiertarki, prostownika), monitora, kserokopiarki, drabiny, materiałów i narzędzi budowlanych, sprzętu sportowego - rekreacyjnego, akcesoriów świątecznych, torby podróżnej, czy dywanu niewątpliwie nie służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb bytowych wnioskodawczyni. Jednakże nie można identycznie ocenić strat odzieży zimowej i obuwia zimowego oraz jesienno-zimowego, zapasów żywności (m. in. przetwory, warzywa), środków higienicznych, sprzętu AGD, pościeli, koców, zastaw stołowych, których niezbędność mogła mieć związek z podstawowym poziomem zaspokajania potrzeb życiowych skarżącej, a dla takich właśnie sytuacji przewidziano formę wsparcia w postaci wnioskowanego zasiłku. Wadliwą jest ocena organu, że: "(...) wyszczególnione przedmioty, których utrata bezspornie stanowi uszczerbek majątkowy, dotkliwy dla strony, nie są jednak związane z jej codziennym funkcjonowaniem w zakresie podstawowych, elementarnych potrzeb życiowych takich jak zabezpieczenie: miejsca zamieszkania w odpowiednich warunkach, wyżywienia, leków niezbędnych ze względu na stan zdrowia i inne potrzeby podstawowe, egzystencjalne". Podobnie jako dowolną uznać należy ocenę, że utracone zapasy żywności w postaci przetworów i warzyw, jakkolwiek stanowią wsparcie w zaspokojeniu potrzeb żywieniowych w okresie zimowym, jednak nie stanowiły dla skarżącej jedynego źródła żywności. Ustalenia w powyższym zakresie były istotne dla rozważenia, czy w przypadku skarżącej zaistniała niezbędna potrzeba życiowa w ww. zakresie, a to z kolei wymagało przeprowadzenia przez organy dodatkowego postępowania wyjaśniającego przy udziale skarżącej. Podkreślić trzeba, że samo umieszczenie niezbędnych rzeczy w piwnicy nie wyklucza tego, że służyły bieżącemu zaspokajaniu codziennych, egzystencjalnych potrzeb skarżącej. Brak prawidłowych ustaleń faktycznych w przedstawionym powyżej zakresie stanowi podstawę do postawienia organom skutecznego zarzutu naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz zasad ustalonych w art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. Zdaniem Sądu dokonana przez organy ocena jest niepełna i nie uzasadnia wystarczająco stanowiska o braku podstaw do przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną, co stanowi również o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. Natomiast nie jest rzeczą Sądu poszukiwanie argumentów przemawiających za zasadnością stanowiska organu, czy też odpowiedź na postawione w toku postępowania przed organem zarzuty. Jak bowiem wskazano na wstępie, sądy administracyjne powołane są do kontroli działań organów administracji publicznej, a tym samym nie mogą ich w tych działaniach zastępować. Nadto sąd administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania organu w ustalaniu stanu faktycznego sprawy oraz wyjaśnianiu podstaw prawnych do poczynionych przezeń ustaleń. W konsekwencji ujawnionych nieprawidłowości doszło także do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. albowiem bez przeprowadzenia wyczerpującej oceny istotnych okoliczności sprawy oraz wskutek braku zgromadzenia i rozpatrzenia kompletnego materiału dowodowego, Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu opisane wyżej wadliwości, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy oraz konieczność przeprowadzenia ustaleń co do istotnych elementów stanu faktycznego oraz dokonania całościowej i wyczerpującej oceny materiału dowodowego, od której zależeć będzie ocena spełnienia przez skarżącą przesłanek określonych w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi przesłankę do uchylenia wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji. W tym stanie rzeczy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a. Skarżąca była zwolniona od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.